مرحله اول: حمله به مناطق استراتژیک
به گزارش پایگاه خبری حیات ،بعد از ظهر روز اول، نیروهای عراقی با اجرای پاتک و پشتیبانی، آتش، ارتفاع گلان را بازپس گرفتند اما پس از ساعتی عقب زده شدند . در ادامه عملیات به تدریج در محور بسن، ژاژیله، چنکاوی و محور قرارگاه رمضان، اقدامات تکمیلی صورت گرفت. مشکل اصلی، نبود جاده برای توسعه عملیات، ورود یگانهای مرحله دوم و پشتیبانی از نیروهای در خط بود. در این میان، جاده اهمیت بسیاری داشت. از این رو، تلاش زیادی برای احداث جاده به عمل آمد . در محورهای گلان، ژاژیله، چنکاوی و بسن، مواضع تصرف شده میان رزمندگان اسلام و نیروهای دشمن دست به دست میشد. به ویژه، ارتفاع گلان چند بار به دست نیروهای خودی و دشمن افتاد. این محورها هر کدام رویکرد خاصی را برای آینده در منطقه عملیاتی نشان میدادند که برای دشمن حساسیت برانگیز بود . محور چنکاوی و ژاژیله نشا ن دهند ه فلش الحاق با قرارگاه رمضان بود و از طرف دیگر، ژاژیله و گلان مقدمه تصرف شهر ماووت به شمار میرفتند. محور بسن نیز حرکت به سمت چوارتا را نشان میداد .
مر حله دوم: تثبیت تصرفات
در مرحله دوم عملیات، دو اقدام اساسی مدنظر قرار گرفت، اول: تکمیل ارتفاع گلان و پیشروی روی ارتفاع قشن. دوم: برقراری الحاق کامل با قرارگاه رمضان. برای این منظور، یگانهای مرحله دوم وارد عمل شده و موفق شدند ضمن تکمیل ارتفاع گلان، بر روی ارتفاع قشن نیز پیشروی کنند، اما به دلیل کمبود نیرو و ضعف پشتیبانی، ادامه عملیات میسر نشد و پس از 10 روز، با تصرف اهداف مرحله اول، عملیات به پایان رسید .
عملیات کربلای 10 در رسانه های جهان
اجرای عملیات در منطقه غرب کشور و همزمانی آن با عملیات « فتح 5 » از جمله مسائلی بود که مورد توجه خبرگزاری ها ی جهان قرارگرفت . چنانکه فرستاد ه ویژ ه خبرگزاری فرانسه ، پس از بازدید از « ارتفاعات ماووت » در خاک عراق ، طی گزارشی بهنقل از تحلیلگران گفت :« عملیات مزبور برای ایران این هدف را در پیدارد که رقیب را در لحظهای که عملیات بسیار مهمتری در جنو ب جریان دارد ، در شمال سرگرم کند ».همچنین هفتهنامه " جینز دیفنس " با توجه به گزارش های منتشره از سوی عراق مبنی بر خنثیسازی تهاجمات ایران مینویسد: « بهرغم ادعاهای عراق مبنی بر خنثی کردن این عملیات ( کربلای 10 ) به نظر میرسد که ایران توانسته است در شمال شرقی عراق ، در آخرین عملیات رزمی خود به موفقیت برسد و تا 34کیلو متر در داخل عمق خاک عراق پیشروی کند . »
از سوی دیگر بخاطر پیچید گی عملیات کربلای 10 و هماهنگی بی نظیر نیرو های ایرانی روزنامه روزنامة ژاپنی " کیزایب " به تجزیه و تحلیل عملیات مزبور پرداخت و نوشت : « ا ین حملات نشان عزم ایران برای ادامه جنگ بوده و تلاش هایی که گفته میشود بهمنظور خاتمهدادن به این جنگ انجامگرفته ، بیثمر است ».
نتایج عملیات
در عملیات آفندی کربلای 10، هر چند الحاق بین دو قرارگاه صورت نگرفت ولی گستردگی عملیات نشان داد که در این منطقه نیز میتوان اهداف قابل توجه را تصرف کرد . عملیات کربلای 10 نتایج مطلوبی را داشت به طوری که 250 کیلومتر از خاک عراق و ارتفاعات نزدیک شهر ماووت آزاد شد . همچنین 210 اسیر، هزار و پانصد مجروح و هزار نفر کشته از تلفات نیروی انسانی رژیم عراق به شمار میآید . همچین ، 10 دستگاه تانک و نفربر و یک فروند بالگرد و 5 عراده توپ عراقی در این عملیات منهدم شد .
حضور معارضان کُرد در کربلای10 و باز پس گیری مناطق
حضوربه نسبت گسترده کُرد های معارض عراقی در این مناطق سبب شد تا در مرحله نخست گشایش جبهه تازه در غرب کشور، تلاشها عمدتا به اتصال عقبه مناطق آزاد شده به ایران و بازشدن عقبه نیروهای معارض معطوف شود. منطقه عمومی این عملیات در محور بانه- سردشت از شمال به رودخانه مرزی « گلاس»، از جنوب به رودخانه «آوسیویل»، از شرق به «سورکوه» و از غرب به ارتفاعات »گ ردهرش» و سپس ارتفاعات عمومی «آسوس» منتهی میشد. این منطقه دارای عوارض حساس و ارتفاعات به نسبت بلند و صعبالعبور است . تردد در این مناطق به خاطر نبود راه بسیار دشوار بود، اما به دلیل وجود درختان مرتفع در پایین ارتفاعات، وضعیت برای اختفای نیروهای عمل کننده و حتی تحرک و جا به جاییآنها در روز، کاملاً مناسب تشخیص داده شد. استعداد نیرو و گسترش دشمن در این منطقه تا قبل از عملیات والفجر9 که در پاییز سال1364 توسط نیروی زمینی سپاه صورت گرفته بود قابل توجه نبود، اما پس از آن و بویژه پس از دو عملیات فتح1 و2 دشمن مجدداً حساس شد و تلاشهای وسیعی را به منظور تصرف مناطق تحت تسلط کردها و مسدود کردن معابر وصولی به عمق خاک عراق انجام داد، چنان که تیپهای کماندویی سپاه هفتم و سوم و چند تیپ و گردان مستقل دیگر با نظارت شخص صدام طی100 روز، بسیاری از ارتفاعات را به تصرف درآوردند . تحرکات دشمن بعد از عملیات فتح1 بر پایه این تحلیل انجام میگرفت که در صورت نبود مقابله جدی، قوای نظامی ایران با تقویت نیرو به سمت «ازمر» و سپس «سلیمانیه» پیشروی خواهند کرد، اما با وجود همه تلاشهای دشمن، سرانجام در تاریخ30 فروردین1366 عملیات کربلای10 با رمز «یا صاحبالزمان(عج)ادرکنی» توسط نیروی زمینی سپاه در منطقهای به وسعت250 کیلومترمربع آغاز شد. این عملیات که نخستین عملیات گسترده در غرب کشور پس از انتقال میدان اصلی جنگ از جنوب به شمال بود، هماهنگ با تک نیروهای منظم در جبهه ماووت و عملیات نامنظم قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی کردستان عراق در شمال سلیمانیه انجام گرفت . طی این حمله آزادسازی50 روستای منطقه، ارتفاعات «سرلگو»، «بردهوش»، «قشن»، «اسبیدار»، «کلان» و چند ارتفاع دیگر میسر شد، همچنین20 کیلومتر از جاده ماووت- سلیمانیه تحت کنترل رزمندگان ایرانی درآمد. تجهیزات منهدم شده دشمن شامل یک فروند چرخبال، دهها دستگاه تانک و نفربر، چندین قبضه خمپارهانداز، مقداری سلاح سبک و نیمه سنگین بود. همچنین13 گردان و تیپ مستقل دشمن آسیب دیده، تعداد کشته و زخمیها و اسرای دشمن به 4235 نفر رسید. در این عملیات8 دستگاه تانک و نفربر، چندین دستگاه خودرو و مقداری سلاح و مهمات به غنیمت رزمندگان اسلام درآمد .
جبهه غرب؛ دامی برای تجزیه ارتش دشمن
آغاز مرحله جدید جنگ در غرب کشور با عملیات کربلای 10 و فتح 5 توسط نیروی زمینی سپاه صورت گرفت، اگرچه این عملیات ها به منزله سرآغاز تحقق استراتژی عملیاتی جدید ایران بود، لیکن دو عملیات یاد شده درعین حال از عوامل دیگری نیز تأثیر پذیرفته بود . در خرداد سال 64 ، پس از « عملیات بدر » ، وضعیت حاکم بر جنگ منتهی به پیدایش این نظریه شد که با یک عملیات منظم بزرگ، هرگز عراق از پا در نخواهد آمد ، لذا بر این مسئله تأکید شد که با انجام دو عملیات بطور همزمان، میتوان با تجزیه قوای دشمن ، وضعیت جدیدی را به وجود آورد . ولی نبود امکانات و نیروی مورد نیاز مانع از اجرای آن بود . در نتیجه چنین تدبیر شد که سپاهپاسداران یک عملیات منظم و یک عملیات بزرگ نامنظم را به طور همزمان طرحریزی و اجرا کند . برپایه همین تدبیر ، سپاه اقدام به تشکیل قرارگاه رمضان و گسترش ارتباط با معارضین کرد عراقی و سازماندهی و تجهیز آنها کرد . علاوه براین ، طی مباحثی که در این مرحله صورت گرفت،برپایه تجارب حاصله در عملیات « خیبر » و « بدر » و با توجه به احتمال عدم موفقیت در عملیات واحد و از دست رفتن نتایج حاصل از زحمات یک ساله سپاه ، همراه با امکانات و زمان،چنین پیشبینی شد که حداقل دو عملیات همزمان طرحریزی شود تا در صورت ناکامی در یک عملیات و یا بسته شدن راهکارها،امکانات و نیرو در منطقة دیگر به کارگرفته شود. به همین دلیل در سال 65 چند عملیات طرحریزی شد که عملیات کربلای 10 و فتح 5 از جمله آنها بود.
علل و عوامل مؤثر در گشایش جبهه جدید در منطقه غرب کشور
1. ضرورت تداوم جنگ و ممانعت از ایجاد رکود در آن .
2. حفظ ابتکار عمل در برابر دشمن .
3. گشودن جبهه جدید برای دشمن در منطقه غرب کشور و تجزیه قوای آن .
4. کاهش حساسیت دشمن نسبت به منطقه جنوب .
5. گرفتن فرصت لازم از دشمن برای یافتن راهکارهای جدید در جبهههای جنوب .
علاوه بر آنکه اجرای عملیات در منطقه غرب کشور، انهدام برخی تأسیسات نظامی و اقتصادی دشمن را در پی داشت و حضور گسترده در این منطقه، نگرانی ناشی از فعالیتهای ضدانقلاب را در منطقه کاهش داده و منجر به تأمین منطقه نیز میشد .
بر رسی موقعیت استراتژیک منطقه
منطقة عمومی عملیات کربلای 10 در محور بانه - سردشت، از شمال به رودخانه مرزی « گلاس » ، از جنوب به رودخانه « آوسیویل » ، از شرق به « سورکوه » و از غرب به ارتفاعات « گردهرش » و سپس ارتفاعات عمومی « آسوس » منتهی میشد . منطقه عملیاتی دارای عوارض حساس و ارتفاعات نسبتاً بلند و صعبالعبور بود که به خاطر فقدان جاده، تردد در این مناطق بسیار دشوار به نظر میرسید. بلندترین کوه منطقه " گارو " نام دارد که به کلیه عارضهها و مناطق اطراف دید و اشراف دارد. همچنین، علاوه بر روستاها و شهرک های متعددی که در سطح منطقه وجود دارد، رودخانههای مذبور در منطقه جریان دارند. به دلیل وجود درختان مرتفع در دامنهی ارتفاعات، وضعیت برای اختفاء نیروهای پیاده و حتی تحرک و جابجایی آنها در روز کاملاً مناسب بود .
طراحی مانور نظامی
منطقة انتخاب شده دارای چند ویژگی مهم بود که بر قوّت طراح تهیه شده میافزود:کمبود استحکامات و موانع در زمین؛ وسعت عرضی زمین؛ آرایش دفاعی دشمن که در جهت عکس محور اصلی حمله قرار داشت و حضور ضعیف دشمن با توجه به گستردگی زمین . در طرحریزی عملیات که ، مبتنی بر الحاق با قرارگاه رمضان و نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق در داخل خاک عراق بود ، چهار محور برای انجام آن پیشبینی شد : 1. ماووت 2. تپههای چنکاوی 3. گوجار و قمیش 4. بسن
این محورها با عنوان تلاش پشتیبانی و فریب در طرح مانور گنجانده شده بودند. اساسیترین و ظریفترین بعد طرحریزی مانور، همآهنگی نیروهای نامنظم قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی از محور « گوجار » در غرب رودخان ه « قلعه چولان » با نیروهای منظم از محور « ماووت » بود. با این تدبیر که از جانب فرمانده سپاه، نوعی ابتکار جدید در جنگ عنوان شد ؛ نیروهای قرارگاه رمضان و اتحادیه میهنی میبایست از داخل خاک عراق (از پشت) و یگانهای منظم نیز از خاک ایران عمل کرد ه و پس از الحاق با یکدیگر، منطقه مورد نظر را تصرف میکردند. در مباحث مربوط به مانور، چهار موضوع بیش از همه مورد توجه بود: 1- عبور از رودخانة قلعه چولان و الحاق محور منظم و محور نامنظم؛ 2- احداث جاده تا ارتفاع گلان و اتصال آن به جاده ماووت؛ 3- پشتیبانی و لجستیک یگانها؛ 4- آمدن یگانهای مرحله دوم برای ادامه عملیات. در مجموع، چهار قرارگاه نجف، حمزه، بدر و رمضان برای عملیات در نظر گرفته شدند . قرارگاه نجف در محور ماووت، قرارگاه حمزه در شمال رودخانة گلاس ، روی تپههای چنکاوی، قرارگاه بدر در محور بسن روی ارتفاعات کله گاوی، نم نم و در صورت امکان ارتفاع رُت و قرارگاه رمضان ، در غرب رودخانه قلعه چولان رو ی ارتفاعات گوجار، قمیش، الاغلو، دولبشک وارد عمل میشدند. سازمان رزم سپاه برای انجام این عملیات، شامل هشت تیپ و شش لشکر بود. لشکر 9 بدر متشکل از (مجاهدین عراقی) نیز در احتیاط عملیات قرار داشت. افزون بر این، عملیات در دو مرحله انجام میشد .
هوشیاری دشمن در آستانه عملیات
میزان هوشیاری دشمن از جمله مسائلی بود که از ابتدا مورد توجه قرار داشت. در آغاز تصور میشد که به دلیل درگیر بودن دشمن در منطقه جنوب و حضور یگانهای سبک سپاه در منطقه و پیشبینی نکردن دشمن مبنی بر عبور نیروهای خودی از رودخانه گلاس ، دشمن غافلگیر شده است . اما با تشدید اقدامات مهندسی به ویژه تلاش برای احداث جاده از گلان به کنار زلی و نیز نصب لولههای پل ، دشمن اقداماتی انجام داد که نشاندهند ه هوشیاریش بود که مهمترین موارد آن عبارتند از: : 1. پرتاب گلولههای منوّر 2. تقویت منطقه توسط یک الی دو گردان 3. انتقال چند قبضه توپ به منطقه . 4. انتقال تانک روی ارتفاع گردهرش و تقویت این منطقه 5. همچنین اجرای آتش روی پل زلی و اطراف روستای زلی به منظور مسدودکردن جاده از جمله مسائلی بود که نشان میداد دشمن نسبت به جهت اصلی عملیات و برخی از محورها هوشیار شده است .
منابع:
1.ویکی پدیا،عملیات کربلای10
2.روزنامه اطلاعات ، عملیات کربلای10 گشایش جبهه ای تازه در غرب کشور
3.سایت جامع فرهنگی مذهبی شهید آوینی. عملیات کربلای10
4.ایسنا، سالروز آغاز عملیات کربلای10
5.ایرنا، یا صاحب الزمان(عج) ادرکنی رمز پیروزی عملیات کربلای10
6.موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان ، ب ه مناسبت سالروز عملیات کربلای10
7.شبکه اطلاع رسانی راه دانا، معرفی عملیات ها/ کربلای10
8.خبرگزاری میزان، 30فروردین 1366 آغاز عملیات کربلای10
