فروردین در تقویم ما ایرانیان روزهای مهمی را یادآوری میکند. یکی از آنها «روز ملی فناوری هستهای» است؛ زیرا ۲۰ فروردین ۱۳۸۵ روز دستاوردهای هستهای کشورمان اعلام شد. هر سال، مراسم جشنی در این روز برگزار میشود و از دستاوردهای هستهای جدیدی هم رونمایی میگردد؛ اما این روز بهترین مناسبت برای یادآوری نام و یاد این شهیدان حوزۀ هستهای است. دانشمندانی که برای رسیدن ایران به دستاوردها با هدف بهرهگیری صلحآمیز آنها بسیار تلاش کردند. با مرور زندگی علمی و شخصی دانشمندان هستهای پی خواهیم برد که فعالیتهای تمام آنها علیرغم تبلیغات دشمنان مبنی بر تلاش برای ساخت بمب اتمی، رویکردی صلحآمیز داشته است و علم را به انحصار خود درآوردهاند تا به مردم جامعۀ خود و جهان خدمت کنند. به همین مناسبت بهتر است زندگی و زمانۀ این شهدای بزرگوار را با هم مرور کنیم:
شهید مسعود علیمحمدی؛ نخستین شهید هستهای
«شهید مسعود علیمحمدی» مدرک کارشناسی خود را در سال 1364 از دانشگاه شیراز، کارشناسی ارشد را در سال 1367 و دکتری فیزیک با گرایش ذرات بنیادی را در سال 1371 از دانشگاه صنعتی شریف، کسب کرد. او از دانشجویان نخستین دورۀ دکتری فیزیک داخل ایران بود و نخستین کسی است که در ایران، دکتری خود را در فیزیک دریافت کرد. او دهها مقالۀ ISI منتشر نمود. تخصص اصلی او ذرات بنیادی، انرژیهای بالا و کیهانشناسی بود. با پژوهشگاه دانشهای بنیادی مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات نیز طی سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۰ همکاری داشت. به عنوان استاد راهنما و مشاور در پروژههای پایان نامه های مرتبط با علوم فیزیکی، به فعالیت مشغول بود. از جمله درسهای ارائه شده توسط وی میتوان به مکانیک کوانتومی و الکترومغناطیس، مکانیک آماری، ذرات بنیادی و نظریۀ میدانهای کوانتومی اشاره کرد. علیمحمدی، یکی از برگزیدگان جشنوارۀ بین المللی خوارزمی در سال ۸۶ بود و در پژوهشهای بنیادی رتبۀ دوم را کسب کرد. وی صبح روز 22 دی ماه 1388 بر اثر انفجار بمبی که در موتورسیکلت، جاسازی و به فاصلۀ یک متر از درب ورودی منزل وی به یک درخت بسته شده بود، در قیطریۀ تهران به شهادت رسید.
شهید مجید شهریاری؛ یادی و نامی بر تأسیسات هستهای تهران
در بخشی از سوابق علمی دکتر شهریاری آمده است: وی دروسی همچون فیزیک عمومی و پایه، فیزیک رآکتور و دینامیک رآکتورهای هستهای را تدریس و چهار کتاب مرتبط با حوزۀ کاری خود تألیف نموده و چندین مقالۀ بینالمللی در زمینۀ مهندسی هستهای، در مجلات معتبر به چاپ رسانده است. برگزاری دورههایی چون «کارگاه آموزشی آشنایی با کدهای محاسباتی رآکتورهای هستهای» از جمله سوابق دکتر شهریاری است. یکی از طرحهای مهم او، طراحیهای تئوریک مربوط به ساخت نسل جدید رآکتورهای هستهای است که بازتاب زیادی نیز در مراکز علمی جهان داشت.
«دکتر مجید شهریاری » صبح روز دوشنبه 8 آذر ماه 89 در بلوار ارتش، مورد سوء قصد قرار گرفت و به مقام شهادت نایل آمد. ۲6 بهمن ۱۳۹۰ همزمان با بهرهبرداری از دستاوردهای هستهای جدید ایران با حضور محمود احمدینژاد به یاد خدمتهای او، «تأسیسات هستهای تهران» به «شهید شهریاری» تغییر نام داد.
شهید داریوش رضایینژاد؛ بابای آرمیتا
«دکتر داریوش رضایینژاد» در مهرماه 1373 در رشتۀ مهندسی برق -گرایش قدرت- در دانشگاه پذیرفته شد. با وجود اینکه در برخی از رشتههای مهندسی در دانشگاههای معتبر تهران، اصفهان، شیراز و... پذیرفته شده بود، اما بنابر انتخاب خود وارد دانشگاه صنعتی مالکاشتر اصفهان شد. به محض فارغ التحصیلی، بهعنوان پژوهشگر در مراکز مهم تحقیقاتی و علمی کشور کار کرد. در همان نخستین سال شروع به کار، در آزمون کارشناسیارشد سال 1378 در رشتۀ مهندسی برق –گرایش قدرت- در دانشگاه دولتی ارومیه پذیرفته و مشغول به ادامۀ تحصیل شد. ضمن تدریس و انجام فعالیتهای تحقیقاتی و مسئولیت اجرای بسیاری از طرحهای تحقیقاتی در دانشگاههای تهران، شهید بهشتی و خواجه نصیرالدین طوسی، در 34 سالگی معاونت انرژی اتمی ایران را برعهده گرفت. تخصص اصلی وی، بررسی سیستم انفجار در کلاهکهای هستهای بود. شهید رضایینژاد با قبولی در تمام مراحل آزمون دکتری سال 1390 در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی پذیرفته شد؛ اما با تأسف بسیار فرصت به پایان رساندن این مقطع تحصیلی به او داده نشد و در تاریخ اول مرداد 1390 توسط سرویس جاسوسی اسراییل (موساد) به شهادت رسید. از این شهید بزرگوار تنها یک دختر به نام «آرمیتا» به یادگار مانده که در عرصۀ رسانهای چهرهای شناخته شده است.
شهید مصطفی احمدیروشن؛ معاون بازرگانی سایت هستهای نطنز
«مصطفی احمدیروشن» هشتاد و پنجمین شهید دبیرستان ابنسینای همدان است. در آزمون سراسری سال 77 شرکت کرد و وارد رشتۀ مهندسی پلیمر در دانشگاه صنعتی شریف شد. دارای مقالات متعدد علمی در رشتۀ پلیمر بود و در سال 1380 و در دوران تحصیل خود در این دانشگاه، در پروژۀ ساخت غشاهای پلیمری برای جداسازی گازها که برای اولین بار در کشور انجام میشد، همکاری کرد؛ همچنین چندین مقالۀ ISI به زبانهای انگلیسی و فارسی داشت و در زمان شهادت، دانشجوی دکتری دانشگاه صنعتی شریف و از نخبگان این دانشگاه به شمار میرفت که مسئولیت معاونت بازرگانی سایت هستهای نطنز را بهعهده داشت. این دانشمند در 21 دی 1390 پس از خروج از منزل در ساعت ۸:۳۰ صبح توسط یک موتورسیکلتسوار، با چسباندن یک بمب مغناطیسی در خیابان گل نبی تهران ترور شد.
شهید محسن فخریزاده؛ آخرین شهید هستهای
«محسن فخریزاده مهابادی» کارشناسی ارشد مهندسی هستهای داشت و از ابتدای روی کار آمدن جمهوری اسلامی و تشکیل سپاه به عضویت سپاه درآمد و درجۀ نظامی سرتیپ پاسدار را به دست آورد. با تشکیل واحد تحقیقات ویژۀ اتمی (تیم ۳۲) در مرکز تحقیقات سپاه پاسداران، فعالیت خود را شروع کرد و از سال 1371 بهعنوان عضو هیأت علمی دانشکدۀ فیزیک دانشگاه امام حسین سپاه، امکانات این دانشگاه را برای تحقیقات هستهای به کار گرفت و سپس رییس دانشگاه صنعتی مالک اشتر شد. او رییس سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی (سپند) بود. نام محسن فخریزاده در فهرست ۵۰۰ نفرۀ قدرتمندترین افراد جهان از سوی نشریۀ آمریکایی فارین پالیسی منتشر شده بود و در شامگاه هفتم آذرماه 1399 در دماوند ترور شد.
