به گزارش حیات به نقل از ایرنا، پدیده ال‌نینو یک وضعیت اقلیمی و اقیانوسی-جوی است که با افزایش غیرعادی دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام شکل می‌گیرد و نباید آن را یک سامانه بارشی یا توفانی دانست که وارد منطقه می‌شود، اثر این پدیده بر ایران و خلیج فارس قطعی و یکسان نیست، اما تغییر در الگوهای گردش جو، دمای آب و انتقال رطوبت می‌تواند شرایط بارشی و دریایی منطقه را تغییر دهد.
در این میان، جایگاه خلیج فارس در بررسی پیامدهای احتمالی ال‌نینو اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا افزایش دمای آب این پهنه می‌تواند میزان تبخیر و رطوبت موجود در منطقه را افزایش دهد و در صورت هم‌زمانی با ورود سامانه‌های بارشی، بر شدت بارش در مناطق ساحلی و جنوب کشور اثر بگذارد.
کارشناسان بر این عقیده‌اند که ال‌نینو یک وضعیت اقلیمی است که بهترین و بدترین شرایط آن با میزان و شدت بارندگی‌ها و تاثیرات جوی بر زیست دریایی بروز می‌کند که بر اثر داده‌های دریافتی هواشناسی و اقیانوس شناسی خلیج فارس در زمان کنونی و شواهد موجود نشانه‌های اولیه بروز آن در منطقه ظاهر شده‌است.
چیستی و چگونگی ال‌نینو
بر اساس تعاریف علمی، ال‌نینو وضعیت یا پدیه‌ای است که تحت تاثیر تغییرات اقلیمی زمین شکل می‌گیرد و تا زمانی که دمای سطح آب اقیانوس از حد نرمال بالاتر باشد، ادامه دارد و اثرهای آن می‌تواند در نقاط مختلف جهان بروز کند.
مدیر کل هواشناسی استان بوشهر در این باره به خبرنگار ایرنا بیان کرد: افزایش دمای آب اقیانوس آرام می‌تواند جو بالای آن را گرم‌تر و تبخیر و صعود هوای مرطوب را بیشتر کند، اما نتیجه نهایی به عوامل مختلف جوی و اقیانوسی و بویژه ورود یا واردنشدن جریان‌های مرطوب به منطقه بستگی دارد.
پیام مساعدی معتقد است گرم‌تر شدن جو ظرفیت آن را برای پذیرش رطوبت افزایش می‌دهد، اما این موضوع به‌تنهایی به معنای وقوع بارش شدید نیست؛ اگر جریان‌های مرطوب به سمت کشور حرکت کنند و با این ظرفیت افزایش‌یافته هم‌زمان شوند، احتمال رگبارهای شدید و سیلابی بیشتر می‌شود.
وی بر اثر گذاری این پدیده بر بارش‌های موسمی تاکید کرد و گفت: احتمال تغییر زمان آغاز بارش‌های پاییزی یا افزایش شدت بارش‌های زمستانی را ایجاد کند، اما این پیامدها قطعی نیست و باید به‌صورت احتمالی در نظر گرفته شود، براساس مدل‌های اقلیمی، برای هفته دوم آبان تا اواخر آذر بارش‌هایی بیش از نرمال پیش‌بینی شده است.
میانگین بارش پاییزی استان بوشهر حدود ۱۴۰ میلی‌متر است و احتمال دارد این میزان حدود ۲۰ میلی‌متر بیشتر از نرمال باشد.
مدیرکل هواشناسی استان بوشهر تأکید کرد: در صورت شکل‌گیری جریان‌های مرطوب و فراهم‌شدن دیگر شرایط جوی، احتمال بارش‌های شدید و سیل‌آسا وجود دارد، اما هنوز نمی‌توان این سناریو را قطعی دانست.
خلیج فارس؛ حلقه اتصال گرما و رطوبت
رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی خلیج فارس با تشریح نقش این پهنه آبی در پیامدهای احتمالی ال‌نینو گفت: تغییر در رفتار بادهای تجاری و چرخه واکر می‌تواند بر انتقال گرما و رطوبت از اقیانوس آرام به اقیانوس هند، دریای عمان و خلیج فارس اثر بگذارد.
یاسر فاطمی افزود: افزایش دمای آب خلیج فارس، میزان تبخیر و رطوبت موجود در منطقه را بیشتر می‌کند و سامانه‌های بارشی می‌توانند از این رطوبت تغذیه شوند.سامانه‌هایی که از مسیر دریای سرخ وارد منطقه می‌شوند، ممکن است پس از دریافت رطوبت از خلیج فارس، بارش خود را در مناطق ساحلی تخلیه کنند یا به سمت زاگرس جنوبی و مرکزی، کهگیلویه‌وبویراحمد، شمال خوزستان و چهارمحال‌وبختیاری حرکت کنند.
فاطمی با تأکید بر اینکه ال‌نینو به‌تنهایی به معنای بارش بسیار شدید یا خشکسالی نیست، اظهار کرد: در سال‌های همراه با این پدیده، دمای سطح آب دریای عمان حدود نیم تا یک‌ونیم درجه و دمای آب خلیج فارس حدود نیم تا یک درجه افزایش می‌یابد؛ البته این افزایش در همه مناطق یکسان نیست.
رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی خلیج فارس گفت: افزایش دمای آب، اکسیژن محلول را کاهش می‌دهد و فشار حرارتی ایجاد می‌کند. در چنین شرایطی زیستگاه‌های مرجانی و دیگر موجودات دریایی که در محیط گرم خلیج فارس نزدیک آستانه تحمل دمایی خود زندگی می‌کنند، آسیب‌پذیرتر می‌شوند.
وی افزود: افزایش دما می‌تواند چرخه زندگی فیتوپلانکتون‌ها را نیز تغییر دهد، فیتوپلانکتون‌ها پایه زنجیره غذایی دریا هستند و تغییر در مقدار یا ترکیب آنها بر ماهی‌ها، لارو ماهی‌ها و دیگر موجودات دریایی اثر می‌گذارد.
فاطمی ادامه داد: افزایش دمای آب ممکن است به "بلوم" یا شکوفایی جلبکی یا توقف رشد برخی گونه‌ها منجر شود و این پدیده گاهی به شکل نور شب‌تاب در آب‌های دریای عمان، قشم و بندرعباس دیده می‌شود، اما نمی‌توان هر شکوفایی جلبکی را به‌طور قطعی عامل آسیب جدی به زیستگاه‌ها دانست و شدت و شرایط وقوع آن اهمیت دارد.
وی گفت: آب‌های گرم می‌توانند زمینه افزایش گونه‌های مهاجم، بیماری‌ها و انگل‌های آبزیان را فراهم کنند و تغییر در ترکیب فیتوپلانکتون‌ها ممکن است در سطوح مختلف زنجیره غذایی، مسیر مهاجرت و رفتار ماهی‌ها اثر بگذارد.
بارش نخست پس از خشکسالی
فاطمی بارش نخست پس از یک دوره خشکسالی را از مهم‌ترین زمان‌های افزایش خطر روان‌آب و سیلاب دانست و گفت: پس از چند ماه بی‌بارانی، پوشش علفی از بین می‌رود و خاک در معرض فرسایش قرار می‌گیرد؛ در این شرایط حتی بارش کم نیز می‌تواند به روان‌آب تبدیل شود.
وی افزود: اگر بارش نخست به‌صورت رگباری و در مدت کوتاه رخ دهد، احتمال آسیب به زیرساخت‌های شهری و روستایی و شسته‌شدن لایه سطحی خاک افزایش می‌یابد و پس از آن، با جذب بخشی از رطوبت و شکل‌گیری پوشش علفی، میزان فرسایش کاهش پیدا می‌کند.
رئیس مرکز اقیانوس‌شناسی خلیج فارس تأکید کرد: حجم بارش به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست و مدت‌زمان بارندگی اهمیت زیادی دارد؛ برای نمونه، ۱۲ میلی‌متر بارش طی دو یا سه ساعت ممکن است آبگرفتگی شدیدی ایجاد نکند، اما همین میزان در نیم ساعت یا ۱۵ دقیقه می‌تواند به سیلاب منجر شود.
وی گفت: میانگین بارش استان بوشهر حدود ۲۵۰ میلی‌متر است و ممکن است این میزان در سال جاری به ۲۷۰ یا ۳۰۰ میلی‌متر یا حتی بیشتر برسد، در زمان کنونی اگرچه پیش‌بینی قطعی در این رابطه امکان‌پذیر نیست. اما برای وقایع احتمالی ناشی از بارش‌های سیل آسا و موسمی باید آمادگی لازم را داشته باشیم.
هشدار درباره قفس‌های پرورش ماهی
بدون شک در صورت شدت گرفتن پدیده‌های مرتبط با ال‌نینو کسب و کارها و حلقه‌های مرتبط با زنجیره زیست دریایی در صدر مسائل مورد تهدید قرار می‌گیرند که در این راستا ماهیگیران، پرورش دهندگان و مردم ساحل نشین را متوجه شرایط موجود کرده و نیاز به مراقبت و پیشگیری از بروز حوادث را به بالاترین درجه حساسیت خود می‌رساند.
مریم احمدی یکی از کارشناسان شیلات در این باره به ایرنا بیان کرد: پیامدهای احتمالی تغییر شرایط دریا برای آبزی‌پروری گریز ناپذیر است و مستلزم توجه بیشتر مسئولان و پرورش دهندگان است زیرا درصورت بروز توفان‌های دریایی در محل استقرار قفس‌های پرورش ماهی، افزایش تلاطم و سرعت جریان آب می‌تواند به این سازه‌ها آسیب بزند.
روابط عمومی شیلات استان بوشهر نیز طی اطلاعیه‌ای از پرورش دهندگان خواست تا با کنترل مستمر تورهای قفس و برطرف کردن سریع هرگونه پارگی یا آسیب، بازبینی و تقویت سیستم‌های مهار و لنگراندازی، بررسی اتصالات و شناورها و اطمینان از عملکرد مناسب تجهیزات، ازشدت خسارات احتمالی بکاهند.
در این اطلاعیه اعلام شده هرگونه نقص یا آسیب احتمالی باید پیش از تشدید شرایط دریایی برطرف شود و بهره‌برداران برای مقابله با بادهای شدید و افزایش ارتفاع موج، آمادگی کامل داشته باشند زیرا انجام اقدامات ایمنی پیشگیرانه پیش از وقوع شرایط نامساعد دریایی می‌تواند از واردشدن خسارت به قفس‌ها و تجهیزات آبزی‌پروری جلوگیری کند؛ بنابراین قفس‌ها باید پیش از طوفان بررسی شوند، نه پس از وقوع خسارت.
همچنین پاکسازی مسیرهای خروج آب، لایروبی فاضلاب‌ها و کانال‌ها در شهر بوشهر و بررسی نقاط کم‌ارتفاع را ضروری دانست و گفت: بوشهر به دلیل قرارگرفتن در تراز ارتفاعی نزدیک به صفر، ظرفیت محدودی برای پذیرش بارش‌های شدید دارد و باید مسیرهای ورود و خروج آب پیش از وقوع بارندگی آماده شوند.
اجرای اقدامات پیشگیرانه در بوشهر
استاندار بوشهر بر آمادگی کامل دستگاه‌های امدادی، عملیاتی و خدماتی برای مواجهه با مخاطرات احتمالی ناشی از ال‌نینو تأکید کرد و خواستار پاکسازی و لایروبی رودخانه‌ها، پل‌ها، مسیل‌ها و کانال‌های دفع آب‌های سطحی، بازدید از نقاط آسیب‌پذیر و تأمین سوخت و تجهیزات مورد نیاز شد.
ارسلان زارع همچنین مدیریت و ذخیره‌سازی حداکثری سیلاب و روان‌آب‌ها با استفاده از ظرفیت سدها و سازه‌های آبخیزداری، برگزاری مانورهای آمادگی در مناطق پرخطر، بررسی ایمنی مدارس و آماده‌سازی فضاهای اسکان اضطراری را ضروری دانست. او بر اطلاع‌رسانی به‌موقع به گروه‌های در معرض خطر و هماهنگی ستادهای مدیریت بحران شهرداری‌ها و شهرستان‌ها نیز تأکید کرد.
مانداران شهرستان های مختلف استان بویژه شهرهای ساحلی بوشهر و دیلم نیز به پیش بینی‌های انجام شده درباره شدت بارندگی‌ها و وقایع ناشی از ال‌نینو اشاره کرد و از برگزاری مانورهای سراسری در این شهرستان‌ها خبر دادند و بر روند کنترل شرایط ابراز امیدواری کرده و بارش‌ها را تهدیدی دانستند که به فرصت بدل خواهد شد.
فرزاد رستمی مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان بوشهر با بیان اینکه عملیات تنقیه، پاکسازی و لایروبی ۹ هزار و ۲۹۵ دستگاه پل و ابنیه فنی در سطح استان آغاز شده‌است گفت: یکهزار و ۱۰۰ پل در این استان نیاز مبرم به تنقیه و لایروبی دارند و برای تسریع در اجرای این عملیات، ۴۰ دستگاه ماشین‌آلات سنگین و تخصصی به‌کار گرفته شده‌است.
مدیرکل ارتباطات و فناوری اطلاعات استان بوشهر نیز گفت: پایش مستمر سایت‌های ارتباطی، بررسی تجهیزات برق پشتیبان و آمادگی تیم‌های فنی برای رفع اختلال‌های احتمالی در دستور کار قرار گرفته است.
علی سملیان افزود: پایداری شبکه‌های ارتباطی در زمان بارش شدید، آبگرفتگی و حوادث احتمالی، برای اطلاع‌رسانی به مردم و هماهنگی دستگاه‌های امدادی و خدمات‌رسان اهمیت دارد.
برآیند دیدگاه‌های کارشناسی و اقدامات اجرایی نشان می‌دهد خلیج فارس در موضوع ال‌نینو تنها یک پهنه اثرپذیر نیست، بلکه می‌تواند در انتقال گرما و رطوبت و تغییر رفتار سامانه‌های بارشی منطقه نقش داشته باشد، ازاین‌رو، آمادگی بوشهر هم‌زمان دو محور مدیریت خطر بارش وسیلاب در خشکی و حفاظت از زیست‌بوم و زیرساخت‌های دریایی خلیج فارس را پوشش می‌دهد.
انتهای پیام//
نظر شما