به گزارش خبرنگار حیات،مهدیه چوپانی -اخبار و گمانهزنیهای رسانهای روزهای اخیر، نشانههایی از نزدیکشدن ایران و آمریکا به توافقی برای پایان دادن به جنگ نظامی اخیر را پدیدار کرده است.
جنگی که در نهم اسفند ماه سال ۱۴۰۴ با حملات هوایی و تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و حدود ۴۰ روز به طول انجامید، سرانجام با برقراری آتشبس در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ وارد فاز جدیدی شد.
حال و پس از چندین دور مذاکرات فشرده که عمدتاً با میانجیگری پاکستان و قطر انجام شده، به نظر میرسد دو طرف در آستانه امضای یک یادداشت تفاهم (MOU) برای پایان دائمی جنگ قرار دارند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز شنبه دوم خرداد ماه در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» از گفتوگوهای مفصل خود با طیف گستردهای از رهبران منطقه از جمله محمد بن سلمان (عربستان)، محمد بن زاید (امارات)، رجب طیب اردوغان (ترکیه)، عبدالفتاح السیسی (مصر) و دیگر مقامات قطری، پاکستانی، اردنی و بحرینی خبر داد.
در مقابل، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، از «نهاییسازی پیشنویس یادداشت تفاهمی ۱۴ مادهای» خبر داد و آن را گامی به سوی «توافق نهایی ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز آینده» توصیف کرد.
همچنین ترامپ از «نهایی شدن توافق با ایران» و بازگشت تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ خبر داده است اما منابع آگاه میگویند ادعای رئیسجمهور آمریکا «ناقص و فاقد انطباق با واقعیت» است و وضعیت تنگه هرمز نه تنها به پیش از جنگ بازنخواهد گشت، بلکه مدیریت انحصاری آن کماکان در اختیار جمهوری اسلامی ایران باقی خواهد ماند.
بر اساس اخبار مربوط به پیشنویس تفاهمنامه ۱۴ مادهای که گفته میشود در حال نهایی شدن است، آنچه بازخواهد گشت صرفاً «تعداد کشتیهای عبوری» به میزان قبل از جنگ است، نه «تردد آزاد».
همچنین بر خلاف ادعای رسانههای غربی، هیچ تعهدی از سوی ایران در حوزه هستهای در تفاهمنامه وجود ندارد و پرونده هستهای به بعد از پایان جنگ و اجرای تعهدات آمریکا موکول شده است.
ایران با تأکید بر «آزادسازی پیشنیاز بخشی از ۲۵ میلیارد دلار داراییهای بلوکه شده»، شرط کرده است که هرگونه تفاهم اولیه منوط به دسترسی ایران به این منابع است.
اختلاف بر سر «یکی دو بند» از جمله جزئیات مدیریت تنگه هرمز و سازوکار آزادسازی داراییها همچنان پابرجاست و در صورت ادامه مانعتراشیهای آمریکا، امکان نهایی شدن تفاهمنامه وجود ندارد.
جنگ «تحمیلی سوم» یا «جنگ رمضان» ، نخستین درگیری نظامی مستقیم و تمامعیار بین ایران و آمریکا از زمان انقلاب ۱۳۵۷ بود.
پس از برقراری آتشبس در فروردین ۱۴۰۵، هیأتهای ایرانی و آمریکایی نخستین دور گفتوگوهای صلح را در تاریخ ۲۲ و ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ در اسلامآباد پایتخت پاکستان برگزار کردند.
این دور از مذاکرات به دلیل اختلافات عمیق در خصوص شرایط پایان جنگ، به ویژه موضوع تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران، به نتیجه نرسید.
در هفتههای پس از آن، میانجیگران پاکستانی و قطری به تبادل پیشنویسهای متعددی بین تهران و واشنگتن پرداختند.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که ایران یک پیشنهاد سه مرحلهای ارائه کرده است: ۱) پایان رسمی جنگ، ۲) حل بحران تنگه هرمز، و ۳) آغاز مذاکرات برای توافق گستردهتر طی یک دوره ۳۰ روزه (قابل تمدید).
سفر سرتیپ سید عاصم منیر احمد شاه، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران در تاریخ جمعه ۵ خرداد به عنوان نقطه عطفی در این روند تلقی میشود. منابع پاکستانی این سفر را «کوتاه اما بسیار پربار» توصیف کردهاند.
بر اساس گزارش خبرگزاریهای داخلی و خارجی، جزئیات کلیدی تفاهمنامه احتمالی به این شرح است که ابتدا جنگ متوقف شده و پایان جنگ در همه جبههها از جمله لبنان صورت خواهد گرفت. بر اساس این بند، رژیم صهیونیستی به عنوان متحد آمریکا موظف به پایان دادن به جنگ در لبنان خواهد بود.
همچنین مدت اجرای این بند یک دوره ۳۰ روزه برای اجرای اقدامات مرتبط با محاصره دریایی و تنگه هرمز در نظر گرفته شده است. همزمان، دورهای ۶۰ روزه برای مذاکره درباره موضوع هستهای تعریف خواهد شد.
هسته اصلی اختلاف و مهمترین و حساسترین بند توافق نیز وضعیت تنگه هرمز است. در حالی که ترامپ ادعا کرده است «تنگه هرمز گشوده خواهد شد» و وضعیت به پیش از جنگ بازمیگردد، منابع ایرانی به شدت این ادعا را رد میکنند و میگویند وضعیت تنگه هرمز به پیش از جنگ برنخواهد گشت و مدیریت تنگه، تعیین مسیر، زمان، نحوه عبور و صدور مجوز، کماکان «در انحصار و با تدبیر جمهوری اسلامی ایران» خواهد بود و آنچه بازخواهد گشت، فقط «تعداد کشتیهای عبوری» به میزان قبل از جنگ است، نه «تردد آزاد».
از زمان شروع جنگ، ایران کنترل تنگه هرمز را به طور قابل توجهی افزایش داده است. بر اساس تحلیلهای تصاویر ماهوارهای، میانگین عبور کشتیها از ۱۲۰-۱۴۰ فروند در روز به کمتر از ۶۰ فروند در یک دوره ۱۸ روزه کاهش یافته است. همچنین ایران سامانهای سلسلهمراتبی برای عبور کشتیها ایجاد کرده که بر اساس آن، کشتیهای مرتبط با روسیه و چین در اولویت هستند و کشتیهای مرتبط با آمریکا و اسرائیل اجازه عبور ندارند. همچنین شواهدی از دریافت عوارض عبور تا سقف ۱۵۰,۰۰۰ دلار از برخی کشتیها وجود دارد.
آزادسازی داراییهای بلوکه شده
طبق اخبار خبرگزاریها توافق احتمالی شامل آزادسازی حدود ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای بلوکه شده ایران در خارج از کشور است. بخشی از این داراییها در گام اول باید آزاد شود و ایران بر این شرط تأکید کرده است که: «هرگونه تفاهم اولیه (MOU) منوط به آزادسازی حداقل بخشی از این داراییها به نحوی است که کشورمان بتواند به آن دسترسی داشته باشد.
ایران به دلیل تجربیات بد پیشین از نقض عهد آمریکا (مانند خروج از برجام)، بر آزادسازی پیشنیاز تأکید دارد. آمریکا تلاش میکرد آزادسازی را به توافق نهایی هستهای گره بزند، اما ایران این درخواست را رد کرده است.
تحریمهای نفتی
گفته میشود که آمریکا متعهد شده است در طول دوره مذاکرات (۳۰ تا ۶۰ روز)، تحریمهای نفتی ایران را به حالت اسقاط (Waive) درآورد. این اقدام به ایران اجازه میدهد نفت خود را بدون محدودیتهای ناشی از تحریم به فروش برساند.نکته مهم: این «اسقاط» تحریمها صرفاً برای دوره مذاکره است و نه لغو دائمی آنها.
برنامه هستهای نیز بیشترین اختلافات را در روند مذاکره داشته و به نظر میرسد به مراحل بعد موکول شده است.
نه به توافق ضعیف، بله به پایان جنگ
از سوی دیگر با توجه به شرایط موجود کشور و بد عهدی های طرف مذاکره فرمانده کل سپاه در پیامی به مناسبت سوم خرداد (سالروز فتح خرمشهر) ضمن اشاره به «جنگ تحمیلی سوم»، تأکید کرد: «نیروهای مسلح در بالاترین سطح آمادگی و بازدارندگی فعال در همه ابعاد هستند... هرگونه تعرض مجدد دشمن، پاسخی ویرانگر و جهنمی در ابعاد منطقهای و فرامنطقهای در پی خواهد داشت.»
این پیام نشان میدهد که ایران از موضع قدرت پای میز مذاکره حاضر شده و مذاکره برای توافق پایان جنگ از نظر ایران به معنی اطمینان از آمریکا نیست و نیروهای مسلح ایران همچنان در وضعیت آمادهباش برای پاسخ فوری و سنگین به هرگونه حمله احتمالی هستند.
وزارت خارجه ایران نیز اعلام کرد: «ما در فضای مذاکره برای پایان جنگ، با حفظ وحدت و بصیرت، نقشههای دشمن را خنثی میکنیم. تیم مذاکرهکننده ایران نیز بارها تأکید کرده است که «وضعیت تنگه هرمز به پیش از جنگ برنمیگردد» و «هیچ تعهد هستهای داده نشده است».
از سوی دیگر طبق اعلام برخی خبرگزاریها، اختلاف میان ایران و آمریکا بر سر یکی دو بند از تفاهمنامه احتمالی همچنان ادامه دارد و به دلیل مانعتراشیهای آمریکا هنوز موضوع نهایی نشده است. این بندها احتمالاً همان مسائل مدیریت تنگه هرمز و آزادسازی پیشنیاز داراییها است.
همچنین عدم اعتماد ایران به آمریکا به دلیل خروج از برجام و نقض تعهدات قبلی کاملاً مشهود است. شرط «آزادسازی بخشی از داراییها در گام اول» دقیقاً به همین دلیل است.
با این حال تجربه نشان داده است که مذاکره با آمریکا هیچگاه نتوانسته نتیجه مطلوبی را برای ایران به ارمغان بیاورد. چرا که پیش از جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان نیز ایران در حال مذاکره و دستیابی به توافق با آمریکا بود اما آمریکا و اسرائیل همزمان با مذاکرات نسبت به حمله نظامی و تجاوز به خاک ایران اقدام کردند.
به همین دلیل است که ایران این بار علیرغم اینکه به درخواست همسایگان و طرف مقابل وارد مذاکرات برای پایان جنگ شده است اما اعلام کرده که هرگز از منافع خود کوتاه نخواهد آمد و گزینههای نظامی قویتری را روی میز دارد که به محض خطای دشمن، آماده عملیاتی کردن آنهاست.
انتهای پیام/
نظر شما