شرایط و زمینههای شروع عملیات
صـدام پـس از اشـغال خرمشـهر و بـه بهانـه حمله سراسـری اسـراییل به جنوب لبنان، قصد داشت جنگ را خاتمه داده و امتیاز خرمشهر را برای خود نگهدارد. از سوی دیگر فرماندهان ایرانی با اطلاع از این نقشه رژیم بعث بر آن شدند تا با فتح منطقهای از خاک عراق و گرفتن امتیاز اراضی، پایـان عادلانـهای به جنگ بدهنـد. به این ترتیب، عملیـات «رمضان» در چهـار محـور و پنـج مرحلـه از سـوی فرماندهان سـپاه پاسـداران و ارتش جمهوری اسلامی طراحی گردید، تا با عبور از خط مرز بینالمللی، یک زمین مثلث شکل به وسعت 1600 کیلومتر مربع تصرف شود.
ایـن منطقه از شـمال به «کوشـک» و «طالییه» و پاسـگاههای مرزی در جنـوب هویـزه و حاشـیه جنوبـی «هورالهویـزه» و از غـرب بـه رودخانه ارونـد ـ در نقطـه تلاقـی دجلـه و فـرات به نام القرنـه ـ تا شـلمچه در غرب خرمشهر و از شرق به خط مرزی شمالی ـ جنوبی و از کوشک تا شلمچه منتهـی میشـد. ارتـش بعث درمنطقه شـمال غربـی «بصـره» و «تنومه» خطـوط پدافنـدی عـراق را با سـاخت یـک کانال بـه طـول 30 و عرض 1 کیلومتـرـ کـه مختـص پرورش ماهـی بود ـ با پمپـاژ آب و احـداث موانع و کمین و سـنگرهای تیربار به عنوان مانعی اساسـی و بازدارنده از حملات احتمالـی نیروهـای ایرانی به سـوی بصره تدارک دیده بـود. همچنین در قسـمت جنوبی منطقه ـ روبروی شـلمچه ـ آب رها شـده بود تا از هرگونه تردد نیروهای زرهی و پیاده، ممانعت به عمل آید.
سـرانجام عملیـات رمضان در شـب 21 مـاه مبارک رمضان و سـالروز شـهادت امام علی (ع) در سـاعت 21 و 30 دقیقه شامگاه 23 تیر 1361 بـا رمـز «یا صاحب الزمان ادرکنی» در منطقه عملیاتی شـلمچه در شـرق بصره آغاز شد. در این حمله 10 تیپ از سپاه و دو لشکر از نیروی زمینی ارتـش حضـور داشـتند کـه تحـت امـر 4 قـرارگاه عملیاتی کار میکردند.
در مرحلـه نخسـت ـ در سـه محـورـ به علـت موانع و اسـتحکامات پدافند مثلثی شکل و میادین مین فراوان، نیروهـای ایرانی نتوانسـتند بـا سـرعت عمـل بـه تمامی اهداف مورد نظر دست پیدا کنند، لذا با روشن شدن هوا از ادامه پیشروی خـودداری شـد. اما در محـور جنوبی ـ جنوب پاسـگاه زید ـ چهـار تیپ از سـپاه و دو تیپ از ارتش توانسـتند، با سرعت عمل چشمگیر همه مواضع دشـمن را در هـم کوبیده و تـا عمق 30 کیلومتری مواضـع عراقیها نفوذ کرده و خود را به نهر «کتیبان» شرق اروند و کانال «ماهیگیری» برسانند، بـه گونـهای کـه به قـرارگاه لشـکر 9 زرهی عـراق دسـت یافتـه، و ضمن به غنیمـت گرفتـن خـودروی تویوتای فرماندهـی، قرارگاه را منهـدم نمایند.
علیرغم این موفقیت، جناح راسـت نیروها باز مانده بود و با روشـن شدن هـوا، عراقیهـا با یک لشـکر زرهی فشـار اصلی را معطوف بـه این منطقه کرده و از پیشروی ایرانی ممانعت به عمل آوردند. در این مرحله از عملیات 85 دستگاه تانک و نفربر و 12 توپ دشمن منهدم و 71 دسـتگاه تانک و نفربر نیز به غنیمت گرفته شـد. مرحله دوم نیـز در محـور میانی ـ جنوب پاسـگاه زیـد ـ و با همان یگانهـا و با تقویت دو تیـپ دیگـر در تاریـخ 25 مرداد مـاه 1361 صورت گرفـت، که چندان موفقیتآمیز نبود و تنها مقداری خسارت به دشمن وارد آمد و شماری از آنان کشته و زخمی و اسیر شدند.
در مرحله سـوم احتمال میرفت که دشـمن با تجمع نیروهای زرهی و آرایـش وسـیع آنـان دسـت بـه پاتـک بزند، لـذا در تاریـخ 30 مـرداد ماه 1361 از شـرکت نیروهای زرهی خودی صرف نظر شـد تا نیروهای پیاده بتوانند به انهدام تانکها و نفربرها بپردازند. بنابراین عملیات مرحله سوم از جنوب پاسـگاه زید آغاز شـد و نیروهای ایرانی بطـور خیره کنندهای به انهدام و تصرف مواضع دشـمن پرداختند. رزمندگان اسلام توانستند در این مرحله مهم، در زمینی به وسعت 180 کیلومتر مربع، نزدیک به 700 دستگاه تانک و نفربر را منهدم و 14 دستگاه تانک و نفربر دشمن را که 4 دستگاه آن از نوع پیشرفته «تی 72 »بود را به غنیمت بگیرند.
مرحله چهارم عملیات در یکم شهریور ماه 1361 از محور جنوبی منطقه عملیاتی شـلمچه شروع شـد اما به دلیل آمادگی عراقیها و استحکامات و مواضعی که تعبیه شده بود، خط نخست دشمن گشوده نشد.
مرحلـه پنجـم و پایانی که محـور اصلی این عملیات بـود، در تاریخ 6 شـهریور ماه 1361 از شـمال پاسـگاه زید در حد فاصل دژ مرزی عراق و خاکریزهای مثلثی آغاز شد. در بدو درگیری و نبرد، همه چیز طبق طرح فرماندهان ایرانی پیش رفت و نیروهای ارتش و سـپاه توانسـتند گذشـته از پاکسـازی و الحـاق، خاکریـزی مناسـب و دو جـداره در جناح شـمالی بسـازند. ولـی از آنجـا کـه دقت کافـی در سـاخت آن بکار نرفت، دشـمن توانست 5 کیلومتر در آن رخنه کند. در این مرحله 130 دستگاه تانک و نفربر منهدم و 11 دستگاه نیز به غنیمت گرفته شد و همچنین 800 تن از نیروهای دشمن کشته و زخمی شدند.
بنابرایـن آمـار کل تلفات و خسـارات وارده به ارتش عـراق در عملیات رمضـان عبـارت بـود از: 1097 دسـتگاه تانـک و نفربر منهدم شـده، 50 تانـک و نفربـر بـه غنیمت نیروهای اسلام درآمد و 8715 تـن از نیروهای بعثی عراقی نیز کشته و زخمی و اسیر شدند.
جمهوری اسلامی ایران با اجرای این عملیات سیاسی ـ نظامی نشان داد که در نفوذ به خاک عراق و ادامه نبرد، تنها به دنبال خواستههای به حق مردم خود اسـت، هر چند که محدوده پاسـگاه زید عراق به وسـعت 400 کیلومتـر مربـع تصـرف و لشـکر 9 زرهی عراق به طـور کامل منهدم شد اما هدف اصلی تأمین نشد.
نام عملیات: رمضان
زمان اجرا: 23/4/1361
تلفات دشمن (کشته، زخمی یا اسیر): 8715
رمز عملیات: یا صاحب الزمان ادرکنی
مـکان اجـرا: منطقـه عملیاتـی شـلمچه ـ شـمال غربـی خرمشـهر و شرق بصره
ارگانهـای عمل کننده: سـپاه پاسـداران انقلاب اسلامی و نیروهای ارتش جمهوری اسلامی
اهـداف عملیـات: فتـح منطقـهای از خـاک عـراق و گرفتـن امتیـاز اراضی برای پایان عادلانه جنگ دو ساله ـ طی 5 مرحله
انتهای پیام/
بازخوانی نبرد 5 مرحلهای رمضان
تابستان داغ شلمچه و بزرگترین عملیات زمینی رزمندگان
حیات-ایـن روزهـا در سـالگرد یکی از بزرگتریـن عملیاتهای تاریـخ دفاع مقدس قـرار داریـم. عملیات رمضـان که در آن مقطـع به لحاظ اسـتعداد نیروهای عمـل کننده، به عنوان بزرگترین عملیات زمینـی پس از جنگ جهانی دوم تعبیر میشد. عملیات رمضان که به فاصله کمی بعد از فتح خرمشهر کلید میخورد، از آن جهت مهم بود که برای نخستین بار، نیروهای ایران قرار بود در عمق خاک عراق نفوذ کرده و شهر استراتژیک بصره را هدف قرار دهند.
