در دل کوهستانهای چهارمحال و بختیاری، دوربین محیطبانان لحظهای را ثبت کرد که شاید مهمتر از یک تصویر زیبا باشد؛ یک بز وحشی ماده که همراه دو بزغاله تازهمتولدشده در منطقه حفاظتشده قیصری دیده شد.
بز وحشی یا «پازن» (Capra aegagrus) یکی از مهمترین علفخواران کوهستانهای ایران است که علاوه بر ارزش ژنتیکی بالا، نقش تعیینکنندهای در زنجیره غذایی دارد و طعمه اصلی گوشتخوارانی مانند پلنگ ایرانی محسوب میشود. کاهش یا افزایش جمعیت این گونه میتواند مستقیماً بر تعادل اکوسیستمهای کوهستانی اثر بگذارد. پژوهشهای انجامشده در ایران نیز نشان میدهد کیفیت زیستگاه، توسعه راهها، چرای دام، بیماریهای مشترک با دام اهلی و فشارهای انسانی از مهمترین عوامل مؤثر بر وضعیت این گونه هستند.کارشناسان حیاتوحش معتقدند دوقلوزایی در بزهای وحشی اگرچه پدیدهای کاملاً غیرمعمول نیست، اما وقوع آن معمولاً زمانی بیشتر مشاهده میشود که مادهها از وضعیت تغذیهای مطلوب برخوردار باشند و استرسهای محیطی در پایینترین سطح قرار داشته باشد. به بیان دیگر، زمانی که منابع غذایی کافی، پوشش گیاهی مناسب، امنیت زیستگاه و آرامش نسبی وجود داشته باشد، احتمال موفقیت تولیدمثل افزایش پیدا میکند.یکی از کارشناسان بومشناسی حیاتوحش معتقد است که دوقلوزایی به تنهایی نمیتواند ملاک قطعی سلامت یک جمعیت باشد، اما زمانی که در کنار افزایش نرخ بقا، مشاهده نوزادان سالم و تداوم زادآوری قرار گیرد، میتواند یکی از شاخصهای امیدوارکننده وضعیت مناسب زیستگاه محسوب شود. بنابراین این ثبت ارزش علمی بالایی برای برنامههای پایش حیاتوحش دارد.
مطالعات بینالمللی نیز همین موضوع را تأیید میکنند. بررسیهای بلندمدت روی جمعیت بز وحشی در ایران نشان داده است که تغییرات اقلیمی، میزان بارندگی، کیفیت پوشش گیاهی و شدت زمستانها بر موفقیت تولیدمثل و نوسانات جمعیتی این گونه اثر مستقیم دارند. سالهایی که منابع غذایی مناسبتر باشد، میزان زادآوری و بقای نوزادان نیز افزایش پیدا میکند.در سطح جهانی، بز وحشی در فهرست گونههای «نزدیک به تهدید» قرار دارد. مهمترین تهدیدهای آن شامل تخریب زیستگاه، شکار غیرمجاز، رقابت با دامهای اهلی، انتقال بیماری و تکهتکه شدن زیستگاههاست. این گونه از ترکیه و قفقاز تا ایران، ترکمنستان، افغانستان و پاکستان پراکنش دارد و ایران یکی از مهمترین زیستگاههای طبیعی آن محسوب میشود.در کشورهای مختلف برنامههای حفاظتی گستردهای برای حفظ این گونه اجرا میشود. در ارمنستان و منطقه قفقاز، حفاظت از کریدورهای مهاجرتی و اتصال زیستگاههای جداافتاده در اولویت قرار گرفته است. پژوهشگران معتقدند ایجاد ارتباط میان جمعیتهای کوچک، خطر کاهش تنوع ژنتیکی را کم کرده و شانس بقای بلندمدت گونه را افزایش میدهد.در ترکیه نیز مطالعات رفتاری روی ساختار گلهها، فصل جفتگیری و الگوی استفاده از زیستگاه انجام شده تا مدیریت مناطق حفاظتشده بر پایه دادههای علمی صورت گیرد. در پاکستان نیز پژوهشهای چند دههای نشان دادهاند که بارندگی سالانه و کیفیت مراتع، مهمترین عوامل تعیینکننده تعداد برهها و موفقیت زادآوری هستند.
امروزه فناوری نیز به کمک حفاظت از این گونه آمده است. استفاده از دوربینهای تلهای، تصاویر ماهوارهای و حتی هوش مصنوعی برای شناسایی خودکار گونهها، امکان پایش دقیقتر جمعیتها را فراهم کرده و بسیاری از کشورها از این ابزارها برای مدیریت حیاتوحش استفاده میکنند.
انتهای پیام//
نظر شما