به گزارش حیات به نقل از ایرنا، تیلاپیا از آن دسته ماهیهایی است که نامش همزمان با دو مفهوم گره خورده است، تولید، اشتغال و نگرانیهای محیطزیستی، ماهی که به دلیل رشد نسبتا سریع، سازگاری با شرایط مختلف و امکان پرورش در مزارع، در بسیاری از کشورهای جهان به یکی از گونههای مهم آبزیپروری تبدیل شده است، اما همین ویژگیهای سازگاری و توانایی تکثیر، زمانی که پای آن به خارج از محیط کنترل شده مزارع و به زیستگاههای طبیعی باز شود، میتواند به یک نگرانی جدی برای تنوع زیستی تبدیل شود.
در ایران نیز بحث درباره تیلاپیا سالهاست میان متولیان آبزیپروری، بخش تولید و کارشناسان محیطزیست مطرح است، از یک سو ظرفیت این ماهی برای تولید گوشت و استفاده از منابع آبی شور و نامتعارف مورد توجه قرار گرفته و از سوی دیگر، احتمال فرار یا رهاسازی آن در منابع آبی طبیعی و پیامدهای احتمالی آن برای گونههای بومی، محل بحث و نگرانی است.
تیلاپیا به خانوادهای از ماهیان گرمابی تعلق دارد و گونههای مختلفی از آن در صنعت آبزیپروری جهان مورد استفاده قرار میگیرد، این ماهی به دلیل رشد مناسب، قابلیت پرورش متراکم، تغذیه نسبتاً متنوع و سازگاری با شرایط پرورشی، برای تولیدکنندگان جذاب است.
از طرف دیگر، تیلاپیا میتواند در مناطقی که کیفیت آب برای پرورش بسیاری از گونههای دیگر مناسب نیست، پرورش یابد، همین ویژگی باعث شده است که در بحث توسعه آبزیپروری در مناطق کمآب یا دارای منابع آب شور و لبشور، نام این ماهی مطرح شود.
اما مسئله فقط تولید نیست، نگرانی محیط زیست از این بابت است که این گونه اگر وارد طبیعت شود خارج کنترل خواهد شد و این روند فضا را برای گونه های بومی تنگ می کند بنابراین همواره نسبت به تولید تیلاپیا با دقت نظر زیادی پیش می رود.
یکی از مهمترین نگرانیها درباره تیلاپیا، احتمال ورود آن به رودخانهها، تالابها، دریاچهها و دیگر زیستگاههای طبیعی است، در چنین شرایطی، بسته به گونه تیلاپیا و ویژگیهای اکوسیستم مقصد، امکان رقابت با ماهیان بومی، تغییر ساختار جوامع آبزی و ایجاد فشار بر برخی گونههای بومی وجود دارد، بنابراین یکی از راهکارهای مطرح شده برای استفاده از ظرفیت اقتصادی این ماهی، پرورش آن در محیط های بسته است که امکان ورود به طبیعت وجود نداشته باشد یا به حداقل رسیده باشد اما به اعتقاد سازمان محیط زیست این روش هم ریسک دارد چون اگر به هر دلیلی وارد طبیعت شود کنترل کردن آن بسیار دشوار و گاها غیر ممکن خواهد بود.
تیلاپیا، گونهای غیربومی با ریسک بالا که تهدیدی جدی برای ذخایر ژنتیکی و زیستبومهای آبی کشور است
در این راستا سازمان حفاظت محیط زیست همواره با دقت و کار کارشناسی تخصصی در این زمینه پیش می رود، به گزارش روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، حمید ظهرابی معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیطزیست با تأکید بر محدود بودن تکثیر و پرورش این گونه به چهار استان قم، یزد، خراسان جنوبی و سمنان و ضرورت رعایت الزامات قانونی، گفت: نگرانی اصلی سازمان عدم توانایی تولید کنندگان و سازمان شیلات کشور در تولید ژنتیکی تک جنس نر و احتمال خروج این گونه از محیطهای کنترل شده و ورود آن به رودخانهها، تالابها و مخازن سدها است.
وی افزود: تیلاپیا گونهای غیربومی با قدرت سازگاری، تولیدمثل و رقابت بالاست و در صورت استقرار در محیطهای طبیعی، ساختار جوامع آبزی، تنوع زیستی و تعادل اکولوژیک را دگرگون می کند، همچنین در یک مطالعه ارزیابی ریسک تیلاپیا که توسط دانشگاه شهید بهشتی انجام شد، ریسک استقرار و گسترش این گونه بسیار زیاد ارزیابی شده است.
وی تأکید کرد: موضع سازمان، مخالفت با این گونه فعالیت های اقتصادی نیست، بلکه معتقدیم تصمیمگیری درباره گونههای غیربومی باید بر مبنای ارزیابی ریسک و با لحاظ پیامدهای احتمالی آن بر تنوع زیستی و منابع آبی کشور انجام شود، ورود یک گونه مهاجم به محیط طبیعی، بهسادگی قابل کنترل و حذف نیست و میتواند هزینههای غیرقابل جبرانی را به کشور تحمیل کند.
ظهرابی در خصوص طرح موضوع پرورش ماهی تیلاپیا در کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و اخبار منتشر شده مبنی بر موافقت این کمیسیون با پرورش تیلاپیا، گفت: اول اینکه در جلسه اخیر کمیسیون اصل ۹۰ موضوع با حضور طرفین بررسی شد اما با توجه به مخالفت سازمان حفاظت محیط زیست با هرگونه ایجاد و توسعه پرورش این گونه مهاجم در سایر استان ها، چنین تصمیمی اتخاذ نشد و مقرر شد سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان شیلات به اتفاق و با هماهنگی ضوابطی برای پرورش تیلاپیا در چهار استان دارای مجوز تهیه کنند.
وی ادامه داد: به طور کلی سازمان حفاظت محیطزیست موظف به همکاری و پاسخگویی به این کمیسیون است، اما باید میان جایگاه نظارتی کمیسیون و تکالیف قانونی دستگاه اجرایی تفکیک قائل شد، روشن است که تصمیمات در این گونه جلسات نمیتواند با نادیده گرفتن قوانین لازمالاجرا یا سلب مسئولیت قانونی سازمان در قبال حفاظت از تنوع زیستی و محیطزیست همراه شود.
معاون محیط زیست انسانی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست افزود: یکی از مهمترین نگرانیها، احتمال ورود تیلاپیا به منابع آب شرب است، اگر این گونه از مراکز پرورش وارد رودخانه یا مخزن سد شود، کنترل آن بسیار دشوار خواهد بود، همچنین کاهش دمای آب، که یکی از عوامل محدودکننده بقای تیلاپیا است، میتواند در دمای ۱۲ تا ۱۴ درجه باعث مرگ و میر گسترده این گونه در مخازن سدها و آلودگی منابع آب شرب شود و نمونه هایی از این واقعه هم در جهان مشاهده و ثبت شده است، بنابراین رویکرد سازمان در این زمینه، پیشگیری و مدیریت ریسک است، پیش از معرفی و پرورش هر گونه غیربومی، باید سناریوهای احتمالی از جمله فرار از مزارع، ورود به شبکه رودخانهای، استقرار در تالابها و مخازن سدها و پیامدهای احتمالی آن بهصورت علمی ارزیابی شود.
ظهرابی تأکید کرد: سازمان حفاظت محیطزیست با اتکا به قوانین، مطالعات علمی و نتایج ارزیابیهای ریسک، بر موضع خود مبنی بر جلوگیری از توسعه پرورش گونه غیربومی و شدیدا مهاجم تیلاپیا در کشور تأکید دارد و با توجه به ضرورت حفاظت از تنوع زیستی آبزیان و صیانت از کیفیت منابع آب، بهویژه منابع آب شرب، با توسعه این صنعت به دیگر استان های کشور مخالف است.
وی گفت: متاسفانه برخی از متولیان با ترویج اطلاعات نادرست و گمراه کننده به دنبال توجیه پرورش این گونه مهاجم هستند، به عنوان مثال با تاکید بر میزان تولید تیلاپیا در کشوری نظیر مصر که تیلاپیا گونه بومی آن ها است از کم ضرر بودن این گونه سخن می گویند در حالیکه وقتی تیلاپیای نیل بومی کشور مصر است دیگر پرورش آن در این کشور مشکلی جدی ایجاد نمی کند اما در کشوری مانند ایران که حدود ۳۰۰ گونه ماهی آبهای داخلی دارد میلیون ها ژن با ارزش که هر کدام ثروتی غیرقابل جایگزین هستند در معرض تهدید قرار می گیرد.
به گفته معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست، متخصصان تنوع زیستی اجازه نخواهند داد با تخریب تنوع زیستی و تهدید ذخایر ژنتیکی کشور عده ای معدود منتفع شوند.
وی افزود: وقتی ۱۵۰ استاد دانشگاه از پرورش این گونه و راه یافتن آن به اکوسیستم های آبی کشور ابراز نگرانی می کنند و انجمن علمی ماهی شناسی کشور در این خصوص خطاب به رییس جمهور اعلام خطر می کند، ما متولیان و دستگاه های اجرایی باید حتما با احتیاط عمل کنیم و از تصمیم گیری در شرایط عدم قطعیت اجتناب کنیم، سازمان حفاظت محیط زیست از پرورش گونه های بومی، غیر بومی و غیر مهاجم برای تولید و اشتغال استقبال می کند اما با پرورش گونه ای پرریسک برای تنوع زیستی و بقای گونه های بومی کشور موافقت ندارد.
ظهرابی اظهار کرد: اخیرا سازمان شیلات کشور در اقدامی مثبت و موثر از پرورش آزاد ماهی دریای خزر به عنوان گونه پرورشی رونمایی کرد که نسبت به گونه های غیر بومی تولید بهتر و با کیفیت تری هم دارد، بنابراین سازمان حفاظت محیط زیست از این اتفاق خوشایند استقبال کرد و حتی صندوق ملی محیط زیست موظف به پرداخت وام و حمایت از رونق این فعالیت شد.
نظر شما