به گزارش حیات به نقل از ایرنا، روزی صدای خنده کودکان در کوچه‌ها و حیاط خانه‌ها، نویدبخش زندگی و امید به آینده بود، کودکانی که با شور و نشاط خود، روح تازه‌ای به خانواده‌ها و جامعه می‌بخشیدند، اما امروز، در حالی که تعداد تولدها در ایران رو به کاهش است، زنگ خطر پیر شدن جمعیت بیش از هر زمان دیگری به گوش می‌رسد، به کاهش حضور نسل‌های جوان نباید به عنوان یک آمار یا عدد نگاه کرد، بلکه نشانه‌ای از تغییر عمیق در ساختار جامعه و آینده کشور است.

پیر شدن جمعیت می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای بر اقتصاد، فرهنگ و زندگی اجتماعی داشته باشد و نسل‌های آینده را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند، در واقع جمعیت جوان، موتور محرک توسعه و پیشرفت هر جامعه به شمار می‌رود، نیروی انسانی فعال و پویا می‌تواند زمینه رشد اقتصادی، علمی و فرهنگی یک کشور را فراهم کند، با این حال ایران در سال‌های اخیر با پدیده‌ای مهم و نگران‌کننده با عنوان کاهش نرخ تولد و افزایش جمعیت سالمندان روبرو شده است، به اعتقاد کارشناسان این تغییرات جمعیتی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای آینده کشور داشته باشند.

آخرین آمارهای سازمان ثبت احوال کشور از کاهش چشمگیر ۸۷ هزار و ۶۴۹ نفری موالید در سال گذشته حکایت دارد، روندی که کارشناسان آن را زنگ خطری جدی برای آینده جمعیتی ایران می‌دانند.

کاهش جمعیت، پدیده ای خاموش اما ویرانگر است که همچون سایه‌ای بر زیرساخت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور سنگینی می‌کند، برخلاف بحران‌های آنی که با سروصدا و هشدار همراه است، افت موالید رفته‌رفته و بی‌صدا، ریشه‌های یک ملت را می‌خشکاند.

آینده ایران در چاله جمعیتی

آماری از سازمان ثبت احوال ایران نشان می‌دهد که شمار متولدین در یک سال ( ۱۴۰۳- ۱۴۰۴ ) نزدیک به ۸۸ هزار نفر کاهش یافته است؛ رقمی که از تداوم روندی نگران‌کننده حکایت دارد، پیامدهای این کاهش نه صرفاً در خالی شدن کلاس‌های درس یا کاهش نیروی کار خلاصه می‌شود، بلکه در بلندمدت، زنجیره‌ای از بحران‌های سالمندی جمعیت، رکود اقتصادی، تضعیف نظام بازنشستگی، کاهش قدرت نظامی و ژئوپلیتیک و در نهایت به حاشیه رانده شدن کشور در میان همسایگان جوان و پرجمعیت را به دنبال خواهد داشت.

اگر این روند مهار نشود، واژه چاله جمعیتی که این روزها از زبان نمایندگان مجلس و کارشناسان شنیده می‌شود، دیگر یک پیش‌بینی نیست، بلکه به واقعیتی تلخ تبدیل خواهد شد که ایران دهه‌های آینده را درون آن اسیر خواهد دید.

آمارها چه می گویند؟

بر اساس آمار منتشر شده از سازمان ثبت احوال، مجموع ولادت‌های ثبت‌ شده در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۹۷۹ هزار و ۹۲۹ نفر بوده است که از این تعداد ۵۰۵ هزار و ۴۰۳ نفر پسر و ۴۷۴ هزار و ۵۲۶ نفر دختر بوده‌اند، این در حالی است که در سال گذشته (۱۴۰۴) این رقم به ۸۹۲ هزار و ۲۸۰ نفر کاهش یافته که شامل ۴۶۲ هزار و ۱۱۸ پسر و ۴۳۰ هزار و ۱۶۲ دختر است.

نکته قابل تأمل آنکه نسبت جنسیتی در بدو تولد همچنان به نفع پسران است، اما کاهش کلی موالید، نگرانی‌ها درباره منفی شدن رشد جمعیت را تشدید کرده است.

توزیع شهری و روستایی ولادت‌ها از مجموع ولادت‌های سال گذشته، ۶۹۳ هزار و ۴۹۳ نفر (۷۷.۷ درصد) در مناطق شهری و ۱۹۸ هزار و ۷۸۷ نفر (۲۲.۳ درصد) در مناطق روستایی ثبت شده است، همچنین آمار نشان می‌دهد از کل ولادت‌ها، ۸۵۶ هزار و ۶۸۴ مورد تک‌قلو، ۱۶ هزار و ۹۵۱ مورد دوقلو، ۵۴۶ مورد سه‌قلو و ۱۴ مورد چهارقلو بوده است.

طبق اعلام‌های اخیر، جمعیت ایران در سال ۱۴۰۴ به حدود ۸۶.۵ میلیون نفر رسیده، اما نکته نگران‌کننده جای دیگری است، نرخ باروری به حدود ۱.۳۵ فرزند رسیده است، این عدد بسیار پایین‌تر از نرخ جایگزینی جمعیت است، یعنی سطحی که لازم است جمعیت کشور در بلندمدت ثابت بماند.

پیش‌تر چند سناریو برای آینده جمعیت کشور منتشر شده بود، حالا عدد ۱.۳۵ نرخ باروری نشان می‌دهد کشور عملاً به سناریوی بدبینانه جمعیت نزدیک شده است، در واقع نرخ باروری که در دهه‌ ۶۰ حدود ۶.۰۵ فرزند به ازای هر زن بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۰۶ و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ رسیده است.

رشد جمعیت ایران در دهه‌های آینده به‌تدریج کند می‌شود و حتی می‌تواند منفی شود. طبق برآوردها، اگر این مسیر ادامه پیدا کند، جمعیت ایران حوالی سال ۱۴۲۵ به اوج خود می‌رسد و بعد وارد مسیر کاهش می‌شود.

هر رده سنی در حال پیر شدن

اما مسئله فقط تعداد جمعیت نیست؛ ساختار سنی جمعیت مهم‌تر است. هرم‌های سنی نشان می‌دهند جمعیت ایران در حال پیرتر شدن است. سهم سالمندان اکنون بالای ۱۱ درصد است و هشدار داده شده که تا سال ۱۴۵۰ می‌تواند به حدود ۳۰ درصد برسد.

این تغییر یعنی فشار سنگین‌تر روی صندوق‌های بازنشستگی، هزینه‌های بالاتر درمان و سلامت، کاهش نیروی کار جوان، افت پویایی بازار کار و افزایش بار مالی دولت، به زبان ساده، جمعیت کمترِ جوان باید هزینه جمعیت بیشتری از سالمندان را تأمین کند.

از سال ۱۴۳۰ جمعیت نصف می‌شود

چندی پیش فاطمه محمدبیگی، نماینده مردم قزوین، آبیک و البرز در مجلس شورای اسلامی، با استناد به پیش‌بینی‌های جمعیتی هشدار داد: اگر روند کنونی ادامه یابد، جمعیت ایران از سال ۱۴۳۰ به بعد به نصف کاهش خواهد یافت. این به معنای از دست دادن قدرت اقتصادی و مرجعیت علمی در منطقه و گرفتار شدن در چاله‌ای میان کشورهای همسایه با رشد جمعیتی صعودی است.

روند کاهشی جمعیت ایران از سال ۱۳۹۵ آغاز شده و همچنان ادامه دارد و کارشناسان بر لزوم برنامه‌ریزی فوری و جامع برای تغییر این مسیر تأکید می‌کنند.

هشدار سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس درباره پیری و کاهش جمعیت

فضل الله رنجبر سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با بیان اینکه زنگ خطر پیری و کاهش جمعیت کشورمان به صدا در آمده است بر توجه جدی همه ارکان کشور از دولت، مجلس و سایر قوا تاکید کرد تا کشور دچار مشکلات جدی نشود.

وی به تاکید سال های قبل رهبر شهید به مسئوولان مبنی بر شیب حرکت جمعیت به سمت پیری اشاره کرد و از مسئولان دولت و مجلس خواست تا به قانون جوانی جمعیت توجه داشته و آن را اجرایی کنند.

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی ادامه داد: به دلایل مختلف از جمله فشارهای اقتصادی، تورم و گرانی های افسارگسیخته که آثار آن در زندگی مردم دیده می شود و نیز دلایل فرهنگی به خصوص نگاه برخی جوانان به سبک های جدید زندگی، شاهد این هستیم که جمعیت کشور به سمت پیری و کاهش در حرکت است.

رنجبر افزود: بر این اساس اکنون افزایش جمعیت با مشکلات جدی روبرو شده است.

به صدا درآمدن زنگ خطر پیری و کاهش جمعیت

وی با تاکید براینکه زنگ خطر پیری و کاهش جمعیت مدت ها است که به صدا درآمده خواستار تدوین برنامه ای جدی تر در این رابطه شد.

سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس به تصویب قانون جوانی جمعیت در مجلس اشاره کرد و گفت: همچنین در بودجه سال های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ این موضوع دیده شده است.

وی افزود: در مجلس در زمینه ارائه وام ازدواج و سایر تسهیلات نگاه ظرفیتی صورت گرفته اما این اقدام ها فاصله زیادی با واقعیت پیری جمعیت دارد.

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس از ضعف اجرای قانون جوانی جمعیت انتقاد کرد و گفت: در بخش مسکن و کار اصلا خوب عمل نکرده ایم.

رنجبر ادامه داد: در شهرهای بزرگ، کوچک و روستاهای بزرگ و کوچک زمین داریم اما نتوانسته ایم از این ظرفیت ها برای ساخت مسکن به خوبی استفاده کنیم.

سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس خاطرنشان کرد: در حوزه اشتغال نیز یک خلا داریم به طوری که هیچ برنامه جدی برای تامین اشتغال وجود ندارد.

رنجبر با بیان اینکه مجلس تسهیلات اشتغال خرد را از ۱۰۰ همت به ۱۳۰ همت افزایش داده ادامه داد: در زمینه پرداخت وام های خرد هم جوانان را ناامید کرده ایم.

وی گفت: برای افزایش انگیزه در جوانان برای ازدواج باید این موانع برطرف شود و اگر کوتاهی در این زمینه شود درآینده دچار مشکلات بیشتری خواهیم شد.

عضو کمیسیون اجتماعی مجلس به بخش فرهنگی اشاره کرد و گفت: رواج برخی سبک های زندگی سبب شده جوانان دیگر تمایلی به ازدواج نداشته و همین امر موجب کاهش جمعیت خواهد شد.

رنجبر از همه مسئولان و ارکان کشور خواست به موضوع پیری و کاهش جمعیت توجه جدی کنند تا در آینده کشور با مشکلات متعدد روبرو نشود.

انتهای پیام//