به گزارش حیات، پژوهش زمانی می‌تواند در یک سازمان اثربخش باشد که از مرحله شناسایی مسائل و نیازهای واقعی آغاز شود و در نهایت، نتایج آن در تصمیم‌گیری‌ها، برنامه‌ریزی‌های اجرایی و بهبود کیفیت خدمات مورد استفاده قرار گیرد. بر همین اساس، دفتر مطالعات و آینده‌پژوهی بنیاد شهید و امور ایثارگران، شناسایی نیازهای جامعه ایثارگری، تعیین اولویت‌های پژوهشی و استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور را با رویکردی مسئله‌محور دنبال می‌کند.
در این رویکرد، پژوهش صرفاً به تولید گزارش و ارائه پیشنهاد محدود نمی‌شود، بلکه باید به تصمیم‌سازی مؤثر، طراحی برنامه‌های اجرایی و ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی منجر شود.
دکتر عادل مهری، مدیرکل دفتر مطالعات و آینده‌پژوهی بنیاد شهید و امور ایثارگران، در گفت‌وگو با حیات، با تشریح برنامه‌های این دفتر، از مشارکت استان‌ها در تعیین اولویت‌های پژوهشی، تدوین نقشه راه متناسب با اقتضائات بومی، همکاری با دانشگاه علامه طباطبایی برای شناسایی نظام مسائل بنیاد و استفاده هدفمند از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور سخن گفت.
تعیین اولویت‌های پژوهشی استان‌ها با مشارکت مجموعه‌های استانی
حیات: استان‌ها قرار است بر اساس نیازها و ظرفیت‌های خود، اولویت‌های پژوهشی را تعیین کنند. این فرایند چه زمان‌بندی‌ای دارد و نتایج آن چگونه در تصمیم‌گیری‌های اجرایی بنیاد مورد استفاده قرار می‌گیرد؟
عادل مهری: برای دریافت اولویت‌های پژوهشی استان‌ها، زمان‌بندی مشخصی در نظر گرفته‌ایم. در نشست‌های هم‌افزایی برای معماری سازمانی با رویکرد هوشمندسازی و آینده‌پژوهی که با حضور مدیران و مسئولان استانی برگزار می‌شود، مجموعه‌ای از موضوعات متناسب با مأموریت‌ها و مسائل بنیاد پیشنهاد خواهد شد. استان‌ها نیز می‌توانند بر اساس شناختی که از نیازها و اقتضائات منطقه خود دارند، پیشنهادهای دیگری را مطرح کنند.
پس از برگزاری نشست حضوری و بررسی موضوعات با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و دانشگاهی استان، مجموعه استانی دو هفته فرصت دارد اولویت‌های پژوهشی پیشنهادی خود را به دفتر اعلام کند.
هدف ما صرفاً تهیه فهرستی از موضوعات پژوهشی نیست. مطالعات باید در امتداد مأموریت‌های اصلی بنیاد تعریف شوند؛ از جمله ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی به جامعه هدف، بهبود عملکرد سازمانی و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت.
تلاش می‌کنیم برنامه‌ریزی‌های بنیاد از پشتوانه علمی و پژوهشی برخوردار باشد. یافته‌ها و راهکارهای کاربردی هر پژوهش باید به برنامه اجرایی تبدیل شوند و این برنامه‌ها نیز در قالب فرایندهای هوشمند، امکان رصد و ارزیابی پیدا کنند. به این ترتیب، پژوهش از مرحله شناسایی مسئله تا اجرا و سنجش نتایج، در فرایند تصمیم‌گیری‌های بنیاد نقش خواهد داشت.
تدوین نقشه راه پژوهشی با توجه به اقتضائات بومی استان‌ها
حیات: با توجه به تفاوت نیازهای جامعه ایثارگری در استان‌ها، برای هر استان نقشه راه پژوهشی اختصاصی تدوین می‌شود یا همه استان‌ها از چارچوبی واحد پیروی می‌کنند؟
عادل مهری: هر استان باید بتواند متناسب با مسائل، اولویت‌ها و ظرفیت‌های خود، نقشه راه پژوهشی متناسب با شرایط و اولویت‌هایش تدوین و پیشنهاد کند. شناخت ما از شرایط و توان علمی استان‌ها نشان می‌دهد که تدوین چنین نقشه‌ای بدون مشارکت مستقیم مجموعه‌های استانی، نمی‌تواند به‌درستی با واقعیت‌های اجرایی هر منطقه منطبق شود.
اگر نقشه راه صرفاً در ستاد طراحی و به استان‌ها ابلاغ شود، ممکن است میان برنامه‌ریزی و نیازهای واقعی استان‌ها فاصله ایجاد شود. به همین دلیل، در رویکرد جدید از مجموعه‌های استانی خواسته‌ایم پیشنهادهای خود را ارائه کنند. در نشست‌های حضوری نیز چارچوب‌ها و الزامات تدوین نقشه راه تبیین می‌شود تا هر استان بتواند بر اساس نیازهای واقعی خود در این فرایند مشارکت داشته باشد.
در حال حاضر، ۹ محور اولیه بر پایه مسائل شناسایی‌شده در ستاد و استان‌ها، موضوعات مرتبط با خانواده‌های شهدا و ایثارگران، مسائل سازمانی و حوزه خدمت‌رسانی پیشنهاد شده است. این محورها نهایی و بسته نیستند و استان‌ها می‌توانند متناسب با نیازها و اولویت‌های خود، موضوعات دیگری را نیز به آن‌ها اضافه کنند.
در نهایت، نقشه‌های راه پیشنهادی استان‌ها بررسی و جمع‌بندی می‌شوند تا مبنای تدوین نقشه راه یکپارچه پژوهشی بنیاد قرار گیرند. هدف این است که ضمن توجه به تفاوت‌ها و اقتضائات بومی، انسجام و هم‌راستایی مطالعات در سطح ملی نیز حفظ شود.
همکاری با دانشگاه علامه طباطبایی برای شناسایی نظام مسائل بنیاد
حیات: برای شناسایی دقیق‌تر مسائل جامعه ایثارگری و تبدیل آن‌ها به اولویت‌های پژوهشی، چه اقداماتی در دستور کار دفتر مطالعات و آینده‌پژوهی قرار دارد؟
عادل مهری: در این زمینه، پروژه پژوهشی مهمی را با همکاری دانشگاه علامه طباطبایی آغاز کرده‌ایم که هدف آن شناسایی و تدوین نظام مسائل بنیاد شهید و امور ایثارگران است.
در این مطالعه، مسائل بنیاد از منظر گروه‌های مختلف بررسی می‌شود؛ از جامعه هدف گرفته تا مدیران و کارکنان بنیاد در ستاد و استان‌ها. بررسی‌ها صرفاً به نگاه مدیریتی و سازمانی محدود نمی‌شود و دیدگاه خود جامعه ایثارگری نیز در گروه‌ها و سطوح مختلف مورد توجه قرار می‌گیرد.
جامعه ایثارگری از نظر نوع ایثارگری، موقعیت اجتماعی، سطح تحصیلات، جایگاه نخبگی و شرایط استانی، تنوع و تفاوت‌هایی دارد که باید در شناخت نیازها و مسائل آن در نظر گرفته شود. به همین دلیل، این مؤلفه‌ها در مطالعه لحاظ شده و بررسی‌هایی نیز در استان‌های منتخب انجام خواهد گرفت.
پس از گردآوری داده‌ها و جمع‌بندی دیدگاه‌ها، تلاش می‌کنیم به یک مدل مفهومی برای تدوین نظام مسائل بنیاد دست پیدا کنیم. این مدل می‌تواند مبنایی برای شناسایی اولویت‌های پژوهشی، جهت‌دهی به مطالعات آینده و اتخاذ تصمیم‌هایی مبتنی بر واقعیت‌های سازمان و نیازهای جامعه هدف باشد.
تبدیل یافته‌های پژوهشی به برنامه‌های اجرایی و فرایندهای هوشمند
حیات: چه سازوکاری برای سنجش اثربخشی پژوهش‌ها در نظر گرفته‌اید؟ چگونه اطمینان پیدا می‌کنید که نتایج مطالعات به بهبود عملکرد بنیاد منجر شود؟
عادل مهری: یکی از اصول اساسی در رویکرد جدید دفتر مطالعات و آینده‌پژوهی این است که پژوهش نباید به تهیه گزارش، ارائه پیشنهاد یا انتشار نتایج محدود بماند. هدف ما این است که پژوهش به برنامه‌ای عملیاتی تبدیل شود و در نهایت، به حل مسائل واقعی سازمان و جامعه هدف کمک کند.
بر این اساس، پس از پایان هر پروژه پژوهشی، یافته‌های کاربردی باید به برنامه‌های اجرایی و در مرحله بعد به فرایندهای عملیاتی تبدیل شوند. این فرایندها با استفاده از ظرفیت‌های هوشمندسازی و بسترهای دیجیتال طراحی می‌شوند تا امکان رصد میزان اجرا و ارزیابی نتایج آن‌ها فراهم شود.
چه فرایند با شناسایی یک مسئله و انجام پژوهش برای یافتن راه‌حل آن آغاز شود و چه اجرای یک برنامه از ابتدا در دستور کار باشد، در هر دو حالت باید پشتوانه پژوهشی لازم وجود داشته باشد و نتیجه کار به تعریف یک فرایند اجرایی مشخص منتهی شود.
با تبدیل برنامه‌ها به فرایندهای هوشمند و دیجیتال، می‌توان میزان پیشرفت، نحوه اجرا و اثربخشی آن‌ها را به‌صورت مستمر بررسی کرد. بنابراین، ارزیابی پژوهش مرحله‌ای تشریفاتی و جدا از فعالیت‌های اجرایی نیست، بلکه در ساختار فرایندهای هوشمند بنیاد پیش‌بینی می‌شود.
همکاری با دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی برای ارتقای اعتبار مطالعات
حیات: برای ارتقای کیفیت و اعتبار علمی مطالعات، چگونه از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور استفاده می‌کنید؟
عادل مهری: از ابتدای حضورم در این مجموعه، استفاده از ظرفیت مراکز علمی، دانشگاهی و پژوهشی در استان‌ها و همچنین مراکز ملی، به‌ویژه مراکز مستقر در تهران، یکی از رویکردهای اصلی من بوده است. کشور از توان علمی و پژوهشی ارزشمندی برخوردار است و معتقدیم اجرای پروژه‌های پژوهشی باید تا حد امکان با همکاری نهادهای تخصصی و علمی صورت گیرد.
در همین راستا، در حال حاضر پروژه‌های پژوهشی دفتر با اشخاص حقیقی منعقد نمی‌شود و همکاری‌ها از طریق مراکز دانشگاهی و پژوهشی دنبال می‌شود.
در سطح ستاد نیز دانشگاه شاهد و پژوهشکده مهندسی و علوم پزشکی جانبازان به‌عنوان دو بازوی علمی دفتر مطالعات و آینده‌پژوهی، در اجرای پروژه‌های پژوهشی نقش دارند. همکاری این دو مجموعه در پیشبرد مطالعاتی که بر اساس نیازهای سازمانی تعریف می‌شوند، از ظرفیت‌های ارزشمند علمی بنیاد به شمار می‌رود.
امیدواریم با تقویت این تعاملات و بهره‌گیری از توان دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی در سراسر کشور، کیفیت مطالعات، اعتبار یافته‌ها و کاربردی بودن نتایج پژوهش‌ها ارتقا یابد و زمینه استفاده مؤثرتر از دانش و پژوهش در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌های بنیاد فراهم شود.
انتهای پیام/ خرد
نظر شما