به گزارش حیات به نقل از فارس، «هر ملتی که به جایی رسیده، از علوم پایه رسیده و کشور بدون توسعه در این علوم، همواره عقب می‌ماند.» این تأکید رهبر معظم انقلاب در پیام اخیر خود، اهمیت علوم پایه را در مسیر پیشرفت کشور برجسته می‌کند؛ علومی که شاید دستاوردهای آن‌ها در نگاه نخست چندان قابل مشاهده نباشد اما بخش مهمی از فناوری‌های مورد استفاده در زندگی روزمره، صنعت و حوزه‌های راهبردی بر پایه آن‌ها شکل گرفته است.از تولید داروهای جدید و ساخت تجهیزات پزشکی گرفته تا توسعه باتری‌ها، پنل‌های خورشیدی، تراشه‌های الکترونیکی و فناوری‌های فضایی، همگی به دانش حاصل از پژوهش در علوم پایه وابسته‌اند.
علومی که زندگی را تغییر می‌دهند
برای مثال پیشرفت در فیزیک و شیمی به ساخت مواد مقاوم‌تر، تولید انرژی پاک و بهبود تجهیزات الکترونیکی کمک می‌کند؛ علوم زیستی زمینه شناخت بهتر بیماری‌ها و تولید داروهای موثرتر را فراهم می‌آورد و ریاضیات، از طراحی الگوریتم‌های هوش مصنوعی تا بهینه‌سازی شبکه‌های حمل‌ونقل و حل مسائل پیچیده صنعتی، نقشی اساسی دارد.این نمونه‌ها نشان می‌دهند که علوم پایه صرفا محدود به آزمایشگاه‌ها و کلاس‌های دانشگاهی نیست، بلکه نتایج آن می‌تواند به کاهش هزینه‌های تولید، ارتقای کیفیت زندگی و حل مشکلات واقعی جامعه منجر شود.با وجود این رسیدن به چنین دستاوردهایی به پژوهش‌های مستمر، سرمایه‌گذاری بلندمدت و حمایت از دانشمندانی نیاز دارد که به دنبال پاسخ‌دادن به پرسش‌های بی‌پاسخ و کشف ناشناخته‌ها هستند.
خیزش علمی و ضرورت تقویت علوم پایه در کشور
بسیاری از فناوری‌هایی که امروز کاربرد گسترده دارند، حاصل پژوهش‌هایی بوده‌اند که در زمان انجام، کاربرد مستقیم و فوری آن‌ها مشخص نبوده است. از همین رو، کشوری که می‌خواهد در تولید فناوری‌های پیشرفته سهم داشته باشد، نمی‌تواند صرفاً به خرید تجهیزات یا استفاده از دانش تولیدشده در دیگر کشورها بسنده کند؛ بلکه باید دانش بنیادی مورد نیاز برای توسعه این فناوری‌ها را نیز در داخل تولید کند.تأکید رهبر انقلاب بر شکل‌گیری خیزشی علمی، عمیق و پرشتاب و ضرورت تمرکز بر حقایق کشف‌نشده و حل مسائل حل‌نشده در علوم پایه، ناظر بر همین ضرورت است. تحقق این هدف، مستلزم برنامه‌ریزی جدی برای تقویت پژوهش‌های بنیادی، فراهم‌کردن امکانات آزمایشگاهی، حمایت از نخبگان و ایجاد مسیرهای روشن برای تبدیل دستاوردهای علمی به فناوری‌های کاربردی است. مسئله اصلی این است که علوم پایه باید از جایگاه یک حوزه صرفا دانشگاهی فراتر برود و به یکی از اولویت‌های راهبردی کشور تبدیل شود؛ مسیری که می‌تواند هم به حل مسائل امروز ایران کمک کند و هم زمینه‌ساز دستیابی به فناوری‌های مورد نیاز در آینده باشد.
چرا پژوهش‌های دانشگاهی به محصول و فناوری تبدیل نمی‌شوند؟
یکی از چالش‌های مهم علوم پایه در دانشگاه‌های کشور، فاصله میان فعالیت‌های علمی و تبدیل نتایج پژوهش به دستاوردهای قابل استفاده است. داده‌های گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۲، نسبت هزینه‌های تحقیق و توسعه به تولید ناخالص داخلی حدود ۰.۸ درصد بوده؛ درحالی‌که هدف تعیین‌شده در نقشه جامع علمی کشور برای سال ۱۴۰۴، چهار درصد بود.مسئله دیگر، شیوه ارزیابی فعالیت‌های دانشگاهی است. در بسیاری از موارد، تعداد مقالات منتشرشده به یکی از معیارهای مهم ارزیابی عملکرد پژوهشگران تبدیل شده، درحالی‌که حل یک مسئله صنعتی، ساخت نمونه آزمایشگاهی یا ارائه روشی جدید برای کاهش هزینه‌های تولید ممکن است به چندین سال پژوهش نیاز داشته باشد.گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نیز تأکید می‌کند که وزن بالای مقاله در آیین‌نامه‌های ارتقای اعضای هیئت‌علمی، در کنار ضعف ارتباط دانشگاه و صنعت، از موانع توسعه پژوهش‌های مسئله‌محور است. در چنین شرایطی ممکن است یک پژوهش از نظر علمی ارزشمند باشد، اما سازوکاری برای ادامه مسیر آن تا مرحله ساخت محصول یا استفاده صنعتی وجود نداشته باشد. البته نباید فراموش کرد که همه پژوهش‌های علوم پایه الزاما به محصول تجاری منتهی نمی‌شوند؛ برخی از آن‌ها با گسترش مرزهای دانش، زمینه فناوری‌هایی را فراهم می‌کنند که کاربردشان سال‌ها بعد آشکار می‌شود.
در این میان مسئله مهم، ایجاد مسیری است که دستاوردهای پژوهش‌های علوم پایه بتوانند پس از طی مراحل علمی و آزمایشگاهی، به فناوری‌های کاربردی تبدیل شوند و در صنعت و زندگی مردم مورد استفاده قرار گیرند. تقویت ارتباط دانشگاه‌ها با شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع، تأمین منابع مالی برای توسعه نمونه‌های آزمایشگاهی و حمایت از تجاری‌سازی دستاوردهای علمی، از جمله عواملی است که می‌تواند فاصله میان کشف علمی و تولید فناوری را کاهش دهد؛ مسیری که تحقق آن، نیازمند برنامه‌ریزی و حمایت مستمر است.
انتهای پیام//
نظر شما