به گزارش حیات به نقل از ایرنا، دره جهنم در ۲۰ کیلومتری جنوب شهرستان مشگین شهر در دامنه‌های شمالی کوه سبلان واقع شده و این دره عمیق با دیواره‌های بلند و صخره‌ای، حدود ۱۳ کیلومتر طول دارد و به دلیل عبور رودخانه خیاوچایی از میان آن، به مکانی سرسبز و خنک تبدیل شده است.

سرود طبیعت از بلندای دره می جوشد و رقصان و خروشان مسیر سنگلاخی و پر پیچ و خم را سرازیر می شود و صداهایی که از تقابل سنگین آب و صخره بلند می شود، ارکستری بزرگ برای نوازش مهر، غرور کوهستان و طراوت صبحگاهان را تداعی می کند.

رهبر این ارکستر عظیم، سبلان پیر و مو سفید کرده است که قرن ها دست و دل بازی خود را با فراوانی آب و آینه در دامنه های رازآلود خود ثابت کرده است و این حرکت عالی و برکت جاری در دل کوهستان، زندگی را به شهرها و روستاها ارزانی می دارد.

آبراهه ای که دره جهنم نام گرفته، فقط فرصت گشت و گذار با پای پیاده را به ویژه برای کوهنوردان و طبیعت گردان فراهم می سازد و تنگنای گذرگاه ها، خمیدگی مسیرها ،عمق کم و زیاد دره و سرسختی صخره ها اجازه قایق رانی و پارو زدن را نمی دهد و تنها چیزی که خش و خراش طبیعت را از نظرها دور می دارد، آب گوارا و یکدست و یک رو است.

به گفته اهالی و روستانشینان اطراف جهنم دره سی در شهرستان مشگین شهر، این دره مبهم در بهار و تابستان برای طبیعت گردی و سیر کردن چشم از چشم بندی های سبلان بسیار مناسب است و چوپانان و گله داران اغلب در اطراف این منطقه برای چرای دام ها حضور می یابند.

آبی که معجونی از رستنی ها و کانی های دل کوه را با خود به همراه می آورد، حتی در دل تابستان نیز بسیار خنک است و سلام سرد یخچال های سبلان را به دست های گرم شما می رساند و نسیمی که گاه در لابلای دره جریان می یابد، آمیخته با مه صبحگاهی، رخسار سحر را بعد از شبی اسرارآمیز نوازش می دهد.

سرسختی صخره ها اجازه قایق رانی و پارو زدن را نمی دهد و تنها چیزی که خش و خراش طبیعت را از نظرها دور می دارد، آب گوارا و یکدست و یک رو است.

دره جهنم را دره شیطان نیز می نامند، وجه تسمیه آن به وسوسه شدن طبیعت گردان به ویژه غریبه ها و افراد ناآشنا و کشیده شدن آنها به اعماق دره بر می گردد؛ مهربانی و بدرفتاری طبیعت در هم آمیخته است و باید در عین کامرانی از سفره بیکران دره، مراقب جا زدن ها ، در رفتن پا و افتادن روی سنگ و صخره بود.

بجز بومیان منطقه، کم نبوده اند افرادی که دل به طبیعت جهنم دره زده اند و با زحمت و مشقت زیاد از سرزنش ها و طعنه های آن رها شده اند یا با کمک امدادگران و بر دوش برانکارد از دست اندازهای آبی و نامعلوم دره فرار کرده اند.

روستای گردشگری موئیل که امسال برای دومین بار نامزد دهکده جهانی گردشگری شده، تا حدودی در نزدیکی دره جهنم واقع است و مردم نجیب روستا که لباس های سنتی خود موسوم به (تومان کوینک) را همچنان به عنوان نماد اصالت و هویت نگه داشته اند، شاید بیش از هر کس دیگری به دره جهنم آشنا باشند.

رود خیاوچای (یا خیوچای) که با طول ۵۰ کیلومتر از سرشاخه‌های مهم رود قره‌سو است، پس از گذشتن از کوه‌های هزارمیخ، آیی قاری و دلی آلی و جنوار داغی در دامنه های سبلان به دره عریض و طویل موئیل می‌رسد و بعد از عبور از دل جهنم‌دره به قره‌سو می‌پیوندد.

آب، آینه، آبشار و آرزوهای دور و دراز در این قطعه از دامان سبلان به هم پیوند خورده است و در بهار و تابستان و حتی پاییز نیز جشن و پایکوبی طبیعت در این بخش از جهان با شور و شیدایی ادامه دارد.

به راستی چرا مجموعه ای این چنین زیبا و دیریاب را دره جهنم نامیده اند؟ علت اصلی این نامگذاری به اذعان اهالی منطقه، به زمستان های پشیمان کننده و چنگال های پوستین برکن دی و بهمن بر می گردد که گرگ آسا در جان هر جنبنده ای می افتند و شکنجه گاهی مخوف را برای آنان که از خود و خوان زندگی گذشته اند ترتیب می دهند.

دره ای که جهنم نام گرفته، در زمستان ها پوشیده از قندیل های یخی ایستاده در چپ و راست دره با قامت های متفاوت است؛ گویی ارواحی یخ زده به تشییع پیکرهای گمشدگان در کوهستان صف کشیده اند و یکی از هزار گریه نمی کند و دل سخت سنگ به ناله گمشده ای نرم نمی شود.

شمشیرهای آخته یخی که تا سر بلند کنی، پیشانی آدمی را می خراشد، بی شمار از دست های کوهستان آویزان شده اند و قطره ای شرم از رنجاندن دیگران از نگاه آنها جاری نمی شود و قهقه زنان، سرنوشتی نامعلوم را برای رهگذران هدیه می کنند.

دره ای که جهنم نام گرفته، در زمستان ها پوشیده از قندیل های یخی ایستاده در چپ و راست با قامت های متفاوت است.

زمستان سبلان اهل مطایبه و شوخی نیست و حوصله کلکل کردن و سر به سر گذاشتن کسی را ندارد و باید از آن غول سرما دوری جست؛ آنگاه که دی، بهمن و اسفند شلاق به دست بر سر و سینه کوه می تازد و هر جنبده ای را از پای در می آورد، بی شک دره جهنم از سردترین و بنیان‌کن ترین نقاط روی زمین است.

سردترین نقطه استان اردبیل در وانفسای زمستان ها با ۲۷ درجه سانتیگراد زیر صفر، فرودگاه اردبیل گزارش می شود و حال، تصور کنید در چنان دمایی، زیر دست و پای طوفان برف و یخ در سینه کش سبلان و اعماق دره جهنم چه می گذرد؟

بی درنگ باید از فکر آن نیز خارج شد، خراش سرما بدتر از آنچه بر جسم اثر می گذارد، روح را می خراشد و انسان را بیچاره می سازد؛ آرزوی جایی گرم و نرم و آغوش صمیمی خانواده در وسط زمستان سهمگین سبلان و دره جهنم، شکنجه ای روحی است؛ بنابراین باید وقت شناس بود و به بهانه اینکه دره جهنم بهشتی در خود پنهان کرده است، فریفته روی گشاده بهاری و تابستانی او نشد.

بنا بر اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل، جهنم دره زیستگاه دایمی حیواناتی نظیر قوچ و میش، خرس قهوه‌ای و خاکستری، گراز، کفتار و پرندگانی چون عقاب و شاهین و سایر گونه‌هاست؛ البته آنها نیز بی گمان در زمستان از آن گریزان هستند و همچون سایر حیوانات، زیست خود را به تناسب فصل ها در محدوده های گرمسیر و سردسیر تقسیم می کنند.

سبلان، این اسطوره تاریخ و فرهنگ آذربایجان و استان اردبیل، با همه شرینی ها و تلخی های طبیعی اش، در فرهنگ و باورهای مردم منطقه از دیرباز جا گرفته است و آواها و نواهای محلی، لالایی مادران و هی هی چوپانان سرشار از نام زیبای سبلان یا به زبان ترکی (ساوالان) است.

گنجی از سرمایه های الهی و موهبت خدادادی است که سرچشمه حیات شهرها و روستاها و منزلگاه آبادانی و توسعه است و با مراکز آبگرم معدنی متعدد موقعیت های متنوعی در بخش گردشگری فراهم کرده و در حوزه کشاورزی و مرتعداری نیز ثروتی بی کران برای کشور تلقی می شود.

این کوه نستوه با دره های متعدد و از دریاچه برفراز قله تا بهشتی در دره جهنم، به عنوان کوه آتشفشانی خاموش از ۱۵ مردادماه ۱۳۸۱ به عنوان «اثر طبیعی ملی» به تصویب شورای‌عالی حفاظت محیط‌زیست رسیده و با وسعتی بالغ بر ۶ هزار و ۶۶۴ هکتار جلوه‌ای بی‌نظیر از شکوه طبیعت را در غرب اردبیل، شمال نیر و جنوب شرقی مشگین‌شهر به نمایش گذاشته است.

همچنین طبق اعلام اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اردبیل، این کوه با عنوان پرونده "منظر طبیعی- فرهنگی سبلان" در سال ۱۳۸۹ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

مسئولان از سال ۹۸ از در حال تکمیل بودن پرونده سبلان برای طی مراحل ثبت جهانی خبر می‌دهند ، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در مهرماه سال قبل در سفر به اردبیل از تلاش‌ و برنامه‌ریزی برای ثبت جهانی کوه سبلان خبر داد.

علی دارابی گفت: ثبت جهانی سبلان جزو مطالبه‌های رییس‌جمهور بوده و دکتر پزشکیان به جد پیگیر موضوع هستند و انتظار می‌رود با رفع مشکلات موجود ، فرایند اداری مربوطه تکمیل شود تا اقدامات آینده و مکاتبه لازم با یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد) درباره ثبت جهانی سبلان انجام شود.