به گزارش خبرنگار حیات، با فرارسیدن ماه محرم، شهرها و روستاهای ایران رنگ و بوی دیگری به خود میگیرند. هر منطقه متناسب با فرهنگ، تاریخ و آداب بومی خود، شیوهای خاص برای ابراز ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) دارد و همین تنوع، آیینهای محرم را به بخشی از میراث فرهنگی کشور تبدیل کرده است.
چهل منبر
یکی از این رسوم، «چهلمنبر» است که در درخرم آباد، بروجرد، گرگان، اصفهان، لاهیجان و چند شهر دیگر از کشور برگزار میشود. در این آیین، عزاداران با روشن کردن شمع در چهل منبر یا چهل خانه، یاد و نام شهدای کربلا را گرامی میدارند و با نذر و دعا، ارادت خود را به اهل بیت(ع) نشان میدهند.
مهرداد اوستا از مشاهیر بروجردی مینویسد که «آیین چهل منبر در بروجرد مربوط به قبل از اسلام و در زمانی بود که از آتشکده جامع بروجرد در میدان جعفری فعلی که هنوز وجود دارد تا به آتشگاه چغا در هر ۱۰۰ گام یک منبر گذاشته و در آن آتش روشن میکردند برای آمرزیدهشدن گناهان و چهلمین آن منبر بر تپه چغا بوده به نوعی فاصله چغا تا آتشکده که ۴ کیلومتر است ۴۰ تا آتش روشن میکردند.
گلمالی
گِلمالی یا خَرَهگیری از رسوم عزاداری در ماه محرم در مناطق غربی ایران است که بیشتر در لرستان و ایلام برگزار میشود. در لرستان، آیین «گلمالی» از مهمترین مراسم عاشوراست. عزاداران با آغشته کردن سر و لباس خود به گل، اندوه و سوگ خود را به نمایش میگذارند. این آیین که قدمتی طولانی دارد، هرساله با حضور گسترده مردم برگزار میشود و به یکی از نمادهای عزاداری مردم لرستان تبدیل شده است. گفتنی است این مراسم، با شماره ثبتی ۵۳ جزو فهرست آثار ملی ایران است.
در گذشته بهدلیل کمبود پارچه مشکی بهعنوان نماد عزا، مردم پارچه کوچک سیاهی را میبریدند و آن را با گل بر روی شانه خود نصب میکردند.
در منابع کهن، از گلمالی در سوگ سیاوش (تاریخ ایران باستان) سخن به میان آمدهاست. فردوسی شاعر حماسهسرای ایرانی نیز از خاک بر سر ریختن در عزا در ایران باستان اشعاری سروده است. در دیوان حافظ نیز گلمالی بر سر نمادی از عزاداری قلمداد شده اس.
نوای سنج و دمام
در جنوب کشور و استان بوشهر نیز نوای سنج و دمام، آغازگر مراسم سوگواری است. هماهنگی خاص سازها و حضور دستههای عزاداری، فضایی متفاوت ایجاد میکند که سالهاست بخشی از هویت فرهنگی مردم این منطقه محسوب میشود.
گفتنی است از گذشته تا حال در هیات های سینه زنی گچسارانی ها این آیین اجرا میشده است که با آغاز جنگ تحمیلی و مهاجرت عده کثیری از هموطنان آبادانی به گچساران به نوعی پای این آیین قدیمی به این شهرستان هم باز شد و هر ساله در ماه محرم شاهد برگزاری این نوع مراسمات در این شهرستان هستیم.
به گفته بسیاری از کارشناسان این عرصه صدای طبل، صدای سم اسبان؛ صدای سنج، صدای بهم خوردن شمشیرها و صدای بوق به معنای شیپور جنگ را برای مخاطب تداعی می کند.
نوازندگی سنج و دمام در ایام سوگواری سرور و سالار شهیدان ابا عبدالله الحسین (ع) حکایت از دردها و غم های فراوانی داردکه نواختن آن شور و شوقی در عاشقان و شیفتگان حسینی بوجود می آورد که آنها را برای سینه زنی و عزاداری آماده می کند.
نخلگردانی
یزد نیز با آیین باشکوه نخلگردانی شناخته میشود. در این مراسم مردم یزد در ایام محرم و روز عاشورا آیین نخل گردانی انجام میدهند. نخل چوببستی بزرگ، شکل برگ درخت است و شباهتی به برگ درخت خرما ندارد و آن را با پارچه سیاه کامل می پوشانند و از آن کلی شمشیر، قمه و خنجر آویزان میکنند و بر دوش عزاداران حمل شده و مردم با شور و حال خاصی در این آیین شرکت میکنند.
در این آیین چوب نخل به عنوان پیکر سیدالشهدا، سیاهپوش کردن نخل به عنوان پارچه سیاه روی پیکر، شمشیر و نیزه ها به علامت تیر و نیزه های وارد شده بر بدن امام حسین، سرو نخل به عنوان قد و قامت علی اکبر، آیینه به عنوان نور وجود امام حسین، علم هایی که به نخل بسته می شود به عنوان علمدار امام حسین، زنگهایی که در قدیم به آن می بستند به عنوان زنگ کاروان امام حسین، عزادارانی که نخل را بر می دارند به عنوان تشییع کنندگان و... برای مردم شناخته شده است.
کارشناسان فرهنگی معتقدند این آیینها، علاوه بر جنبه مذهبی، بخشی از حافظه تاریخی و میراث معنوی مردم ایران هستند و انتقال آنها به نسلهای آینده، نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی دارد.
محرم در ایران، تنها فصل سوگواری نیست؛ بلکه جلوهای از تنوع فرهنگی اقوام مختلف است که با وجود تفاوت در شیوههای عزاداری، همگی در عشق و ارادت به سیدالشهدا(ع) اشتراک دارند.
انتهای پیام/خ
نظر شما