به گزارش حیات، میخائیل اولیانوف سفیر و نماینده دائم روسیه نزد سازمانهای بینالمللی مستقر در وین در واکنشی کوتاه به توقف نفتکش منتسب به ناوگان سایه روسیه از سوی انگلیس، این اقدام را «دزدی دریایی» خواند و نوشت: «دزدی دریایی؟ بله.»
این واکنش تند تنها یک عبارت تبلیغاتی از سوی مسکو نبود. عملیات بامداد یکشنبه انگلیس در کانال مانش، نخستین اقدام مستقیم لندن برای توقیف یک نفتکش تحریمشده و منتسب به شبکهای است که غرب آن را «ناوگان سایه» روسیه مینامد.
دولت کییر استارمر تلاش کرده است این اقدام را بهعنوان نمایش اقتدار نظامی و اجرای قاطع تحریمها معرفی کند اما زمانبندی عملیات نشان میدهد که این پرونده بیش از یک اقدام فنی یا حقوقی در حوزه تحریمهاست.
دفتر نخستوزیری و وزارت دفاع انگلیس اعلام کردند که نیروهای نظامی و مأموران اجرای قانون این کشور در عملیاتی شش ساعته، نفتکش «SMYRTOS» را هنگام عبور از کانال مانش متوقف کردند.
بر اساس روایت رسمی لندن، کماندوهای تفنگداران دریایی و مأموران آژانس ملی جرائم انگلیس وارد کشتی شدند و این عملیات با پشتیبانی بالگردهای نظامی، هواپیمای گشت دریایی پی-۸ و شناورهای نیروی دریایی انگلیس انجام شد.
نخستوزیر انگلیس در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که شخصاً به نیروهای مسلح دستور داده است این نفتکش را متوقف کنند.
او مدعی شد که این عملیات ضربه دیگری به روسیه است و به کسانی که به گفته او جنگ اوکراین را تأمین مالی میکنند، نشان میدهد که نمیتوانند پنهان شوند.
دن جارویس وزیر دفاع جدید انگلیس نیز در نخستین روزهای حضور خود در این سمت، همین روایت را تکرار و ادعا کرد که روسیه برای تأمین مالی جنگ اوکراین به ناوگان سایه متکی است.
دولت انگلیس میگوید نفتکش توقیفشده بهطور موقت به لنگرگاهی در سواحل جنوبی این کشور منتقل میشود و از نظر ایمنی و زیستمحیطی تحت نظارت قرار خواهد گرفت.
اما پشت این نمایش پرحجم نظامی، نشانههایی از تردید، فشار و تناقض دیده میشود. استارمر از ماه مارس به نیروهای مسلح و مأموران اجرای قانون اجازه داده بود کشتیهای تحریمشده و منتسب به ناوگان سایه روسیه را در آبهای انگلیس متوقف و بازرسی کنند.
با این حال، گزارشهای رسانهای نشان میداد که پس از صدور این مجوز، دهها و حتی صدها کشتی منتسب به این شبکه همچنان از مسیرهای دریایی نزدیک انگلیس عبور کردند و لندن تا مدتها از اجرای عملی تهدید خود خودداری کرد.
از همین رو، عملیات یکشنبه را نمیتوان صرفاً در چارچوب اجرای یک دستور حقوقی قدیمی دید. این اقدام برای دولت استارمر نوعی آزمون اعتبار نیز بود. دولتی که ماهها از مقابله با ناوگان سایه روسیه سخن گفته بود سرانجام ناچار شد برای نشان دادن جدیت خود، صحنهای پرهزینه از قدرت دریایی در کانال مانش به نمایش بگذارد.
اما تحلیلگران انگلیسی میگویند که ورود مستقیم نیروهای نظامی به بازرسی کشتیهای موسوم به ناوگان سایه از نظر حقوق دریاها و از منظر پیامدهای سیاسی، اقدامی پیچیده و پرریسک است.
باسیل ژرموند استاد امنیت بینالملل در دانشگاه لنکستر در گفتوگو با فورسز نیوز گفت که چنین عملیاتهایی میتواند برای انگلیس ریسک بیشتری نسبت به فایده آن داشته باشد بهویژه اگر مبنای حقوقی اقدام از سوی طرف مقابل به چالش کشیده شود.
واکنش اولیانوف نیز دقیقاً از همین منظر معنا پیدا میکند. مسکو توقیف نفتکش را اجرای تحریم نمیبیند بلکه آن را به زبان تقابل دریایی و «دزدی دریایی» ترجمه میکند.
این تعبیر نشان میدهد که عملیات مانش میتواند از سطح یک پرونده تحریمی فراتر برود و به بخشی از جنگ فرسایشی غرب و روسیه در دریاها تبدیل شود. در چنین وضعیتی، لندن برای گرفتن ژست قدرت ممکن است خود را وارد مسیری کند که کنترل پیامدهای آن آسان نیست.
این تناقض زمانی برجستهتر میشود که عقبنشینی اخیر لندن در پرونده تحریمهای نفتی روسیه را نیز کنار این عملیات بگذاریم. دولت انگلیس ماه گذشته در اجرای فوری بخشی از محدودیتهای نفتی علیه روسیه عقب نشست و اجازه داد واردات گازوئیل و سوخت جت تولیدشده از نفت خام روسیه در کشورهای ثالث، در قالب یک معافیت موقت ادامه یابد.
لندن هفته پیش اعلام کرد این معافیت حداکثر تا دیماه پایان مییابد اما همین فاصله زمانی نشان داد که سیاست تحریمی انگلیس به همان اندازه که در بیانیههای سیاسی سختگیرانه است در عمل با ملاحظات بازار داخلی و نیازهای اقتصادی تنظیم میشود.
در واقع دولت استارمر از یک سو میخواهد خود را پیشتاز فشار بر درآمدهای نفتی روسیه معرفی کند و از سوی دیگر مسیرهای تنفس برای واردات فرآوردههای حاصل از نفت روسیه را برای مدتی باز نگه میدارد.
توقیف نفتکش در مانش در چنین بستری، بیش از آنکه نشانه انسجام راهبردی باشد، تلاشی برای پوشاندن شکاف میان شعار تحریمی و رفتار اقتصادی لندن به نظر میرسد.
نمایش قدرت در سایه بحران دفاعی
لایه دیگر ماجرا به بحران وزارت دفاع انگلیس بازمیگردد. استعفای جان هیلی وزیر دفاع و سپس ال کارنز معاون او در امور نیروهای مسلح دولت استارمر را با یکی از جدیترین بحرانهای امنیتی و سیاسی ماههای اخیر روبهرو کرد.
چتمهاوس در تحلیلی پس از استعفای هیلی نوشت که این رویداد نشانه شکست عمیق راهبردی در رویکرد دولت به دفاع است و جایگاه انگلیس در ناتو و اعتبار آن نزد متحدان را تضعیف میکند.
رسانههای انگلیسی همچنین گزارش دادند که کارنز، طرح سرمایهگذاری دفاعی دولت را کمبودجه و قدیمی توصیف کرده و معتقد بوده است که لندن بهجای آماده شدن برای جنگهای آینده، همچنان در چارچوب جنگهای گذشته فکر میکند.
این انتقادها در شرایطی مطرح شد که دولت استارمر زیر فشار فزاینده برای افزایش بودجه دفاعی، پاسخ به نیازهای ارتش و بازسازی جایگاه نظامی انگلیس قرار دارد.
از این منظر، عملیات توقیف نفتکش «SMYRTOS» برای وزیر دفاع جدید و دولت استارمر فرصتی تبلیغاتی فراهم کرد. تصویر کماندوهای دریایی، بالگردها، هواپیمای گشت دریایی و ناوهای جنگی، میتواند برای افکار عمومی انگلیس نشانهای از آمادگی و اقتدار نظامی باشد.
اما همین نمایش پرزرقوبرق وقتی کنار استعفاهای پیاپی، کمبود بودجه دفاعی و هشدار اندیشکدهها درباره ضعف ساختاری قرار میگیرد، بیشتر به تلاشی برای مالهکشی سیاسی بر بحران شباهت پیدا میکند.
استارمر میکوشد از کانال مانش صحنهای برای بازسازی اقتدار سیاسی بسازد اما این صحنه در همان لحظهای شکل گرفته که وزارت دفاع انگلیس با پرسشهای سخت درباره توان، بودجه، فرماندهی و راهبرد روبهروست.
از این رو، توقیف نفتکش روسیه تنها یک عملیات دریایی نیست بلکه بخشی از نبرد دولت انگلیس برای ترمیم تصویر آسیبدیده خود در داخل و نزد متحدان غربی است.
مساله اینجاست که چنین ژستهایی برابر روسیه برخلاف عملیاتهای تبلیغاتی داخلی میتواند هزینه امنیتی واقعی داشته باشد.
مسکو این اقدام را دزدی دریایی خوانده و سابقه تقابلهای دریایی غرب و روسیه نشان میدهد که هر حرکت در مسیر توقیف، بازرسی یا اسکورت کشتیها میتواند به اقدام متقابل، تشدید تنش یا جنگ روایتها در آبراههای راهبردی منجر شود.
به همین دلیل عملیات مانش برای دولت استارمر دو چهره دارد. در ظاهر، لندن میخواهد نشان دهد که هنوز توان اعمال قدرت دریایی دارد و میتواند مسیرهای مالی روسیه را هدف قرار دهد. اما در باطن، این اقدام در بستری از عقبنشینی تحریمی، بحران دفاعی و نگرانی از ضعف ساختاری ارتش انگلیس انجام شده است.
تحلیلگران بر این باورند که توقیف نفتکش منتسب به روسیه شاید در کوتاهمدت برای استارمر یک تصویر تبلیغاتی از اقتدار بسازد، اما در بلندمدت میتواند پرسشهای تازهای درباره عقلانیت راهبردی لندن ایجاد کند.
انگلیس برای نمایش قدرت در کانال مانش وارد قماری شده است که طرف مقابل آن روسیه است و قواعد بازی در آن تنها با بیانیههای داونینگاستریت تعیین نمیشود.
نظر شما