به گزارش حیات، چند روز پیش واشنگتن، میزبان دور جدیدی از گفتوگوهای نظامی سطح بالای یک هیأت از اتیوپی و مقامات وزارت دفاع آمریکا بود که هدف از آن، ارتقای روابط دفاعی و دیپلماتیک دو کشور به سطح مشارکت راهبردی جامع اعلام شد.
این نشستها که دو روز به طول انجامید، به اعلام وزارت خارجه اتیوپی بر گسترش چارچوبهای هماهنگی نظامی و تبادل تجربیات متمرکز بود تا ضمن تأمین منافع مشترک، امنیت ملی و حمایت از تلاشهای صلح و ثبات در منطقه شاخ آفریقا تضمین شود.
این امر، در ادامه توافقنامههای پیشینی روی داد که در ماه می گذشته میان دو کشور امضا شد و هدف از آن تقویت همکاری دوجانبه در زمینههای دفاع، امنیت، تجارت و سرمایهگذاری بود، همراه با تعهد به اجرای هرچه سریعتر مفاد همکاری جدید به منظور توسعه روابط راهبردی میان دو طرف.
به باور ناظران، اگرچه شراکت آمریکا و اتیوپی لزوماً به معنای تغییر موضع واشنگتن در اختلافات مصر و اتیوپی نیست، اما به هر حال متغیری جدید در محیط امنیتی مصر محسوب میشود. امری که قاهره را به بازتعریف راهبرد خود در سه پرونده به هم پیوسته «سد النهضه، دریای سرخ و رقابت در شاخ آفریقا» فرا میخواند.
بنا بر این گزارش، پیمان دفاعی جدید ایالات متحده آمریکا و اتیوپی، نگرانیهایی را در قاهره برانگیخته است. قاهره نگران است که نزدیکی امنیتی واشنگتن و آدیسآبابا، موضع اتیوپی را در پرونده سد النهضه تقویت کرده و وزن بیشتری در معادلات دریای سرخ و شاخ آفریقا به آن ببخشد.
توافق امنیتی، نه پیمان دفاع مشترک
فراس حسن، خبرنگار شبکه اسرائیلی i۲۴NEWS در کرانه باختری مینویسد که این توافق در جریان گفتوگوهای دفاعی سطح بالایی در واشنگتن، در تاریخ ۱۹ و ۲۰ آگوست (۲۸ و ۲۹ مرداد)، با حضور یک هیأت از اتیوپی به ریاست مدیر روابط خارجی و همکاریهای نظامی وزارت دفاع اتیوپی، صورت گرفت.
به گفته وی، اطلاعات موجود نشان نمیدهد که این توافق در سطح یک پیمان دفاع مشترک باشد؛ بلکه بر گسترش همکاریهای نظامی و امنیتی، تبادل تجربیات و تقویت هماهنگی در مورد مسائل امنیت منطقهای متمرکز است.
همچنین شامل حمایت از نهادهای نظامی و همکاری مشترک برای تقویت ثبات در شاخ آفریقا است آن هم در شرایطی که واشنگتن به دنبال گسترش حضورش در منطقهای است که اهمیت راهبردی آن روزافزون است.
انگیزه واشنگتن از نزدیکی به آدیسآبابا
از زاویه دید واشنگتن، پرونده سد النهضه بهتنهایی پشت این نزدیکی به آدیسآبابا نیست. اتیوپی با وجود نداشتن سواحل، موقعیتی محوری در شاخ آفریقا دارد و به بنادر و گذرگاههای راهبردی در دریای سرخ نزدیک است.
این امر در شرایطی رخ داده است که رقابت فزایندهای میان ایالات متحده، چین و روسیه بر سر نفوذ در آفریقا در جریان است. امری که واشنگتن را به بازسازی حضورش در این قاره، بهویژه در مناطقی که با امنیت دریانوردی، تجارت و انرژی مرتبط است، سوق میدهد.
قاهره موضع واشنگتن را زیر نظر دارد
بر اساس این گزارش، مصر با دقت نزدیکی آمریکا و اتیوپی را رصد میکند، بهویژه که واشنگتن پیشتر آمادگی خود را برای میانجیگری در بحران سد النهضه اعلام کرده بود؛ در حالی که اختلاف میان قاهره و آدیسآبابا بر سر نحوه مدیریت و بهرهبرداری از سد، هنوز پابرجاست.
قاهره نگران است که حمایت فزاینده آمریکا از اتیوپی، موقعیت مذاکراتی این کشور را نهتنها در پرونده آب، بلکه در تلاشهایش برای دستیابی به بندر و تقویت حضور در منطقه دریای سرخ، بهبود بخشد.
اتیوپی سالهاست به دنبال دستیابی به یک بندر مستقل در دریای سرخ است (از طریق مذاکره با منطقه جداییطلب موسوم به سومالیلند یا توافق با اریتره). این امر با مخالفت مصر همراه است، زیرا قاهره معتقد است هرگونه توسعه حضور اتیوپی در دریای سرخ، نفوذ این کشور را در منطقه افزایش داده و با اهداف مصر در بازتولید موازنهٔ قدرت در شاخ آفریقا تعارض دارد.
آمریکا با تقویت همکاری نظامی با اتیوپی، ممکن است به این کشور چراغ سبز دهد تا با پشتیبانی واشنگتن، بندر مورد نظر خود را تأمین کند؛ اقدامی که قاهره آن را تهدیدی مستقیم برای منافع استراتژیک خود میداند.
سه پیام اصلی توافق آمریکا و اتیوپی
نزدیکی جدید میان واشنگتن و آدیسآبابا دارای سه پیام اصلی است:
اول: واشنگتن به دنبال بازسازی روابطش با آدیسآبابا پس از سالها تنش، بهویژه بر سر جنگ تیگرای و انتقادات آمریکا از سوابق حقوق بشری اتیوپی است.
دوم: اتیوپی اکنون بخشی از محاسبات گستردهتر آمریکا شامل امنیت دریای سرخ، مقابله با نفوذ چین و روسیه و مبارزه با گروههای مسلح در شاخ آفریقا شده است؛ یعنی پرونده سد النهضه دیگر تنها مسئله محوری در روابط دو کشور نیست.
سوم: احتمال دارد واشنگتن ترجیح دهد، بهمنظور حفظ روابط خود با طرفهای مختلف، اختلافات منطقهای را مدیریت کند تا راهحلهای قطعی تحمیل کند. این امر به معنای ادامه میانجیگری آمریکا در بحران سد بدون آمادگی آشکار برای فشار بر آدیسآبابا به منظور پذیرش راهحلی مشخص است.
دلیل نگرانی قاهره
برخی منتقدان در مصر بر این باورند که تقویت مشارکت امنیتی آمریکا و اتیوپی ممکن است به آدیسآبابا دستاوردهای سیاسی و نظامی بدهد و جایگاه آن را بهعنوان شریک راهبردی واشنگتن تقویت کند؛ همچنین احتمال دارد از بازسازی توان نظامی این کشور پس از جنگ تیگرای حمایت کند.
این امر میتواند بر موضع اتیوپی در مذاکرات سد النهضه و تحرکات آن در دریای سرخ، بهویژه با گسترش مشارکتهای منطقهای و بینالمللیاش تأثیر بگذارد. این در حالی است که فضای مانور اتیوپی به دلیل چالشهای داخلی، اقتصادی و امنیتی، همچنین تنشها با اریتره و پیچیدگیهای روابط با سودان و مصر، محدود باقی مانده است.
به نوشته i۲۴NEWS، تاکنون هیچ نشانه مستقیمی مبنی بر اینکه این توافق به تغییر در موضع آمریکا درباره سد النهضه یا تلاشهای اتیوپی برای دستیابی به بندر منجر شده باشد، وجود ندارد.
اما برای قاهره، اهمیت این تحول در دلالت گستردهتر آن است: اتیوپی با قدرت به محاسبات راهبردی آمریکا بازمیگردد، در حالی که منطقه شاخ آفریقا و دریای سرخ به عرصهای برای رقابت بینالمللی فزاینده تبدیل میشود.
بنابراین، مصر به این توافق، صرفاً به عنوان همکاری نظامی دوجانبه نمینگرد، بلکه آن را بخشی از بازآرایی گستردهتر موازنه قدرت در منطقهای میداند که مستقیماً با امنیت آبی و راهبردی آن در ارتباط است.
راهکارهای قاهره
حسام عیسی معاون پیشین وزیر خارجه مصر معتقد است که پیمان دفاعی آمریکا و اتیوپی اگرچه نشاندهنده تلاش آدیس آبابا برای گسترش نفوذ منطقهای از طریق همکاری با قدرتهای بزرگ است، اما به معنای پذیرش کامل دیدگاههای اتیوپی از سوی واشنگتن در پروندههای اختلافی با مصر بویژه پرونده سد النهضه نیست، زیرا مسئله آب با همکاری نظامی تفاوت بنیادین دارد و آمریکا در مواجهه با بحران سد، ناچار به رعایت قواعد حقوق بینالملل و منافع چندین کشور خواهد بود.
وی در عین حال میگوید که نگرانی اصلی قاهره نه خود توافق، بلکه پیامدهای احتمالی آینده آن است؛ بهویژه اگر همکاری نظامی به حوزههایی گسترش یابد که به اتیوپی ابزارهای جدیدی برای تحرک در دریای سرخ بدهد.
او بر لزوم نظارت مصر بر اقدامات عملی ناشی از توافق تأکید کرده و معتقد است قاهره نباید امنیت منطقهای خود را تنها به یک قدرت خارجی وابسته کند، بلکه باید با تکیه بر شبکهای گسترده از روابط دیپلماتیک، از منافع خود در منطقه حساس دریای سرخ و شاخ آفریقا محافظت کند.
محمد حجازی معاون پیشین وزیر خارجه مصر نیز معتقد است که پیمان دفاعی آمریکا و اتیوپی باید در چارچوب تحولات گستردهتر شاخ آفریقا و تلاش واشنگتن برای حفظ نفوذ در منطقهای با اهمیت راهبردی امنیت، انرژی و دریانوردی تحلیل شود.
وی در گفتوگو با العربی الجدید تصریح کرد که این همکاری نظامی لزوماً به معنای تغییر معادلات منطقه به نفع اتیوپی نیست، زیرا ارزش هر توافق دفاعی به تعهدات و توانمندیهای عملی آن وابسته است، نه صرفاً به ادبیات سیاسی که در بیانیهها دیده میشود.
حجازی در عین حال، ضمن هشدار درباره استفاده آمریکا از روابط امنیتی برای پوشش اقدامات یکجانبه، از لزوم پرهیز از قربانی کردن ثبات منطقه به نفع روابط با یک طرف خاص سخن گفت و تاکید کرد که مصر از ابزارهای تحرک سیاسی، دیپلماتیک و روابط بینالمللی کافی برای مقابله با هر تحول جدید برخوردار است.
سومالی در قلب معادله
سومالی به دلیل موقعیت حیاتی در خلیج عدن و ورودی دریای سرخ، به عرصهای برای بازآرایی توازن قوا تبدیل شده است. در حالی که اتیوپی از طریق پرونده «سومالیلند» بر این منطقه اثر میگذارد، مصر با تقویت همکاریهای نظامی و حمایت از وحدت ارضی موگادیشو، در تلاش است تا حضور مستقیم خود را در این منطقه راهبردی تضمین کند. هدف قاهره فراتر از رقابت با اتیوپی است؛ مصر با تمرکز بر مبارزه با تروریسم و حمایت از مأموریت «آوصوم» (اتحادیه آفریقا)، به دنبال پر کردن خلأ امنیتی ناشی از تهدیدات «الشباب» و تثبیت نقش خود در امنیت ناوبری بینالمللی و کانال سوئز است.
تأکید بدر عبدالعاطی وزیر خارجه مصر در تماس اخیر با همتایش در سومالی، بر مخالفت با «هر اقدام یکجانبهای» که وحدت اراضی سومالی را خدشهدار کند، در همین راستا صورت گرفت. آن هم در زمانی که موضوع وحدت سومالی با مناقشهای گستردهتر بر سر بنادر، گذرگاههای دریایی و نفوذ نظامی در منطقه گره خورده است.
به باور ناظران، این پیامهای مصر حاکی از سه هدف به همپیوسته است: حفظ وحدت دولت سومالی، جلوگیری از خلأ امنیتی که به جنبش الشباب یا قدرتهای منطقهای اجازه پر کردن فضا را بدهد و تضمین حضور مصر در ترتیبات امنیتی منطقهای که مستقیماً با امنیت دریای سرخ و کانال سوئز مرتبط است.
در مقابل، مشارکت دفاعی آمریکا و اتیوپی بُعد تازهای به این معادله افزوده و ممکن است قاهره را به حضور گستردهتر در سومالی و شاخ آفریقا در راستای امنیت ملی مصر سوق دهد.
نظر شما