یررسی روایت ابو البخترى در کتاب ولایت فقیه امام
مقصود ما از نقل این روایت، که مرحوم نراقى هم به آن تمسک کرده، این است که معنى جمله العلماء ورثة الانبیاء که در این روایت آورده شده معلوم شود.
تهران - حیاتروایتى را که اکنون مىآوریم
از مؤیدات مطلب ماست. اگر دلیل ما منحصر به یکى از این روایات بود، مدعاى خود را
نمىتوانستیم ثابت کنیم. لکن اصول مطلب گذشت؛ و روایاتى را که قبلًا ذکر کردیم
دلالتشان تمام بود.
بحث در روایت ابو البخترى
عن محمد بن یحیى، عن أَحمد
بن محمد بن عیسى، عن محمد بْن خالد، عن ابى الْبخترى، عن ابى عبد اللَّه (علیه
السلام)، قالَ: إِنَّ الْعُلَماءَ وَرَثَةُ الْانْبِیاءِ. وَ ذاکَ أَنَّ
الْانْبِیاءَ لَمْ یُورِثُوا دِرْهَماً وَ لا دِیناراً؛ وَ انّما أَوْرَثُوا
أَحادِیثَ مِنْ احادِیثِهمْ. فَمَنْ أَخَذَ بِشَىْءٍ مِنْها، فَقَدْ أَخَذَ
حَظَّا وافِراً. فَانْظُروا عِلْمَکُمْ هذا عَمَّنْ تَأْخُذُونَهُ. فَإِنّ فینا،
اهْلَ الْبَیْتِ، فى کُلّ خَلَفٍ عُدُولًا، یَنْفُونَ عَنْهُ تَحْرِیْفُ
الْغالِینَ وَ انْتِحالَ الْمُبْطِلینَ وَ تَأْوِیلَ الْجاهِلِینَ(1)
امام صادق (علیه السلام)
مىفرماید: علما میراثبر [ان پیامبرا ]نند؛ زیرا که پیامبران هیچ گونه پولى به
میراث نمىگذارند؛ بلکه احادیثى از سخنانشان را به میراث مىگذارند. بنا بر این،
هر که بهرهاى از احادیثشان برگیرد، در حقیقت بهرهاى شایان و فراوان برده باشد.
پس، بنگرید که این علمتان را از چه کسانى مىگیرید؛ زیرا در میان ما اهل بیت
پیامبر (صلی الله علیه و آله) در هر نسلى افراد عادل درستکارى هستند که تحریف
مبالغهورزان و روشسازى نارواگران و تأویل نابخردان را از دین دور مىسازد. (ساحت
دین را از تغییرات مغرضان و تحریفهاى نادانان و امثال آن پاک مىگردانند).
بررسى روایت ابو البخترى
مقصود ما از نقل این روایت،
که مرحوم نراقى هم به آن تمسک کرده(2)، این است که معنى جمله العلماء ورثة
الانبیاء که در این روایت آورده شده معلوم شود. در اینجا چند بحث است:
- مراد از العلماء چه کسانى
هستند؟ آیا علماى امت است؟ یا اینکه ائمه (علیهم السلام) مقصود مىباشند؟ بعضى
احتمال دادهاند که مراد ائمه، علیهم السلام، باشد(3). لیکن ظاهر این است که مراد
علماى امت باشد، و خود حدیث حکایت مىکند که مقصود ائمه (علیهم السلام) نیست: زیرا
وضع مناقبى که درباره ائمه (علیه السلام) وارد شده غیر از این است. این جملات که
انبیا احادیثى از خود به ارث گذاشتهاند، و هر کس آن را اخذ کند حظ وافرى برده ...
نمىتواند تعریف ائمه (علیهم
السلام) باشد. این جملات شاهد بر این است که مراد علماى امت است.
همچنین در روایت ابو البخترى
بعد از جمله العلماء ورثة الانبیاء مىفرماید: فانظروا علمکم هذا عمن تأخذونه. که
ظاهراً مىخواهد بفرماید علما ورثه انبیا هستند؛ منتها باید توجه داشته باشند که
علمشان را از چه کسى باید بگیرند تا بتوانند ورثه انبیا باشند. اینکه بگوییم مراد
این است که ائمه ورثه انبیا هستند، و مردم باید علم را از ائمه کسب کنند، خلاف
ظاهر است. هر کس روایاتى را که درباره ائمه، علیهم السلام، وارد شده ملاحظه کند و
موقعیت آن حضرات را نزد رسول اللَّه (صلی الله علیه و آله) بداند، متوجه مىشود که
مراد از این روایت ائمه نیستند؛ بلکه علماى امتند. چنانکه امثال این مناقب براى
علما در روایات بسیارى وارد شده؛ مانند: علماءُ أُمَّتى کسائِر انبیاءِ قَبْلى و
علماءُ أُمَّتى کَأَنبیاءِ بَنی إسرائیل(4)
در هر صورت این ظاهر است که
مراد علماى امت باشد.
1 - اصول کافى، ج 1، ص 39،
کتاب العلم باب صفه العلم و فضله العلماء، حدیث 2.
2 - عوائد الایام، ص 186، فى
تحدید و لایه الحاکم، حدیث 1.
3 - بلغه الفقیه، ج 3، ص
226.
4 - بحارالانوار، ج 2، ص 22،
کتاب العلم باب 8، حدیث 67.
کتاب ولایت فقیه امام خمینی
رحمت الله علیه صفحه 97 و 98
