به گزارش حیات به نقل از آنا، توجه به علم، دانشگاه، دانشجو و تربیت نسل آینده از جمله ابعاد شخصیتی سپهبد شهید حسین سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در روایت‌های مختلف کمتر به آن پرداخته شده است. به مناسبت روز فرماندهان شهید ریحانه سلامی، دختر این شهید بزرگوار، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری آنا، از مسیر تحصیلی پدرش، علاقه او به مطالعه و دانش‌اندوزی، ارتباطش با دانشجویان و نخبگان و همچنین نگاه او به دانشگاه و آموزش گفت.

تحصیل در مهندسی مکانیک و بازگشت دوباره به دانشگاه

ریحانه سلامی درباره مسیر تحصیلی پدرش اظهار کرد: شهید سلامی در مقطع دبیرستان رشته ریاضی و فیزیک خوانده بودند و بعد از آن در کنکور شرکت کرد. ایشان قبل از انقلاب وارد دانشگاه شدند و در رشته مهندسی مکانیک دانشگاه علم و صنعت تحصیل کردند. رتبه کنکورشان هم رتبه بالایی بود؛ الان دقیق خاطرم نیست، اما رتبه خوبی داشتند که توانسته بودند وارد چنین رشته و دانشگاهی شوند.

وی افزود: در جریان تحصیل، جنگ آغاز شد و ایشان ترجیح دادند به جبهه‌های دفاع مقدس بروند و از کشور دفاع کنند. بعد از هشت سال دفاع مقدس مجدداً به دانشگاه برگشت و ادامه تحصیل داد. البته قبل از آن نیز در جبهه‌های کردستان و در جنگ با منافقین حضور داشتند و به همین دلیل تقریباً ۱۰ تا ۱۱ سال از تحصیلشان فاصله افتاد.

دختر شهید سلامی ادامه داد: ایشان پس از بازگشت به دانشگاه، ادامه تحصیل داد و شاگرد اول کلاس بود. بعد از آن در دانشگاه تهران در مقطع کارشناسی ارشد رشته مدیریت مشغول به تحصیل شد و پس از فارغ‌التحصیلی از کارشناسی ارشد مدیریت دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد دیگری را در رشته مدیریت امور دفاعی از دافوس گرفت.

تأکید شهید سلامی بر مطالعه منابع علمی به زبان اصلی

وی با اشاره به تأکید پدرش بر مطالعه منابع علمی به زبان اصلی گفت: نکته جالبی که دوستان ایشان در خاطراتشان تعریف می‌کردند و خودشان هم همیشه به ما توصیه داشتند این بود که کتاب‌های دانشگاهی و علمی را به زبان اصلی مطالعه کنیم؛ چراکه در ترجمه ممکن است مطالب بالا و پایین شده باشد یا مفهوم دقیق منتقل نشده باشد.

ریحانه سلامی افزود: خودشان هم همیشه کتاب‌ها را به زبان اصلی و لاتین مطالعه می‌کردند و درس‌هایشان را نیز به همین زبان می‌خواندند. می‌گفتند وقتی کتاب به زبان اصلی مطالعه شود، مطالب خیلی بهتر فهمیده می‌شود و آدم بهتر یاد می‌گیرد.

دافوس و تربیت فرماندهان

دختر شهید سلامی درباره نقش پدرش در دافوس گفت: ایشان مؤسس و بنیانگذار دافوس بودند؛ دانشکده فرماندهی و ستاد که خودشان در تأسیس آن نقش داشتند. این دانشکده از نظر علمی در سطح عالی مباحث نظامی، راهبردی و فرماندهی قرار دارد و طبیعتاً مانند یک دانشگاه معمولی نیست.

وی ادامه داد: ایشان در دافوس «نظریه جنگ نامتقارن» را بنیان‌گذاری کردند. در این مجموعه عالی‌ترین فرماندهان ما آموزش می‌بینند، درس می‌گیرند و تربیت شده و بعد فارغ‌التحصیل می‌شوند.

ریحانه سلامی گفت: تقریباً بسیاری از فرماندهانی که امروز به‌عنوان فرماندهان عالی‌رتبه می‌شناسیم، در دافوس از شاگردان ایشان بودند. در فیلم‌های کلاس‌های ایشان نیز این مساله مشخص است؛ سرلشکر رحیم صفوی، آقای شمخانی، آقای ذوالقدر، سپهبد رشید و خیلی از فرماندهان از این دسته هستند. 

استادی که با صبر به پرسش دانشجویان پاسخ می‌داد

وی با اشاره به نحوه تدریس شهید سلامی اظهار کرد: ایشان در کسوت استادی، با سعه صدر و مهربانی رفتار می‌کردند. وقتی فیلم کلاس‌های درس ایشان را می‌بینم خستگی ناپذیری برای ببیننده این فیلمها بازر می شود چرا که گاهی وقت‌ها دانشجوها سؤال‌هایی می‌پرسند که منِ بیننده هم خسته می‌شوم و اذیت می‌شوم، اما شهید سلامی که استاد آن کلاس بودند، با لبخند، مهربانی، نهایت صبر و سعه صدر به دانشجویان پاسخ می‌دادند.

دختر شهید سلامی افزود: دانشجویان ایشان نیز عمدتاً از فرماندهان نیروهای مسلح بودند. طبیعتاً ممکن بود دانشجو در چنین کلاسی با خودش فکر کند که به لحاظ جایگاه و تجربه با استاد تفاوت دارد، اما خوش‌اخلاقی، خوش‌برخوردی، ملایمت و ملاطفت شهید سلامی در فیلم‌های کلاس‌های درسشان به‌وضوح مشخص است.

وی گفت: برای خود من این موضوع جای درس و عبرت دارد که یک استاد برای کلاس درس باید این‌گونه تدریس کند و این‌گونه یاد بدهد. کلاس‌های درس ایشان برای من دو بُعد دارد؛ یک بُعد علمی که آدم باید مطالب علمی را از ایشان یاد بگیرد و یک بُعد اخلاقی که خود من هم مباحث علمی و هم مباحث اخلاقی را از ایشان یاد می‌گیرم.

شهید سلامی؛ نخبگی که علم را در مسائل مختلف به کار می‌گرفت

ریحانه سلامی با اشاره به ویژگی علمی پدرش اظهار کرد: ایشان یک نخبه بودند. حتی سال‌ها بعد از اینکه از تحصیل در رشته مکانیک گذشته بود، همکاران و همرزمانشان تعریف می‌کردند که برای ما با مثال‌های فیزیک، مکانیک و دینامیک، مباحث نظامی و حتی مباحث اخلاقی را توضیح می‌دادند.

وی ادامه داد: یکی از خصوصیات منحصربه‌فرد شهید سلامی این بود که همه ابعاد را با هم داشتند. ایشان یک شخصیت علمی بودند که به‌وضوح عارف به خدا نیز بودند. علما و روحانیون می‌گفتند که ایشان فقط یک عبا و عمامه کم دارد؛ آن‌قدر که بر مباحث دینی و عرفانی مسلط بودند و حکمت داشتند.

دختر شهید سلامی افزود: ایشان علم و دانش را صرفاً از یک بُعد دنبال نکرده بودند؛ حکمت علم و حکمت قرآن را گرفته بودند و حکیم شده بودند و حکیمانه تدبیر می‌کردند. این خیلی مهم است که انسان بداند چگونه از علم، قرآن و دانشی که کسب کرده استفاده و بهره‌برداری کند و چه چیزی از آن یاد بگیرد.

وی گفت: اینکه فقط یک سری ارقام و اعداد و ضرب و تقسیم و آمار را یاد بگیریم یک بحث است و اینکه به حکمت و عمق ماجرا و کنه آن برسیم، بحث دیگری است. ایشان به هسته علم و هسته قرآن که حکمت باشد، دست یافته بودند. هم عالم بودند و هم حکیم.

حافظ قرآن و نهج‌البلاغه؛ پیوند علم و معنویت

ریحانه سلامی اظهار کرد: معمولاً شخصیت‌های علمی فرصت زیادی پیدا نمی‌کنند که در قرآن تدبر کنند، با قرآن مأنوس شوند و انس بگیرند، اما شهید سلامی حافظ کل قرآن و حافظ کل نهج‌البلاغه بودند و از این معارف استفاده می‌کردند و بر اساس آنها تدبیر می‌کردند.

وی افزود: تمام تدابیرشان از آیات قرآن گرفته می‌شد. زندگی شخصی‌شان بر اساس قرآن بود و همه‌چیز برایشان با قرآن معنا پیدا می‌کرد. قرآن هدایتگر زندگی ایشان بود؛ هدایتگر واقعی. در کنار آن از علم هم استفاده می‌کردند.

مطالعه علمی تا آخرین روزهای زندگی

دختر سپهبد شهید سلامی با اشاره به استمرار مطالعه پدرش گفت: ایشان در تمام این سال‌ها، حتی بعد از فارغ‌التحصیلی از رشته مکانیک، کتاب‌ها و جزوه‌هایشان را رها نکردند. ما هنوز هم جزوه‌های ایشان را داریم. هر ماه و هر هفته جزوه‌هایشان را مطالعه می‌کردند. شهید سلامی هم در دانشگاه تهران و هم دانشگاه آزاد اسلامی استاد رشته مکانیک بودند.

وی ادامه داد: حتی آخرین مطالعه ایشان نیز مربوط به همین موضوع بود. ایشان سحرگاه جمعه به شهادت رسیدند و جمعه قبل از شهادتشان، جزوه‌های دانشگاهی خود را مطالعه می‌کردند و کتاب‌های لاتینشان را می‌خواندند تا دانششان همیشه به‌روز باشد.

ریحانه سلامی افزود: ایشان معتقد بودند کتاب‌های مرجع لاتین، منابع علمی مهمی هستند و علم باید همواره دنبال شود. حتی کتاب‌های سال‌های قبل را نیز دوباره مطالعه می‌کردند و به این تکرار و استمرار در مطالعه اهتمام داشتند. مطالعه علم را در تمام طول عمرشان ادامه دادند و همیشه به‌روز بودند.

«من چهار بار مدرسه رفتم»؛ همراهی پدر با تحصیل فرزندان

وی با اشاره به نقش پدرش در تحصیل فرزندان گفت: وقتی فرزندانشان دانشجو شدند، اصرار داشتند که ما هم اهل علم باشیم. خودشان بسیار دانشمند بودند و تقریباً به همه سؤال‌های ما پاسخ می‌دادند. از طرف دیگر، خیلی دوست داشتند و مشتاق بودند که برای سؤال‌های ما وقت بگذارند و پاسخ بدهند.

دختر شهید سلامی ادامه داد: گاهی سؤال‌هایی داشتیم که هیچ‌کس نمی‌توانست پاسخ بدهد، اما حاج‌آقا می‌توانستند کمک کنند، راهنمایی کنند و پاسخ سؤال را به ما یاد بدهند؛ اینکه مثلاً یک مسئله درسی چگونه حل شود و جوابش به دست بیاید.

وی گفت: معمولاً از دوران ابتدایی، وقتی بچه‌ها سؤال درسی دارند، در خانه بیشتر مادرها کمک می‌کنند. مادر عزیز ما هم تحصیلات دانشگاهی دارند و مترجمی زبان خوانده‌اند، اما با این حال پدرمان بیشتر سؤال‌های درسی ما را از همان ابتدا پاسخ می‌دادند.

ریحانه سلامی افزود: خودشان می‌گفتند «من چهار بار مدرسه رفتم؛ یک بار برای خودم و سه بار هم برای هر کدام از بچه‌ها.» تا دانشگاه نیز همین‌طور همراه ما بودند. واقعاً علم را خیلی دوست داشتند و این اشتیاقشان به کسب علم و دانش و اینکه چگونه باید از آن استفاده کرد و حکمت آن را گرفت، باعث شد ما هم نسبت به کسب علم و دانش مشتاق شویم و فرزندان ایشان نیز در مباحث علمی پیشرفت کنند و مشتاقانه دنبال علم و دانش باشند.

تأسیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی

دختر سپهبد شهید سلامی درباره نمود این نگاه علمی در دوران فرماندهی پدرش اظهار کرد: این نگاه ایشان به علم در دوران فرماندهی بیشتر خودش را نشان داد. برای مثال، ایشان در دوران فرماندهی، دانشگاه جامع انقلاب اسلامی را تأسیس کردند.

وی افزود: شهید سلامی در بحث سیاست‌گذاری‌های دانشگاه جامع انقلاب اسلامی فرموده بودند که تمامی شئون فعالیت‌های انقلاب اسلامی باید در این دانشگاه دارای رشته و گرایش باشد. این جمله که «تمامی شئون فعالیت‌های انقلاب اسلامی دارای رشته و گرایش باشد»، بسیار مهم است.

ریحانه سلامی ادامه داد: ایشان همچنین فرموده بودند که «بدون محدود شدن در چارچوب‌های مرسوم و بدون الگوبرداری بی‌مورد از سایر دانشگاه‌ها، دانشگاه تراز انقلاب اسلامی را پایه‌ریزی و ایجاد نمایید.»

وی گفت: نگاه ایشان بسیار بلند و بدون حد و مرز بود؛ نگاهشان در تراز انقلاب اسلامی بود. واقعاً این دو جمله آن‌قدر حکمت دارد که باید برای آنها خیلی وقت گذاشت و آنها را استخراج و تحلیل کرد. برای تک‌تک جملات ایشان در همه زمینه‌ها، اتاق‌های فکر متعددی لازم است که بنشینند و این حرف‌ها را تحلیل و استخراج کنند. ایشان چنین شخصیتی و چنین مغز متفکری بودند.

پیگیری فعالیت‌های علمی تا آخرین روز

دختر شهید سلامی اظهار کرد: در دوران فرماندهی ایشان، من خودم پیگیر بعضی از این موضوعات بودم. خود ایشان تشریف بردند و دانشکده دندانپزشکی دانشگاه بقیه‌الله را افتتاح کردند و در تأسیس آن نقش داشتند.

وی افزود: موارد دیگری نیز وجود داشت. حتی قرار بود دانشکده معماری و شهرسازی در دانشگاه جامع امام حسین (ع) تأسیس شود که من پنجشنبه، یعنی یک روز قبل از شهادتشان، درباره آن موضوع پیگیری کردم و ایشان نیز در حال پیگیری بودند، اما بعد به شهادت رسیدند.

ریحانه سلامی تأکید کرد: یعنی تا لحظه آخر، کارهای علمی، پیگیری‌های علمی، مطالعات علمی و اثرگذاری‌های علمی ایشان برقرار بود.

دیدار با نخبگان؛ یکی از زیباترین دیدارها برای شهید سلامی

وی با اشاره به علاقه پدرش به دیدار با نخبگان گفت: دیدار با نخبگان برای ایشان یکی از زیباترین دیدارها بود. من خودم جزو نخبگانی بودم که در یکی از این جلسات به‌عنوان نخبه شرکت کرده بودم، نه به‌عنوان دختر فرمانده.

دختر سپهبد شهید سلامی ادامه داد: وقتی از بیرون اشتیاق، انرژی و شوق ایشان را می‌دیدم، برایم بسیار جالب بود. ایشان برای بچه‌ها مثال‌ها و فرمول‌هایی می‌زدند و بعد نخبگان می‌گفتند تا به حال ندیده بودند فرمولی به این شکل به زبان بومی و قابل فهم برای آنها ارائه شود.

وی افزود: اینکه ایشان فرمول‌ها را بومی می‌کردند و به نخبگان یاد می‌دادند، برای من واقعاً تحسین‌برانگیز بود و از دور برایشان دعا می‌کردم.

علم و حکمت؛ پشتوانه تحولات علمی و فناورانه

ریحانه سلامی با اشاره به دستاوردهایی که به گفته او در دوران مسئولیت پدرش دنبال شد، اظهار کرد: ایشان با این مغز علمی، حکمت، دانش، بینش و نگاه بلند، تحولات بسیار زیادی را در سپاه و کشور انجام دادند که خیلی از آنها گفته نشده و شاید هنوز هم امکان گفتن همه آنها وجود نداشته باشد.

وی افزود: توسعه شهرهای موشکی و موضوعاتی مانند پرتاب همزمان موشک‌ها، از جمله ابتکارات و اقداماتی بود که به گفته او در دوران مسئولیت شهید سلامی در نیروی هوافضای سپاه دنبال شد.

دختر شهید سلامی ادامه داد: پیش از آن، ما امکان و قدرت پرتاب چندین موشک به‌صورت همزمان را نداشتیم و این تحولات در دوران فرماندهی ایشان در نیروی هوافضای سپاه اتفاق افتاد. در دوران جانشینی و سپس فرماندهی کل نیز ابتکارات و تحولات زیادی با همین دانش و بینش دنبال شد.

وی گفت: بسیاری از این مباحث هنوز گفته نشده و شاید در حال حاضر اجازه گفتن آنها نیز نباشد.

حکمت شهید سلامی در عرصه‌های مختلف

ریحانه سلامی در ادامه به خاطره‌ای از دیدار پدرش با جمعی از ورزشکاران اشاره کرد و گفت: در یک دیدار با کشتی‌گیران، آنها تعریف می‌کردند که تحلیل شهید سلامی درباره کشتی «حسن یزدانی» و «تیلور» آمریکایی، برای خود آنها نیز تحلیلی جدید و متفاوت بوده است؛ تحلیلی که خودشان نتوانسته بودند به آن شکل انجام دهند و شهید آن را مطرح کرده بود.

وی افزود: این همان حکمت است. در مسائل اقتصادی، فرهنگی، ورزشی، علمی، رسانه‌ای و هر موضوعی که فکر کنید، ایشان با حکمت تحلیل می‌کردند، مباحثی را مطرح می‌کردند و موضوعاتی را بیان می‌کردند که برای بسیاری تازه و جدید بود.

دختر شهید سلامی تأکید کرد: سخنان ایشان می‌توانست سرآغاز یک نظر، تأمل، تفکر و نظریه‌پردازی باشد. ایشان در همه ابعاد و در همه مسائل، راهبردپرداز بودند.

سخنرانی برای دانشجویان پزشکی

ریحانه سلامی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به یکی از دیدارهای پدرش با دانشجویان پزشکی گفت: ایشان یک دیدار با دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله داشتند که واقعاً دوست دارم این دیدار را پیدا کنید و ببینید. این دیدار واقعاً بی‌نظیر است. دانشجویان پزشکی را ببینید؛ فرمانده کل سپاه، یک شخصیت نظامی و یک نخبه نظامی است. انتظار نمی‌رود که برای دانشجویان پزشکی بتواند مباحث را به شکلی مطرح کند و سخنرانی‌ای داشته باشد که دانشجویان پزشکی ۱۰ دقیقه ایستاده او را تشویق کنند.

دختر شهید سلامی ادامه داد: رشته ایشان پزشکی نبود، شغلشان پزشکی نبود و زندگی‌شان با پزشکی عجین نبود. چطور می‌توانند با دانشجوی پزشکی، که از نسل دیگری است و جوان است، این‌گونه صحبت کنند که دانشجو نیم ساعت یا یک ساعت پای صحبت فرمانده کل سپاه بنشیند و در پایان ۱۰ دقیقه ایستاده او را تشویق کند؟ این خیلی حرف است.

وی گفت: ایشان دیدار دیگری نیز با پزشکان داشتند. بعضی از این افراد گفته بودند «ما دکتریم، اما ایشان مباحث را در حد پروفسوری مطرح کردند. باید پروفسورها را در این جلسه حضور میداشتند.» سطح جلسه آن‌قدر بالا بوده که برای خود پزشکان نیز جالب و قابل توجه بوده است.

فرماندهی که علم را با حکمت پیوند زده بود

ریحانه سلامی در پایان گفت: برای خود من، مهم‌ترین ویژگی پدرم این بود که علم، حکمت و بینش را در کنار هم داشت. ایشان فقط اطلاعات علمی نداشتند، بلکه می‌دانستند از این علم چگونه استفاده کنند.

وی افزود: شاید بتوان گفت اگر کسی فقط علم داشته باشد، بخشی از مسیر را طی کرده است، اما شهید سلامی علم را با حکمت همراه کرده بود و از آن برای تحلیل مسائل مختلف استفاده می‌کرد. همین ویژگی باعث شده بود در حوزه‌های مختلف، از مسائل نظامی و علمی گرفته تا فرهنگ، ورزش، اقتصاد و رسانه، حرفی برای گفتن داشته باشند و نگاهشان برای دیگران تازه و قابل تأمل باشد.

دختر شهید سلامی خاطرنشان کرد: پدرم تا آخرین روزهای زندگی از علم و مطالعه فاصله نگرفت و این علاقه به علم و دانش را نیز به فرزندانش منتقل کرد. برای ما، یکی از مهم‌ترین میراث‌های ایشان همین اشتیاق به یادگیری، مطالعه، تفکر و تلاش برای فهم عمیق مسائل است.