تهران - حیاتممکن است گفته شود که از جمله" العلماء ورثة الأنبیا"ء به تنهایى نمى‏توانیم مطلبى را که مى‏خواهیم (ولایت فقیه) استفاده کنیم. زیرا انبیا یک جهت نبوت دارند؛ و آن این است که علم را از مبدإ اعلى به وحى، یا الهام، و یا به کیفیت دیگر مى‏گیرند؛ ولى این حیثیت اقتضاى ولایت بر مردم و مؤمنین را ندارد. و اگر خداى تعالى حیثیت امامت و ولایت را براى آنان قرار ندهد، قهراً این حیثیت را دارا نیستند، و فقط نبى هستند. و اگر مأمور به تبلیغ هم شدند، باید چیزهایى را که دارند به مردم برسانند. در روایات ما بین نبى و رسول فرق گذاشته شده است. به این معنى که رسول مأمور به تبلیغ است؛ ولى نبى فقط مطالب را مى‏گیرد(1). و چون حیثیت نبوت و حیثیت ولایت با هم فرق دارد، و در این عبارت العلماء ورثة الأنبیاء وصف عنوانى انبیا مراد بوده و علما را به لحاظ همین وصف عنوانى نازل منزله انبیا قرار داده است، و این وصف هم اقتضاى ولایت را ندارد، بنا بر این ما نمى‏توانیم از این جمله براى علما استفاده ولایت را بنماییم. البته اگر فرموده بود علما به منزله موسى یا عیسى هستند، ما مى‏فهمیدیم همان طورى که حضرت موسى همه جهات و حیثیات را، که یکى از آنها ولایت مى‏باشد، دارا هستند، علما نیز داراى حیثیت ولایت مى‏باشند. لیکن چون این طور نفرموده و علما را نازل منزله شخص قرار نداده، نمى‏توانیم از جمله مزبور چنین استفاده‏اى را بنماییم. در جواب این اشکال باید عرض کنم که میزان در فهم روایات و ظواهر الفاظ، عرف عام و فهم متعارف مردم است، نه تجزیه و تحلیلهاى علمى. و ما هم تابع فهم عرف هستیم. اگر فقیه بخواهد در فهم روایات دقایق علمى را وارد کند، از بسیارى مطالب بازمى‏ماند. بنا بر این، اگر عبارت العلماء ورثة الانبیاء را به عرف عرضه کنیم، آیا در ذهن آنها مى‏آید که وصف عنوانى انبیا مراد است، و فقط در همین وصف عنوانى تنزیل مى‏باشد؟ یا اینکه این جمله را اماره قرار مى‏دهد براى اشخاص؟ یعنى اگر از عرف مردم سؤال شود فلان فقیه به منزله موسى و عیسى است یا نه. جواب مى‏ دهد طبق این روایت آرى. چون موسى و عیسى از انبیا هستند. یا اگر سؤال شود که فقیه وارث رسول اللَّه (ص) است یا نه؟ مى‏گوید آرى. چون رسول اللَّه (ص) از انبیاست. بنا بر این، ما نمى‏توانیم انبیا را وصف عنوانى بگیریم. خصوصاً چون به لفظ جمع است. اگر به لفظ مفرد مى‏آورد، باز راهى براى آن احتمال بود. لیکن وقتى که گفتند انبیا و لفظ جمع آوردند، یعنى کل فرد من الانبیاء؛ نه اینکه کل فرد من الانبیاء بما هم انبیاء که نظر به وصف عنوانى باشد؛ و این وصف عنوانى را از سایر اوصاف جدا کند، و بگوید فقیه به منزله نبى است؛ نه به منزله رسول، و نه به منزله ولىّ. این تجزیه و تحلیلها در باب روایات خلاف فهم عرف و عقلاست. 1 - اصول کافى، ج 1، ص 245 - 246، کتاب الحجه، باب طبقات الانبیاء و الرسل و الائمه (علیه السلام حدیث 1. کتاب ولایت فقیه امام خمینی رحمه الله علیه صفحه 99