قبل از عملیات خیبر رسانههای عراقی و حامیان این کشور، تبلیغات گستردهای را علیه ایران آغاز کردند و رادیوی حزب بعث اعلام میکرد که هرگونه عملیات نیروهای ایرانی در داخل خاک عراق با شکست روبهرو خواهد شد.
جغرافیای یک عملیات
منطقۀ عملیاتی خیبر جغرافیای طبیعی «هورالهویزه» بود. منطقهای در شرق رودخانۀ دجله در کشور عراق که از شمال به «الغدیر» و از جنوب به «القرنه» و «کلایه» و از سمت دیگر به منطقۀ «زید» محدود میشود. این مکان منطقهای همسطح دریا است که در بعضی مناطق، سطح آب آن دو تا سه متر بالاتر از آب دریا و نسبت به مناطق همجوار گودتر است و در مسیر رودخانههای قدیمی و دائمی وجود دارد؛ همچنین آب «رودخانۀ صویب » که ادامۀ نهری از کرخه است و از وسط هور میگذشت. پوشش گیاهی این منطقه شامل «نِی» است که از دو تا هفت متر ارتفاع دارد. «بربی» گیاهی دیگر با ساق های بلند است که تا ارتفاع چهار متر میتواند رشد کند؛ «چوران» نیز در مکانهای کم عمق میروید و اتفاع آن به حدود نیممتر میرسد.
هورالهویزه دارای دو نوع طبیعت «هور» و «خشکی» است که بخش خشکی آن دارای هشت تا ۱۰ کیلومتر عرض است و با دو هور بزرگ «هورالهویزه» و «هورالحمار» احاطه شده است؛ همچنین این منطقه بوسیلۀ رودخانۀ دجله به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم میشود که سه چهارم آن در شرق رودخانه واقع شده است و نیز جادۀ استراتژیک مواصلاتی عماره-بصره در غرب رودخانۀ دجله جای گرفته است. داخل منطقۀ هورالهویزه، جزایر مجنون شمالی و جنوبی قرار گرفته است که علاوه بر آن تأسیسات دیگری از قبیل دکلهای برق، دکلهای تقویتی رادیو و تلویزیون، تأسیسات و کارخانجات کاغذسازی، چاههای نفت و غیره وجود دارد.
طراحی و برنامۀ یک عملیات
قرارگاه ۹ سپاه پاسداران طراحی عملیات خیبر را برعهده داشت و به فرماندهان اطلاع داد. پرهیز از تک جبهه ای عمل کردن و حمله به جناح عراق در شرق بصره و سپس دستاندازی بر عقبه عراق در «نشوه» همچنین عدم تصور عراق نسبت به انجام عملیات در هور، بکر بودن منطقه، غیرممکن بودن مانور زرهی برای عراق از علل اساسی این طرح مطرح شد. در عملیات خیبر دو محور مستقل با هدف تصرف شهر بصره در نظر گرفته شد. «محور زید» تحت پوشش «قرارگاه کربلا» با فرماندهی «ارتش» و «محور هورالهویزه» تحت پوشش «قرارگاه نجف» با فرماندهی «سپاه» در برنامۀ عملیات دیده شد. در محور هور پنج هدف با پنج قرارگاه مشخص شد: «قرارگاه نصر» با هدف تصرف محور الغدیر یعنی جادۀ عماره-بصره، «قرارگاه حدید» با هدف تصرف القرنه یعنی مسیر تقاطع بغداد بصره، حماره، «قرارگاه حنین» با هدف تصرف جزیرۀ جنوبی و نیمۀ شرقی و شمال جزیرۀ شمالی و الحاق به محور طلاییه، «قرارگاه فتح» با هدف شکستن خط پر مانع طلاییه و باز کردن راه زمینی برای پشتیبانی، «قرارگاه بدر» با هدف تصرف نیمۀ غربی جزیرۀ جنوبی و پل نشوه و «قرارگاه نوح» برای تأمین ترابری و پشتیبانی یگانهای عمل کننده؛ علاوه بر این «هوانیروز» مأموریت انتقال نیرو و امکانات و «نیروی هوایی» برای برقراری امنیت هوایی در نظر گرفته میشود.
روز واقعه؛ بزرگترین عملیات آبی-خاکی
سرانجام عملیات خیبر در ساعت ۲۱ و ۳۰ دقیقه سوم اسفند ماه سال ۱۳۶۲ با رمز «یا رسول الله(ص)» آغاز شد. در مرحلۀ اول قرارگاههای نجف، نصر و حدید موفق میشوند محور الغدیر و القرنه را تصرف کنند و جادۀ بغداد-بصره را به اشغال درآورند؛ اما در جزایر مجنون پاکسازی طولانی شد و در محور طلاییه موفقیت حاصل نشد. قرارگاه فتح نیز در محور طلاییه موفق به شکستن خط عراقیها نمیشود و در محور زید، قرارگاه کربلا موفقیتی به دست نمیآورد و نیروهای سپاه به ناچار از منطقۀ القرنه و الغدیر به داخل جزایر مجنون شمالی و جنوبی عقبنشینی کردند.
لشکرهای ۲۷ محمد رسول الله(ص)، ۳۱ عاشورا و ۱۴ امام حسین(ع) با وجود از دستدادن فرماندهان و برخی از معاونان خود در حالیکه عراق پاتکهای سنگینی را اجرا میکرد، به مقاومت پرداختند و ۷۲ ساعت زیر بمبارانهای گوناگون ماندند؛ این در حالی بود که فرماندهان ارتش ایران اعلام کردند فقط ۱۳۰۰ گلوله ۱۳۰ میلیمتری در اختیار دارند. عراقیها از بازپسگیری جزایر مجنون مأیوس شده بودند و در چندین نوبت برای اولین بار با وسعتی قابل ملاحظه، مبادرت به بمباران شیمیایی کردند که در طول جنگ بیسابقه بود. در این عملیات ۲۳ یگان عراق منهدم، ۱۵ هزار نفر از آنها کشته یا زخمی شدند و تعدادی نیز به اسارت درآمدند؛ همچنین تجهیزات و ادوات متعددی منهدم شد. در این نبرد نیروهای ایرانی موفق شدند به ۴۰ درصد از اهداف خود دست یابند.
از عملیات خیبر بیشتر بدانیم
عملیات خیبر اولین تجربۀ «آیتالله هاشمی» در فرماندهی جنگ بود. او قبل از آمدنش به جبهه به امام(ره) قول داده بود تا با یک پیروزی به تهران برگردد تا راهی برای پایان جنگ باشد. او در خاطراتش مینویسد: «آنگونه که انتظار داشتم، عنوان ختم جنگ مقبول نیفتاد. معلوم است مسأله مهم برای بسیاری از رزمندگان، ادامۀ جنگ است و همه چیز هم همین را نشان میدهد؛ شاید به همین جهت امام موافق طرح ختم جنگ نیستند و اگر در قلبشان هم قبول داشته باشند، بر زبان نمیآورند.»
«حاج محمد ابراهیم همت» و بچههای لشکر ۲۷ در «دوکوهه» آماده بودند تا شبانه به خط بزنند اما مجبور شدند در روز حمله کنند. لشکر ۲۷ محمد رسول الله(ص) بسیاری از نیروهایش را از دست داد. لشکر ۱۴ امام حسین(ع) که در محور زید (جنوبی) عمل میکرد، به کمک رزمندههای تهرانی آمد. پی شرَوی اولیهشان موفق بود اما باز هم عراقیها آنها را زمینگیر کردند. در همین گیر و دار، محمد ابراهیم همت، فرماندۀ لشکر ۲۷ به شهادت رسید و «حسین خرازی» را با دست قطع شده و با بدنی پر از تیر و ترکش از منطقه بیرون بردند. همزمان با نبرد طلاییه، عراقیها به ۴ گردان خطشکن از لشکر ۸ نجف اشرف (اصفهان) و ۳۱ عاشورا (آذربایجان) حمله کردند. شهادت جانسوز رزمندگان این ۴ گردان، سختترین لحظات خیبر برای فرماندهان در قرارگاه بود. «حمید باکری» معاون لشکر ۳۱ عاشورا هم در جزیره شهید شد تا غم این نبرد، کامل شود.
انتهای پیام/
