تهران _ حیات سرانجام پس از کش و قوس ها و اما و اگرهای فراوان، ترکیه به تازگی پذیرفت که سامانه دفاع موشکی ناتو را در خاک خود مستقر سازد که به رغم تبلیغات گستره ای که برای کارایی این سیستم تاکنون صورت گرفته، استقرار آن در خاک ترکیه در سکوتی تامل برانگیز انجام پذیرفت.ترکیه در نشست عالی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که ‎19نوامبر (‎ 28آبان) سال گذشته در لیسبون برگزار شد، نظر نهایی خود را درباره استقرار سامانه سپر موشکی آمریکا- ناتو در خاک خود اعلام کرد و پذیرفت که سامانه دفاع موشکی در خاک این کشور مستقر شود. این تصمیم به دلیل موقعیت ترکیه در ناتو برای غربی‌ها بسیار باارزش و مهم توصیف شد. طرح سپر موشکی موسوم به دفاع استراتژیک اوایل دهه ‎ 1980از سوی دولت رونالد ریگان رییس جمهوری وقت آمریکا تحت عنوان جنگ ستارگان مطرح و در ادامه تحویل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) شد تا اعضای خود را بدون هزینه برای آمریکا، وادار به پذیرش استقرار آن کند. پس از روی کار آمدن جرج واکر بوش در سال ‎ 2002به عنوان رییس جمهوری آمریکا و اعلام وی مبنی بر اجرای این پروژه بزرگ، کشورهای بریتانیا و دانمارک خواهان مشارکت در این طرح شدند که هم اکنون رادارهای مربوط به این طرح در بخش‌هایی از این دو کشور مستقر شده اند. هر چند این طرح در ابتدا برای مقابله با توان موشکی شوروی و چین و احتمالا کره شمالی طراحی و مطرح شد، اما با فروپاشی شوروی، اهداف نهایی این طرح منحرف شد تا این که پس از روی کار آمدن باراک اوباما به علت هزینه بالای طرح، ایالات متحده آمریکا پذیرفت یا مجبور شد این طرح را به پیمان ناتو واگذار کند. آمریکا با واگذاری این طرح در سال ‎ 2009به ناتو موفق به تحمیل بار مالی این پروژه بزرگ بر دوش کشورهای دیگر و فرار خود از تحمل بخش اعظم هزینه‌های آن شد. واشنگتن از سوی دیگر توانست با هدایت ناتو به سمت خواسته‌های خود، غیر ملموس ضمن در اختیار گرفتن ارتش بسیاری از کشورهای این سازمان، خواسته های خود را نیز برای کنار آمدن با طرحهای نظامی و امنیتی تحمیل کند که در همین چارچوب لهستان، بلغارستان، ترکیه و حتی روسیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس در دامنه گسترش این طرح قرار گرفتند. اقدام آمریکا برای همراه کردن کشورهای اروپایی در استقرار سپر موشکی موجب شد ناتو نیز با پیروی از خواسته‌های پنتاگون، کشورهای اروپای شرقی از جمله لهستان، بلغارستان و در نهایت ترکیه را نیز مجبور به پذیرش استقرار سیستم سپر موشکی در خاک خود کند. به نظر می‌رسد حال که ترکیه به عنوان یکی از مهمترین اعضای ناتو به خواسته‌های غرب و به ویژه ایالات متحده در استقرار این سیستم در خاک خود تن داده، مهمترین شریک خود یعنی آمریکا را در اجرای یکی از پرهزینه ترین پروژه های نظامی به خوبی یاری داده و واشنگتن نیز توانسته با کمترین سرمایه‌گذاری کمربند امنیتی خود را تا منتهی الیه اروپا و مرزهای آسیا گسترش دهد. روند پیوستن آنکارا به این طرح با ابهام‌ها و تردیدهایی همراه بوده که مهمترین آن‌ها به مخاطره افتادن سیاست‌های منطقه‌ای ترکیه به ویژه در ارتباط با همسایگان این کشور در دوران اخیر می باشد. به همین علت بررسی فرایند پیوستن ترکیه به طرح سپر موشکی آمریکا - ناتو اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد که به اختصار به بخشی از این پروسه که در نهایت در مذاکرات اجلاس عالی ناتو در لیسبون به تصویب رسید، اشاره می‌شود. همان گونه که ذکر شد در نشست لیسبون اهداف راهبردی جدید ناتو که هر ‎ 10سال یک بار صورت می‌گیرد، مورد بررسی اعضا قرار گرفت و در همین اجلاس اعضای ناتو راهبرد جدید این پیمان از جمله استقرار سامانه سپر موشکی در خاک ترکیه را مورد بررسی قرار دادند و ترکیه را ملزم به پذیرش استقرار این سامانه در خاک خود کردند. اما مهمترین دغدغه آنکارا در استقرار این سامانه در خاک ترکیه صرف نظر از هزینه های آن، بر هم زدن معادلات کنونی سیاست خارجی این کشور به ویژه با همسایگان خود می باشد. روسیه، چین و ایران از مهمترین کشورهایی هستند که احتمالا واکنشهایی را در قبال استقرار این سامانه در کشور ترکیه از خود نشان خواهند داد. اما در این میان ایران شاید به دلایل تاریخی و نیز گستره همسایگی با ترکیه از درجه اهمیت بالاتری برای آنکارا برخورد باشد که به همین علت واکشنهای احتمالی آن می تواند ترکیه را متاثر سازد. اما همان گونه که " محمود احمدی نژاد" رییس جمهوری اسلامی ایران در پایان یازدهمین اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در استانبول در واکنش به سووالی درباره موضوع استقرار سپر دفاع موشکی و تاثیر آن بر روابط ایران و ترکیه، عنوان کرد، ایران نگرانی از بابت استقرار این سامانه در خاک ترکیه ندارد. احمدی نژاد تصریح کرد: امروز دوران استفاده از موشک و بمب اتمی به پایان رسیده و ایران از این موضوع هیچ نگرانی ندارد، البته روابط ایران و ترکیه یک روزه شکل نگرفته که از این‌گونه مسایل متاثر شود. از سوی دیگر ترکیه نیز دو شرط را برای استقرار این سامانه در خاک خود تعیین کرده بود که به نظر می رسد ناتو با این دو شرط ترکیه موافقت کرده باشد. نخستین شرط ترکیه در دست گرفتن فرماندهی این سیستم بوده و دومین آن نیز عدم تهدید این سیتم علیه همسایگان به خصوص ایران بوده است. مطلب اخیر را روزنامه "تو دی زمان" تحت عنوان هشدار اردوغان به سارکوزی پیشتر به چاپ رسانده و افزوده بود که اردوغان در تماسی تلفنی با سارکوزی رییس جمهور فرانسه به وی گفته بود که، اگر سپر دفاع موشکی ایران را هدف قرار دهد، آن را نمی پذیریم. این سخنان اردوغان صرف نظر از استقرار آن در خاک ترکیه این را نیز مشخص می سازد که برخلاف تبلیغات حامیان این طرح، طرح سپر موشکی بیش از آنکه طرحی دفاعی باشد، طرحی تهاجمی است که آمریکا در پی استقرار آن در خارج از خاک این کشور و در سرزمینهای اسلامی است و شاید به همین علت اردوغان در همان تماس تلفنی به سازکوزی گفته بود که، اگر این سیستم خوب است، چرا این سپر موشکی را در کشور خودتان نصب نمی کنید؟ اما به رغم این مواضع همان گونه که در خبرها نیز آمده بود، سرانجام ترکیه پذیرفت که سامانه دفاع موشکی در خاک این کشور مستقر شود و بدین ترتیب آمریکا بواسطه ناتو یک گام دیگر برای گسترش کمربند امنیتی خود که جز خاک این کشور را محافظت نمی کند، نزدیکتر سازد و ترکیه نیز مواضع تند ابتدایی خود با این طرح، سرانجام با سیاستی نرم و بدون جار و جنجال به استقرار این سامانه در خاک خود تن داد. * نگاهی به سند راهبردی ناتو در اجلاس لیسبون برای نصب سامانه سپر دفاع موشکی در دریای سیاه و شرق ترکیه بر اساس این سند، ابتدا به طور مرحله‌ای موشک‌های ‎ SM - 3در کشتی‌های شناور در دریای سیاه نصب خواهد شد و سپس سیستم ‎ Patriot PAC 3در ترکیه مستقر خواهد شد. گفته شده آمریکا این سیستم را به منظور مقابله هوایی علیه موشک‌های زمین به هوا ساخته است و با موافقت ترکیه، سامانه این سیستم در شرق، شمال شرق و منطقه دریای سیاه نصب خواهد شد. آندرس راسموسن دبیرکل ناتو چندی پپش در نشست وزرای خارجه و دفاع این پیمان در بروکسل که جزئیات پروژه در آن نشست مورد بررسی قرار گرفت، با تاکید بر لزوم حفظ و دفاع از ‎ 900میلیون نفر در مقابل حملات احتمالی، تصریح کرد: ما با تهدید مواجه هستیم. بیش از ‎ 30کشور جهان برای دسترسی به فناوری موشک بالستیک فعالیت می‌کنند و برد بعضی از این موشک‌ها تا اروپا می‌رسد بر همین اساس همه ما باید تلاش کنیم تا برای رفع این تهدیدات پروژه سپر موشکی هر چه سریعتر اجرایی شود. برخی جزییات سند راهبردی ناتو که برخی رسانه‌ها توانسته‌اند به آن دست یابند به مواردی اشاره دارد که جالب توجه است. این سند بدون این که دلیل قانع‌کننده ای را برای تهدید نشان دادن برخی کشورها از جمله ایران ارائه دهد، سعی در رودر رو قرار دادن اعضای ناتو با ایران، کره شمالی و احتمالا چین را در دستور کار خود قرار داده است. از سوی دیگر سند به گونه‌ای تنظیم شده است که امنیت آمریکا ( آشکارا) و رژیم صهیونیستی (به طور تلویحی و پنهان) را با هزینه کشورهای عضو ناتو تضمین کند. در این سند ادعا شده است: بر اساس محاسبات انجام شده، موشک‌های بالستیکی که ایران به آمریکا یا اروپا پرتاب کند، مسیر شرق و شمال شرق ترکیه، به سمت دریای سیاه را خواهد پیمود. به همین دلیل نصب سامانه موشک‌های ‎ PAC-3در این مناطق مناسب خواهد بود ناتو در سند خود پیش بینی کرده است موشک بالستیک در صورت پرتاب در مرحله اوج‌گیری هدف گرفته می‌شود حتی زمانی که ترکیه به عنوان هدف این موشک باشد نیز به راحتی می‌توان از این سیستم استفاده کرد. بسیاری از ناظران آگاه بر این اعتقادند که ترکیه در زمان حاضر از سوی هیچ کشوری تهدید نمی‌شود و سیاه نمایی آمریکا و ناتو با هدف استقرار سامانه دفاع موشکی در ترکیه هدفی جز درگیر کردن این کشور در هزینه های مادی و معنوی این طرح در بر نداشته و به همین علت نمی توان به صراحت از آینده این طرح و نیز واکنش های احتمالی در برابر آن سخن به میان آورد . از: علیرضا جباری پایان پیام