به گزارش حیات به نقل از ایرنا، اگر درختان زبان داشتند، هر کدام میتوانستند روایتی از چندین نسل از انسان را بازگو کنند، از روزگاری که کاروانها از کنارشان عبور میکردند تا امروز که خودروها از کنار تنههای تنومندشان میگذرند. درختان کهنسال، حافظه زنده سرزمین هستند، موجوداتی که قرنها ایستادهاند و همچنان به زندگی، امید و پایداری معنا می دهند.
ایران به واسطه تنوع اقلیمی، یکی از کشورهای برخوردار از درختان کهنسال در منطقه است، از سروهای سر به فلک کشیده گرفته تا چنارهای تنومند، بنهها، بلوطها، اُرسها که می توانند ۲ تا ۳ هزار سال عمر کنند، هر یک بخشی از هویت طبیعی این سرزمین را شکل دادهاند، برخی از این درختان بیش از هزار سال عمر دارند و نه تنها از منظر زیستمحیطی، بلکه از نظر تاریخی، فرهنگی و حتی معنوی نیز ارزشمند هستند.
درختان کهنسال تنها چند تنه چوب پیر نیستند، آنها زیستگاهی برای پرندگان، حشرات، قارچها و دهها گونه جانوری و گیاهی محسوب میشوند، حفرههای طبیعی تنه، شاخههای خشک و ریشههای گسترده آنها، پناهگاه موجودات زندهای است که ادامه حیاتشان به وجود این درختان وابسته است، به همین دلیل، از بین رفتن یک درخت کهنسال، تنها حذف یک درخت نیست، بلکه نابودی بخشی از یک اکوسیستم کامل است.
این درختان همچنین در تثبیت خاک، ذخیره آب، تعدیل دمای محیط، جذب دیاکسیدکربن و تولید اکسیژن نقشی بیبدیل دارند. هرچه سن یک درخت بیشتر باشد، ظرفیت آن برای ذخیره کربن و کمک به کاهش آثار تغییر اقلیم نیز افزایش مییابد، موضوعی که در شرایط کنونی و با تشدید گرمایش زمین، اهمیت دوچندان پیدا کرده است.
در بسیاری از مناطق ایران، درختان کهنسال با باورها و آیینهای محلی گره خوردهاند، مردم برخی روستاها این درختان را نماد برکت، پایداری و زندگی میدانند و نسل به نسل از آنها مراقبت کردهاند. همین پیوند فرهنگی سبب شده است که شماری از این درختان تا امروز از گزند تخریب در امان بمانند.
با این حال، توسعه بیضابطه، اجرای پروژههای عمرانی، آفات و بیماریها، خشکسالیهای پیاپی، تغییرات اقلیمی، آتشسوزی و گاه بیتوجهی انسانی، حیات این میراث طبیعی را تهدید میکند، بسیاری از درختان کهنسال در سالهای اخیر به دلیل کاهش منابع آبی یا آسیبهای فیزیکی دچار ضعف شدهاند و برخی نیز برای همیشه از دست رفتهاند.
کارشناسان معتقدند حفاظت از درختان کهنسال تنها با نصب یک تابلو یا ثبت آنها در فهرست آثار طبیعی ملی محقق نمیشود. پایش مستمر، مراقبتهای تخصصی، جلوگیری از ساختوساز در حریم درخت، مدیریت منابع آب، مشارکت جوامع محلی و افزایش آگاهی عمومی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند بقای این سرمایههای طبیعی را تضمین کند.
درختان کهنسال، سند زنده تاریخ ایران هستند، شاهدانی خاموش که قرنها در برابر باد و باران، سرما و گرما ایستادهاند تا امروز پیامآور صبر، استقامت و پیوند انسان با طبیعت باشند. حفظ این میراث ارزشمند، تنها ادای دینی به گذشته نیست، بلکه سرمایهگذاری برای آیندهای است که در آن نسلهای بعد نیز بتوانند زیر سایه همان درختانی بایستند که روزگاری نیاکانشان به آنها تکیه داده بودند.
با توجه به اهمیت موضوع ، چندی پیش پویشی به عنوان شناسایی و مهار درختان ریشه در باد راه اندازی شد که محمد درویش فعال محیط زیست درباره آن به خبرنگار محیط زیست ایرنا گفته بود: یک سری درختان کهنسال داریم که در اثر فعالیت های تکنوژنتیک مانند معدن کاری، سدسازی، جاده سازی، عبور لوله های نفت و گاز ریشه هایشان از خاک بیرون زده اند، اینها عمدتاً درختانی از جنس بلوط، بنه، کهور، کنار و ارس هستند که می توانند ۲ تا ۳ هزار سال عمر کنند اما به علت خارج شدن ریشه هایشان از خاک، عمرشان خیلی کم می شود و ممکن است در مدت ۵۰ تا ۱۰۰ سال آینده از بین بروند.
وی افزود: در راستای حفاظت از این درختان ارزشمند، تعدادی از فعالان محیط زیست پویش شناسایی و مهار درختان ریشه در باد راه اندازی کردند تا از نابودی این درختان کهنسال جلوگیری شود.
وی اظهار کرد: تخمین زده می شود حدود ۱۰۰ هزار درخت ریشه در باد در کشور وجود دارد، اینها درختان فوق العاده ارزشمندی هستند، خدمات یک درخت ۵۰ ساله از جمله تولید اکسیژن، حفاظت از خاک، ترسیب کربن، حفاظت از تنوع زیستی و تعدیل اقلیم به طور متوسط تا ۲۰۰ هزار دلار ارزشگذاری می شود بنابراین از بین رفتن آنها یعنی اینکه طبیعت از این حجم خدمات محروم می شود.
با توجه به اهمیت حفاظت از درختان کهنسال ، دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست نشست مشترکی را با مسئولان و اعضای هیأت علمی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران برگزار و راهکارهای توسعه همکاریهای علمی و پژوهشی برای اجرای طرح جامع حفاظت برونرویشگاهی درختان کهنسال کشور را بررسی کردند و طرفین ظرفیتهای علمی و فنی موجود برای حفاظت از ذخایر ژنتیکی این درختان و اجرای برنامههای مشترک را مورد ارزیابی قرار دادند.
علیرضا نجیمی مدیرکل دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست، در این نشست با تأکید بر اینکه درختان کهنسال تنها موجوداتی زنده نیستند، بلکه از ارزشمندترین ذخایر ژنتیکی، اکولوژیکی، تاریخی و فرهنگی کشور به شمار میروند، گفت: این میراث طبیعی، بخش مهمی از هویت زیستی و فرهنگی ایران را تشکیل میدهد و حفاظت از آنها ضرورتی ملی است.
وی افزود: در مرحله نخست اجرای این طرح، درختان کهنسال ثبت شده در فهرست آثار طبیعی ملی در اولویت قرار دارند و صیانت هدفمند از این یادگارهای ارزشمند، علاوه بر حفظ تنوع ژنتیکی، نقش مهمی در افزایش تابآوری اکوسیستمها در برابر تغییرات اقلیمی و انتقال این میراث به نسلهای آینده ایفا میکند.
نجیمی با اشاره به محورهای همکاری مشترک میان سازمان حفاظت محیط زیست و مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران اظهار کرد: شناسایی و مستندسازی ذخایر ژنتیکی، تهیه شناسنامه مولکولی، توسعه روشهای حفاظت برونرویشگاهی، بهرهگیری از فناوریهای نوین برای تکثیر و نگهداری ژنوتیپهای ارزشمند، ایجاد بانکهای ژنتیکی و زیستی و تدوین سازوکارهای همکاری مشترک از مهمترین محورهای این برنامه است.
مدیرکل دفتر موزه ملی تاریخ طبیعی و ذخایر ژنتیکی ابراز امیدواری کرد با اتکا به ظرفیتهای علمی و تخصصی کشور، برنامه ملی حفاظت برونرویشگاهی از درختان کهنسال ثبتشده در فهرست آثار طبیعی ملی بهصورت پایدار اجرا شود و زمینه صیانت مؤثر از ذخایر ژنتیکی ارزشمند ایران را فراهم آورد.
انتهای پیام//
نظر شما