به گزارش حیات به نقل از آنا، رمزارزها دیگر فقط یک ابزار برای سرمایه‌گذاری و کسب سود از نوسان قیمت نیستند. پشت هر خرید، فروش و انتقال رمزارز، مجموعه‌ای از ملاحظات حقوقی و مالی وجود دارد که نادیده گرفتن آنها می‌تواند برای کاربر هزینه‌ساز شود؛ از اعتبار و وضعیت قانونی صرافی گرفته تا منشأ دارایی، امکان مسدود شدن برخی توکن‌ها، دشواری اثبات مالکیت و حتی وعده‌های سود تضمینی. در بازاری که یک تراکنش در چند ثانیه انجام می‌شود، شناخت حقوق و تعهدات طرفین و نگهداری اسناد معامله می‌تواند به اندازه انتخاب خود رمزارز اهمیت داشته باشد.

حسین قربانیان، عضو هیات عملی دانشگاه و وکیل پایه یک دادگستری طی یادداشتی برای خبرگزاری آنا به بررسی ابعاد حقوقی فعالیت در حوزه رمز ارز پرداخت.

خرید و انتقال رمزارز ممکن است تنها چند ثانیه زمان ببرد؛ اما اگر حساب کاربر مسدود شود، منشأ دارایی مورد سؤال قرار گیرد، طرف معامله منکر توافق شود یا یک استیبلکوین فریز شود، ماجرا دیگر به سادگی همان چند ثانیه نخواهد بود.

بخش قابل توجهی از هشدارهایی که درباره بازار رمزارز شنیده میشود، بر نوسان قیمت متمرکز است؛ در حالی که برای کاربر ایرانی، ریسک حقوقی، ریسک تحریم، منشأ وجوه، وضعیت سکوی معامالتی و امکان اثبات مالکیت گاه اهمیتی کمتر از قیمت بیتکوین و تتر ندارند.

مقررات این حوزه نیز در دو سال اخیر بهسرعت در حال تغییر بوده است. دستورالعمل کارگزاران رمزپول، اصالح مقررات مبارزه با پولشویی، قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی و حتی ضوابط جدید تبلیغات مالی نشان میدهند که تصور» بازار بیقانون و غیرقابل ردیابی رمزارز «دیگر با واقعیت حقوقی امروز سازگار نیست.

۱ـ معروف بودن یک سکو، جای مجوز را نمیگیرد

بر اساس» دستورالعمل تأسیس، فعالیت، انحالل و نظارت بر کارگزاران رمزپول «مصوب هیأت عالی بانک مرکزی.

فعالیت کارگزار رمزپول پس از اخذ مجوز فعالیت مجاز است. همین مقرره برای نحوه نگهداری وجوه، ثبت سوابق تراکنش‌ها، احراز هویت، سرمایه، مقابله با پولشویی و حقوق مشتری نیز الزامات مفصلی مقرر کرده است.

بانک مرکزی طی بخشنامه شماره ۱۳۶۳۱۴/۰۵ مورخ ۷ شهریور ۱۴۰۵ اعالم کرد تبلیغ اشخاص فاقد مجوز در حوزه‌هایی از جمله فناوری‌های نوین مالی و رمزپول ممنوع است. پیام عملی برای مردم روشن است: تعداد کاربر.

تبلیغات گسترده، داشتن اپلیکیشن، اینماد یا سابقه فعالیت را نباید بهتن‌هایی معادل برخورداری از مجوز تخصصی فعالیت رمزپولی دانست. کاربر پیش از سپردن دارایی قابل توجه به یک سکو باید دقیقاً بداند با چه شخص حقوقی طرف قرارداد است، چه مجوزی برای همان فعالیت مشخص دارد و در صورت توقف فعالیت یا اختالف، دارایی او چگونه قابل مطالبه خواهد بود.

۲ـ تتر فقط» دالر دیجیتال «نیست؛ ناشری دارد که قدرت فریز دارد

تتر یا USDT در ایران عمالً برای بسیاری از کاربران نقش جایگزین دالر دیجیتال را پیدا کرده است؛ اما از منظر حقوقی و فنی نباید آن را معادل دالر نقدی یا یک دارایی کامالً غیرمتمرکز دانست.

آخرین شرایط رسمی Tether به‌روزرسانی‌شده در ۲۶ فوریه،۲۰۲۶ ایران را صراحتاً در زمره «Jurisdictions Prohibited «قرار داده است. در همین شرایط، Tether برای خود در موارد مقرر امکان تعلیق خدمات، فریز توکن‌ها و حتی قراردادن آدرس در فهرست سیاه را پیشبینی کرده است. از سوی دیگر، FATF نیز در بیانیه ۱۹ ژوئن،۲۰۲۶ ایران را همچنان در زمره حوزه‌های پرخطر مشمول Action for Call نگه داشته و درباره روابط و تراکنش‌های دارایی مجازی مرتبط با این حوزه‌ها بر اقدامات تقابلی و رویکرد مبتنی بر ریسک تأکید کرده است؛ بنابراین ثبات قیمت یک استیبلکوین به معنای مصونیت حقوقی آن نیست. ممکن است قیمت USDT همچنان نزدیک یک دالر باشد، اما یک دارایی مشخص به دلیل الزامات تحریمی یا تطبیق با مقررات با محدودیت مواجه شود.

۳ـ منشأ رمزارز مهم است؛» از یک کیف پول برایم آمد «همیشه پاسخ کافی نیست

یکی از مهمترین تحوالت مقرراتی اخیر، ورود جدی دارایی‌های مجازی به نظام مبارزه با پولشویی است.

در اصالح آییننامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی در سال،۱۴۰۴ تبدیل، انتقال، نگهداری و مدیریت دارایی مجازی صریحاً در زمره خدمات مالی قرار گرفت و بانک مرکزی نیز مکلف شد» پایگاه یکپارچه معامالت دارایی‌های مجازی «را با دریافت اطالعات از ارائهدهندگان خدمات تحت نظارت ایجاد کند. مقررات کارگزاران رمزپول نیز پا را فراتر گذاشته است. چنانچه ورود رمزپول یک مشتری در یک سال، حسب تشخیص بانک مرکزی، از معادل ۵۰ هزار یورو برای شخص حقیقی یا ۵۰۰ هزار یورو برای شخص حقوقی تجاوز کند، کارگزار باید مستندات قابل اتکا درباره منشأ ارزی مشروع منابع مطالبه کند. مشتری برای ارائه این مستندات ده روز کاری فرصت دارد و در صورت عدم ارائه، عملیات حساب میتواند تعلیق شود.

نکته مهمتر برای فعاالن تجاری این است که ماده ۴۴ همین دستورالعمل، نسبت به رمزپول‌هایی که از منابع ارزی حاصل از صادرات کاال یا خدماتِ مشمول تعهد بازگشت ارز تأمین شدهاند، محدودیت صریح مقرر کرده است؛ بنابراین استفاده از رمزارز، راهی برای حذف آثار مقررات تعهدات ارزی صادراتی نیست. 

نتیجه عملی ساده است: برای معامالت مهم، منشأ دارایی، هویت طرف معامله و دلیل انتقال را مستند کنید.

۴ـ تراکنش «انتقال را نشان میدهد؛ علت انتقال را نه

در اختالفات رمزارزی، ارائه TXID یا Hash Transaction میتواند دلیل مهمی بر وقوع یک انتقال باشد؛ اما معمولا  همه مسئله را حل نمیکند. بالکچین ممکن است نشان دهد ۲۰ هزار تتر از آدرس» الف «به آدرس» ب «منتقل شده است؛ اما الزاماً نشان نمیدهد این انتقال بابت خرید، قرض، سرمایهگذاری، امانت، تسویه بدهی یا مشارکت بوده است. از همین رو، برای معامالت با مبالغ قابل توجه باید عالوه بر TXID، قرارداد یا توافق مکتوب، مشخصات طرفین، نشانی کیف پولها، رسید پرداخت ریالی و مکاتبات مرتبط نیز نگهداری شود.

در بسیاری از دعاوی آینده پرسش اصلی این نخواهد بود که» آیا رمزارز منتقل شده؟ «بلکه این است که به چه سبب حقوقی منتقل شده و مالک واقعی آن چه کسی است؟

۵ـ دارایی موجود در حساب صرافی با دارایی تحت کنترل مستقیم شما یکسان نیست

دستورالعمل بانک مرکزی تصریح کرده که موجودی ریالی و رمزپولی مشتری نزد کارگزار ماهیت امانی دارد و کارگزار صرفاً با اجازه صریح مشتری و در چهارچوب مقررات حق انتقال، تبدیل یا فروش آن را دارد. همچنین وجوه مشتری باید از وجوه خود کارگزار جدا نگهداری شود و برای نگهداری رمزپول مشتری نیز مقررات خاص نهاد امین پیشبینی شده است. این مقررات یک واقعیت مهم را یادآوری میکنند:ریسک خود رمزارز و ریسک سکویی که رمزارز را در اختیار دارد دو موضوع متفاوتاند. ممکن است بیتکوین یا تتر مشکلی نداشته باشد، اما کاربر به دلیل حمله سایبری.

توقف فعالیت سکو، اختلاف حساب یا محدودیت برداشت نتواند فوراً به دارایی خود دسترسی پیدا کند؛ بنابراین هنگام انتخاب سکو، فقط نرخ کارمزد مهم نیست؛ نحوه نگهداری دارایی، مسئولیت سکو، شرایط برداشت و سازوکار رسیدگی به اختلاف نیز باید خوانده شود.

۶ـ سود تضمینی رمزارزی باید زنگ خطر باشد

عباراتی مانند سود ثابت دالری  درآمد تضمینی ماهانه ربات بدون ضرر یا سرمایهگذاری رمزارزی با بازده قطعی «باید با احتیاط جدی مواجه شوند. مقررات تبلیغات رمزدارایی‌ها صراحتاً وعده سود ثابت یا رشد قطعی قیمت را منع کرده و تبلیغ معامالت اهرمی و توکن‌های اهرمدار را نیز ممنوع دانسته است.

دستورالعمل بانک مرکزی نیز کارگزار رمزپول را از دریافت سپرده، پرداخت سود، اعطای تسهیالت و ایجاد اعتبار در قالب فعالیت کارگزاری منع می‌کند. پس هرجا وعده سود قطعی مطرح می‌شود، پیش از سؤال درباره درصد سود باید پرسید: این سود از کجا ایجاد میشود، چه شخصی متعهد پرداخت آن است، مجوز فعالیت او چیست و اگر پرداخت متوقف شد، علیه چه کسی میتوان طرح دعوا کرد؟

یک توصیه پایانی؛ قبل از قیمت» حق خود را بشناسید. رمزارز میتواند ظرف چند ثانیه منتقل شود؛ اما سرعت فناوری نباید باعث شود قواعد ابتدایی احتیاط حقوقی فراموش شود. کاربر پیش از یک معامله مهم باید بداند طرف معامله او کیست، منشأ دارایی چیست، سکو تحت چه مجوزی فعالیت میکند، چه کسی کلید یا کنترل واقعی دارایی را در اختیار دارد و در صورت وقوع اختالف چه اسنادی برای اثبات حق خود خواهد داشت.

بالکچین میتواند انتقال دارایی را ثبت کند؛ اما از حق شما دفاع نمیکند. این اسناد، قرارداد و تصمیم درست پیش از معامله است که تعیین می‌کند در روز اختلاف، صاحب یک دارایی قابل دفاع هستید یا صرفاً صاحب یک تراکنش ثبت‌شده روی شبکه.