به گزارش خبرنگار سیاسی حیات؛ 12 سال بعد از اولین حملات تروریستی در سوریه  و تبدیل این کشور به میدان جنگ از طریق دخالت نیروهای نظامی بیگانه و تروریست‌های نیابتی؛ سوریه با حمایت ایران بر دشمنان داخلی و خارجی پیروز شده و ایران دلیل اصلی این پیروزی است. همانطور که سیدابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران در جریان دیدار روز چهارشنبه خود با بشار اسد رئیس جمهور سوریه؛ در دمشق براین اثرگذاری صحه گذاشت و گفت: «امروز حقانیت‌ جایگاه ایران و سوریه‌، انطباق این مسیر با عقلانیت‌ و مقاومت و ایستادگی کاملاً اثبات شده و جواب داده و کسانی که تا دیروز نسبت به موضع و جایگاه سیاسی و نظرات و دیدگاه‌های ایران درباره سوریه تردید داشتند، متقاعد شده‌اند که این موضع، به‌حق و عادلانه بوده است». به واقع باید گفت، باور ایران به حقانیت «مقاومت» سبب شده تا ایران در معادلات و چالش‌هایی که منجر به آشوب و ناامنی در منطقه غرب آسیا شده، در چارچوب منافع ملی و باور به کارایی سازوکار مقاومت، نقشه راه حل مشکلات را ترسیم کند. اکنون ایران در قامت معمار بی‌چون و چرای روابط کشورها در منطقه غرب آسیا قدرت و نفوذ خود را اثبات کرده  و دوره پیش رو زمان تثبیت این پیروزی بزرگ با ایجاد شبکه‌ای از کشورهای همسو برای شکوفایی اقتصاد منطقه است. منطقه‌ای که دیگر جزیره امن آمریکا نیست.

تجدید پیمان و جشن پیروزی در دمشق

بعد از گذشت 13 سال از آخرین سفر یکی از روسای جمهور ایران به دمشق، ابراهیم رئیسی اولین رئیس جمهور ایران بود که مهمان سوریه‌ای ها شد.  سفر 2 روزه رئیس جمهور به سوریه در حالی از روز چهارشنبه آغاز شد که پیش‌بینی‌ها در مورد استقبال گرم از او و برگزاری جشنی برای بزرگداشت پیروزی مقاومت بدیهی‌ترین رویدادهایی بود که از این سفر میشد انتظار داشت.  نقطه عطف این جشن‌ها نیز حضور رئیس دولت ایران در جنوب دمشق و صف 8 کیلومتری مردم در استقبال از او بود. تاجایی که برخی رسانه‌ها، جنوب دمشق را با جنوب لبنان مقایسه کردند و همین حضور منجر به نگرانی فزاینده رژیم صهیونیستی از قدرت‌یابی بیش از پیش مقاومت در منطقه نیز شده است. همچنین بشار اسد رئیس جمهور سوریه در بدرقه رئیس جمهور ایران به نشانه احترام و صمیمیت حداکثری تا پای پلکان هواپیما حاضر شد. سفر  رئیس جمهور ایران در شرایطی رقم خورده است که تهران و دمشق در یک دهه گذشته در برابر مجموعه‌ای از تهاجمات در عرصه‌های نظامی، سیاسی و اقتصادی ایستادگی کردند و اکنون که سران کشورهای عربی منطقه با درک قدرت مقاومت به دنبال برقراری مجدد روابط با سوریه هستند، رئیس جمهور سوریه با دعوت رسمی و پذیرایی با شکوه از رئیس جمهور ایران این نکته را به دیگر کشورها گوشزد کرد که دوستان دوران سختی جایگاه مهمی در آینده این کشور دارند. جالب اینکه از زمان آغاز جنگ سوریه علیه تروریسم در 2011، بشار اسد رئیس جمهور سوریه 2 مرتبه در سفرهایی معنادار در زمستان سال 97 و بهار سال گذشته به تهران آمد تا مراتب اهمیت رابطه با تهران را برای دمشق به کشورهای منطقه و بازیگران فرامنطقه‌ای گوشزد کند.  درست زمانی که سفر مقامات عالی کشورهای عربی به دمشق و دعوت از مقامات سوریه‌ای برای حضور در اجلاس بین‌المللی و منطقه‌ای این تحلیل را در رسانه‌های ضد مقاومت برجسته کرده بود که دولت‌های منطقه به دنبال ایجاد شکاف در روابط سوریه با ایران و دورکردن دمشق از تهران هستند.

میوه مقاومت در سفره ایران!

یکی از انتقاداتی که در رابطه با سیاست خارجی ایران در محافل سیاسی داخلی مطرح بود، عدم بهره‌برداری کافی از پیروزی‌های میدانی در روابط دیپلماتیک است. به عبارت دیگر آنچه در میدان بدست آمده در میز مذاکره آنطور که باید مورد استفاده قرار نگرفته و چه بسا از دست رفته است. با این حال روابط ایران و سوریه به دلیل شرایط ویژه دو کشور و نگاه عملگرایانه دو طرف که ناشی از تجربه تاریخی اتحاد استراتژیک در بیش از 3 دهه گذشته است این فرصت را برای ایران پدید آورده که در سال‌های آتی از شرکای مهم اقتصادی سوریه نیز باشد. خروجی سفر 2 روزه رئیس جمهور ایران به دمشق نیز حاکی از این گذاره است که توافقات اقتصادی مطلوبی برای دو کشور فراهم آمده که آینده روشنی را برای حضور شرکت‌های ایرانی در سوریه رقم خواهد زد. علاوه بر این با وجود درخواست کشورهای عربی برای عادی سازی روابط با دمشق، کماکان گفتمان رسمی این دولتها معطوف به توافقاتی است که تقویت جایگاه جریان‌های معارض در آینده سوریه را دنبال می‌کند. از این رو اعتماد دولت سوریه به این کشورها در کوتاه‌مدت باز نخواهد گشت. ضمن اینکه، روزنامه انگلیسی «فایننشال تایمز» نیز روز دوشنبه گزارش داد که «بشار اسد» رئیس جمهور سوریه هرگونه امتیاز دهی به وزیران خارجه کشورهای عربی در ازای بازگشت سوریه به اتحادیه عرب را رد کرده است.

توافقی برای اتصال مکران به مدیترانه

امضای برنامه جامع همکاری‌های راهبردی و بلندمدت ایران و سوریه و ۱۴ سند همکاری دیگر در جریان سفر رئیسی به سوریه نشان داد عزم دو کشور برای تداوم روابط استراتژیک جزم است. هرچند هیات همراه رئیس جمهور ایران در این سفر متشکل از وزرای اقتصاد، ارتباطات، دفاع، نفت، امورخارجه، راه و شهرسازی و جمعی از مقامات بازرگانی و فعالان اقتصادی بخش خصوصی بود، اما آنچه بیش از همه نظرها را به خود جلب کرد، حضور وزیر راه و شهرسازی ایران در سوریه برای دومین بار در 10 روز گذشته بود. مهرداد بذرپاش، وزیر راه و شهرسازی ایران، یک هفته قبل از سفر رئیس جمهور ایران به دمشق، در پایتخت سوریه با اسد دیدار کرد و در آنجا پیام رئیسی مبنی بر حمایت از گسترش روابط را ارائه کرد. ضمن اینکه انتصاب وزیر راه و شهرسازی ایران به عنوان رئیس کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و سوریه، این گذاره را تقویت می‌کند که ایران نقشه راهبردی برای تسهیل تجارت کالا و انرژی تا مدیترانه دارد. ایران مدتهاست که به دنبال اتصال شبکه ریلی و ترانزیت خود به مدیترانه از طریق شبکه خطوط ریلی و جاده‌ای با عراق و سوریه است. تا  امکان تجارت کالا از سواحل مکران و بنادر جنوبی و پایانه‌های شرقی در خراسان و سیستان و بلوچستان به  بندر لاذقیه سوریه در کرانه مدیترانه را برای تجارت با اروپا فراهم کند. این معامله همچنین برای سوریه که اقتصاد آن در دهه گذشته تحت تاثیر جنگ و خرابی و تحریم با کلاف پیچیده تورم و رکود مواجه است بسیار ارزشمند تلقی می‌شود.

توسعه اقتصادی منطقه علیه آمریکا

عملکرد جمهوری اسلامی ایران در 4 دهه گذشته در منطقه غرب آسیا نماد عینی و عملی «استقلال استراتژیک» یک کشور در این منطقه است که با وجود تحریم‌های همه جانبه  توانسته منافع و امنیت ملی خود را تامین کند. راهبردی که مشخصا در 4 سال گذشته از سوی دیگر کشورهای منطقه به عنوان راهبرد موفقیت آمیز تلقی شده است. دلیل این تغییر رویکرد نیز علاوه بر گذاره‌هایی نظیر عدم اعتماد به توانایی واشنگتن برای تامین امنیت این کشورها، رویکرد ضد توسعه‌ای است که غربی‌ها در تماما این سال‌ها  در قبال منطقه غرب آسیا در دستور کار داشتند. واقعیت این است که ایالات متحده نیازهای فوری کشورهای خاورمیانه برای توسعه را نادیده گرفته یا به آن توجه کافی نکرده است. موضوعی که جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدای امر در دهه 80 میلادی با ادبیات «رفتار استعماری آمریکا» دست به تنویر علیه آن زد و اکنون مورد وفاق اغلب کشورهای منطقه است. در این راستا ایران به عنوان لنگرگاه ثبات در منطقه غرب آسیا که نقطه ثقل تجارت دنیای شرق و غرب قلمداد می‌شود می‌تواند با ایجاد شبکه‌ای امن از زیرساخت‌های ارتباطی ریلی و جاده‌ای در طرح بزرگ «ابتکار یک راه- یک کمربند» چین نقش اساسی ایفا کند و از منافع اقتصادی آن بهره‌مند شود.

در این بین سوریه به عنوان کشوری با «توانایی 5 دریا» (طرحی برای پیوند 5 دریای خلیج فارس، دریای سیاه، دریای مدیترانه، دریای سرخ و دریاچه خزر از طریق سوریه) از ظرفیت بالایی برای مشارکت در این ابر پروژه جهانی برخوردار است. مشارکت سوریه در این طرح یک کریدور جدید از طریق غرب آسیا ایجاد می‌کند که ایران را از طریق عراق به سوریه متصل خواهد کرد و برای همه کشورهای منطقه مفید خواهد بود. سوریه اگرچه یک کشور مدیترانه ای با بندر دریایی کلیدی در لاذقیه است اما تجربه تاریخی آن را برای همسویی با شرق تشویق می‌کند. دلیل این امر هم توجه چین به ایجاد جذابیت‌های توسعه‌ای برای کشورها در چارچوب طرح‌های اقتصادی نظر یک راه یک کمربند است. مشارکت چین در بازسازی سوریه با حجم صادرات بالا به این کشور که عمدتا شامل  ماشین‌آلات، دیگ‌ها، تجهیزات الکتریکی، آهن و فولاد، وسایل نقلیه، پلاستیک، لاستیک، ساختمان‌های پیش ساخته، منسوجات و پنبه و ... عملا جذابیت مشارکت اروپا در طرح‌های بازسازی سوریه را که عمدتا با ملاحظات و شروط سیاسی است به شدت کم کرده است. رویکردی که با نگاه مثبت دیگر کشورهای منطقه نیز مواجه شده و همین مسئله منجر به کاهش نفوذ اقتصادی آمریکا در منطقه شده است. روندی که در سال‌های آتی نمود عینی‌تری خواهد داشت.

گزارش: شهاب عدالت، کارشناس امنیت منطقه‌ای