به گزارش حیات به نقل از ایرنا، جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» در دو دهه برگزاری، برای مستندسازانی که در دورههای مختلف آن حضور داشتهاند، فراتر از یک رویداد رقابتی بوده است. اولین مواجهه با جشنواره، تماشای فیلم روی پرده، دریافت جایزه، دیدار با همکاران و مخاطبان و ارتباط صمیمانه با سوژهها هر یک بخشی از خاطراتی را ساختهاند که پس از پایان جشنواره برای فیلمسازان باقی مانده است.
نخستین تصویر از «سینماحقیقت»
فرشاد اکتسابی کارگردان و تدوینگر مستند، با مرور خاطرات خود از سالهای نخست جشنواره گفت: حضور من در این جشنواره به سالهای ابتدایی برگزاری آن بازمیگردد. آن زمان سه سینما برای نمایش فیلمهای جشنواره در نظر گرفته شده بود؛ سینما فلسطین با سه سالن، سینما سپیده با سه سالن و سینمای مرکز گسترش که فیلمها در آنجا نمایش داده میشدند. رفتوآمد به سینماها با دشواریهایی همراه بود.
یاسر خیر نیز نخستین حضور خود در جشنواره را به سال ۱۳۹۱ و مستند نیمهبلند «مزرعهای که رویید و شهر شد» مربوط دانست و گفت: اولین حضورم در جشنواره سینماحقیقت به سال ۱۳۹۱ و مستند نیمهبلند «مزرعهای که رویید و شهر شد» برمیگردد. آنچه از آن روزها به یاد دارم، جمع شدن فیلمسازان و تماشاگران مقابل سینما فلسطین و حرف زدن و معاشرت آنها با یکدیگر است.
این خاطرهها در حالی ثبت شدهاند که «سینماحقیقت» در سالهای نخست، هنوز بسیاری از امکانات و برنامههایی را که امروز در جشنواره دیده میشود، نداشت.
اکتسابی در اینباره گفت: در آن سالها بسیاری از امکانات و برنامههایی که امروز در جشنواره وجود دارد، هنوز شکل نگرفته بود. امروز در کنار نمایش فیلمها، کلاسها، نشستها و گاهی برنامههایی مانند پیچینگ برگزار میشود.
جشنوارهای که در طول سالها تغییر کرد
تغییرات «سینماحقیقت» برای اکتسابی، تنها در افزایش برنامهها خلاصه نمیشود و حتی شکل تبلیغ فیلمها و نحوه مدیریت نمایش آثار را نیز دربرمیگیرد.
او درباره شیوه تبلیغ فیلمها در سالهای ابتدایی جشنواره گفت: آن زمان فیلمسازان، خودشان برای تبلیغ آثارشان اقدام میکردند. پوسترها را چاپ میکردند و هر فضای خالی که در سینما پیدا میکردند، پوستر فیلم را روی دیوار میچسباندند. ممکن بود پشت بوفه یا هر فضای خالی دیگری باشد. در واقع، سازوکار متمرکز و منسجمی برای نمایش پوستر فیلمها وجود نداشت و این کار بیشتر توسط خود فیلمسازان انجام میشد. امروز این روند کاملا متفاوت شده است. پوستر فیلمها با کیفیت مناسب و به شکل متمرکز و در قالب یک ساختار نمایشگاهی ارائه میشوند و مخاطبان میتوانند آنها را ببینند. این تغییر، یکی از نشانههای حرفهایتر شدن جشنواره در طول سالهاست. همچنین آن زمان فضای مجازی به شکل امروزی وجود نداشت و تلفنهای همراه هوشمند نیز در اختیار مردم نبود. بنابراین تبلیغات و اطلاعرسانی بیشتر از طریق پیامک انجام میشد و طبیعتا امکانات ارتباطی محدودتر بود.
او یکی دیگر از تفاوتهای مهم میان دورههای ابتدایی و سالهای اخیر را نحوه مدیریت نمایش آثار دانست و گفت: یکی از مشکلاتی که آن زمان وجود داشت، بینظمی در برنامه نمایش فیلمها بود. درواقع امروز، مدیریت جشنواره بسیار منسجمتر و حرفهایتر شده است. یکی از دلایل اصلی این اتفاق، ثبات مدیریت اجرایی جشنواره است. طی سالها یک گروه مشخص درگیر برگزاری جشنواره بودهاند و این استمرار باعث شده تجربه در مجموعه باقی بماند و گروه اجرایی در طول سالها حرفهایتر شود و هر دوره تلاش کند سطح برگزاری را ارتقا دهد.
جایزهای که جشنواره را به یک خاطره شخصی تبدیل میکند
یکی از ماندگارترین بخشهای تجربه هر دو مستندساز از «سینماحقیقت»، دریافت جایزه است؛ جایزهای که با وجود تفاوت نگاه آنها به اهمیت آن، همچنان بخشی از زندگی کاری و حرفهایشان را تشکیل میدهد.
اکتسابی درباره تجربه دریافت جایزه از «سینماحقیقت» گفت: در ششمین دوره جشنواره «سینماحقیقت» در سال ۱۳۹۱ با دو مستند «راز یک مجسمه» و «مجنونی از اسکاندیناوی» در بخشهای مستند تاریخی و مستند پرتره حضور داشتم. در همان دوره برای «راز یک مجسمه» موفق به دریافت جایزه بهترین تدوین شدم. چند سال بعد نیز با «همراه با فرات» در نهمین دوره جشنواره حضور داشتم و جایزه ویژه دبیر جشنواره را دریافت کردم. همچنین در چهاردهمین دوره جشنواره نیز با مستند «ف-الف» حضور داشتم و جایزه دوم بخش مستندهای کارآفرینی را به دست آوردم. این جوایز، در کنار جوایزی که بعدها از جشنوارههای دیگر دریافت کردم، همچنان در اتاق کارم و بالای کتابخانه قرار دارند.
خیر نخستین جایزه خود از «سینماحقیقت» را مربوط به سال ۱۴۰۳ و مستند «کابین» دانست و گفت: اولین جایزهام از سینماحقیقت مربوط به سال ۱۴۰۳ و مستند «کابین» است که جایزه ویژه هیئت داوران بخش بینالملل به آن تعلق گرفت. در لحظه دریافت جایزه نیز دو نفر از عزیزانم در کنارم نشسته بودند و شادی این جایزه را برایم دوچندان کردند. جایزه در اتاق کارم، بالای کتابخانهام قرار دارد و از آن بالا به من میگوید: من را جدی نگیر، فیلمات را بساز!
با این حال، خیر معتقد است جایزه نباید مسیر فیلمساز را تحت تاثیر قرار دهد و گفت: جایزه ها برای آدم های مختلف کار کردهای متفاوتی دارند. برای خودم اینگونه است که سعی میکنم آن را فراموش کنم و در ادامه کارهایم تاثیری نداشته باشد، چرا که ثابت است و تغییری در آن حاصل نمی شود و مربوط به گذشته است. بیشتر خود پروسه فیلمسازی و مسیر خلق و آفرینش را دوست دارم چون مسیر آفرینش چالش دارد، زنده است و از تو انسان بهتری می سازد.
آنچه بعد از جایزه باقی میماند
اگر جایزه بخشی از خاطره جشنواره است، برای این دو مستندساز تجربه «سینماحقیقت» در همان جایزه پایان نمییابد. تماشای فیلمها، دیدن آثار همکاران و مواجهه با مخاطب، بخش دیگری از این تجربه است.
اکتسابی درباره اهمیت جشنواره با نگاهی فراتر از رقابت و دریافت جایزه، گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای جشنواره، فارغ از رقابت و جایزه، امکان دیدن فیلمها روی پرده سینما و با کیفیت مناسب است. ما در جشنواره میتوانیم آثار همکاران خود را ببینیم و متوجه شویم سینمای مستند از نظر فنی و محتوایی به چه سمت و سویی حرکت میکند و نیازها، دغدغهها و بحرانهای روز جامعه را بشناسیم و متوجه آنها شویم.
او افزود: جشنواره فرصتی برای بالندگی مستندساز است. در طول چند روز میتوان فیلمهایی را دید که شاید در شرایط عادی امکان تماشای آنها وجود نداشته باشد. این موضوع درباره سینمای مستند اهمیت بیشتری دارد، چون بسیاری از فیلمهایی که در جشنواره نمایش داده میشوند، پس از آن امکان اکران عمومی پیدا نمیکنند. البته این مسئله لزوما به جشنواره مربوط نیست و به سیاستهای حوزه اکران سینمای مستند بازمیگردد. جشنواره از طرف دیگر فرصتی برای دیدار با همکاران است. بسیاری از مستندسازان به دلیل مشغلههای کاری در طول سال فرصت دیدار با یکدیگر را ندارند، اما جشنواره امکان تجدید دیدار، گفتوگو، تبادل تجربه و حتی همکاری و کمک گرفتن از یکدیگر را فراهم میکند. این ارتباطها میتواند بر شرایط کاری فیلمسازان نیز تاثیر مثبت بگذارد.
او نمایش آثار مستند خارجی را نیز یکی دیگر از ویژگیهای مهم جشنواره دانست و گفت: ما در کشور امکان زیادی برای دیدن مستندهای شاخص خارجی روی پرده سینما نداریم و جشنواره این فرصت را فراهم میکند که فیلمهای مستند خارجی را نیز روی پرده ببینیم.
خیر نیز تجربه خود از جشنواره را به رابطه میان فیلم، شخصیتهای اثر و مخاطب پیوند میدهد. او درباره ارتباط خود با شخصیتهای فیلمهایش پس از پایان تولید گفت: از شخصیتهای فیلمم باخبر هستم و از دوستانم هستند. در نمایش فیلم نیز شخصیتها حضور داشتند و لذت تماشای فیلم روی پرده را برایم دوچندان کردند.
او درباره بازخوردهایی که پس از نمایش فیلم در جشنواره سینماحقیقت دریافت کرده است، افزود: بعد از نمایش فیلم، چند نفر از تماشاگرانی که از نظر عاطفی تحت تاثیر قرار گرفته بودند و بعد از فیلم احساس خود را به من و شخصیتهای فیلم گفته بودند، در خاطرم ماندهاند.
خیر که تجربه داوری در جشنواره را نیز داشته است، در نهایت فیلمسازی را به داوری ترجیح داد و گفت: تجربه داوری داشتم، ولی من از فیلمسازی لذت بیشتری می برم با اینکه تجربه خوبی در همکاری و همفکری با داوران دیگر داشتم و از آن به عنوان روزهایی پربار یاد می کنم، اما لذت فیلمسازی و خلق کردن برای من از داوری کردن بیشتر است.
تصویری که از «سینماحقیقت» باقی میماند
در نهایت، خاطره این دو مستندساز از «سینماحقیقت» بیش از آنکه به یک جایزه یا یک دوره خاص محدود شود، به آدمها، فیلمها و مخاطبانی گره خورده است که هر سال در جشنواره کنار یکدیگر قرار میگیرند.
اکتسابی با اشاره به همین وجه از جشنواره گفت: جشنواره برای ما مستندسازان اهمیت زیادی دارد، چون فرصتی برای دیده شدن فیلمهایمان فراهم میکند. حتی اگر بحث رقابت و جایزه را کنار گذاشته شود، امکان نمایش فیلمها و دیده شدن آنها یک مزیت بزرگ است. سینماحقیقت را برای مستندسازان شبیه عید میدانم؛ همان عید دیدنی که همه یکدیگر را میبینند. مستندسازان در جشنواره همدیگر را میبینند و فیلمهای یکدیگر را تماشا میکنند. برای من نیز، تماشا مستندها در ایام جشنواره، اولویت است. برای کسانی که علاقه جدی به تماشا مستند دارند، فضای جشنواره بسیار جذاب است. به همین دلیل، جشنواره «سینماحقیقت» برای من فقط یک رقابت نیست؛ فرصتی برای دیدن فیلمها، دیدار با همکاران، تبادل تجربه و قرار گرفتن دوباره در فضای سینمای مستند است.
خیر نیز درباره تصویری که جشنواره «سینماحقیقت» پس از سالها برای او تداعی میکند، گفت: اولین تصویر، تماشاگران مشتاقی هستند که در صف جلوی سالن نمایش ایستادهاند و منتظر هستند تا فیلمی را که نشان کردهاند، روی پرده و در کنار تماشاگران دیگر ببینند.
این روزها که به بیستمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» به دبیری محمد حمیدی مقدم میرسیم، مستندسازان در تکاپوی ارسال آثار و مشتاق برای حضور در این رویداد هستند؛ رویدادی که به گفتهی فرشاد اکتسابی، عید مستندسازان است.
انتهای پیام//
نظر شما