کد خبر 146892
۱۹ اسفند ۱۳۹۸ - ۰۲:۵۳

همزمان با میلاد امام علی(ع) و در آستانه روز شهدا،سلسله گفت وگو های حیات در مورد ایثار اجتماعی

امروزه خدمت به محرومین ومحرومیت زدایی مصداق ایثار اجتماعی است

امروزه خدمت به محرومین ومحرومیت زدایی مصداق ایثار اجتماعی است

این روزها که مصادف با میلاد پیشوای اول شیعیان است برای شیعیانان جهان ایامی بسیار فرخنده و میمونی است بویژه در ایران اسلامی که به روز پدر نام گذاری شده است از آنجا که امام علی (ع) بزرگترین تجلی ایثارگری و گذشت در میان شیعیان جهان است، "حیات" بهمین مناسبت و همچنین در آستانه روز شهدا و سالگرد بنیاد شهید و امور ایثارگران، سلسه گفت وگو هایی را با چند تن از کارشناسان و صاحب نظرانِ انجام داده است، لازم به ذکر است که این پایگاه خبری با همکاری بنیاد دانش پژوهان شاهد و ایثارگر، تلاش دارد تا ایده های کارشناسانی را به خوانندگان محترم معرفی کند که هر کدام در زمینه ای متفاوت متخصص بوده اما همانطور که گفته شد، همگی در زمینه دکترین ایثار اجتماعی صاحب نظر هستند؛ کارشناسانی که سال هاست در این حوزه فعالیت های نظری و عملی پُر ثمر و اثر گذاری داشته اند و نقش بسزایی در گسترش و تثبیت این گفتمان ایفا کرده اند.حسین عندلیب که دانش آموخته مقطع دکتری فقه و حقوق است نخستین صاحب نظری است که با او به گفت وگو نشسته ایم.

به گزارش پایگاه خبری حیات ،وی که متولد شهر مقدس قم  است، قریب به 20 سال از زندگی خود را در حوزه علمیه قم مشغول تحصیل و تدریس معارف اسلامی و فقهی بودو اکنون نیز به تدریس دروس سطوح عالی در حوزه علمیه قم و  دروس فقه و حقوق در دانشگاه های دیگر اشتغال دارد و تا کنون 13 عنوان کتاب و بیش از 40 مقاله از او در نشریات و مجلات ملی و بین المللی منتشر شده است. 
این پژوهشگر ایثارگردر سال های اخیر،صاحب عناوینی در جشنواره ها و المپیادهای علمی و پژوهشی بوده است که از جمله آنها می توان به کسب عناوینی چون:دانشجوی نمونه مقطع دکتری تخصصی، استاد نمونه، نخبه ایثارگر، فعال فرهنگی، کسب رتبه اول پژوهش اساتید دانشگاه در جشنوار ملی قرآن و عترت و...اشاره کرد. وی همچنین مدیریت و سردبیری چند نشریه علمی را بر عهده داشته و دبیری علمی کنفرانس های ملی و بین المللی را نیز عهده دار بوده است. وی با طرح ایده «همایش بین المللی ایثار اجتماعی و نوع دوستی از دیدگاه ادیان» بر روی موضوع ایثار اجتماعی تمرکز داشته است و در همکاری با مرکز دانش پژوهان و تشکل های شاهد و ایثارگر کشور تا کنون پنج نشست علمی در این خصوص در مراکز حوزوی و دانشگاه های معتبر کشور برگزار کرده است که اختتامییه این همایش نیز در سال 1399 برگزار خواهد شد. به گفته خودش یکی از توفیقات بزرگ زندگی برای او، انتساب به خانواده بزرگ شاهد و ایثارگر و فرزندی روحانی مجاهد و مبارز و یار امام و انقلاب می باشد. 
اینک مشروح گفت وکو را می خوانید

ایثار اجتماعی یک مفهوم کلی است، تعریف جنابعالی از  مصادیق ایثار اجتماعی در جامعه امروز ایران چیست؟
پیش از پاسخ به این پرسش لازم است به خاطر نو بودن اصطلاح «ایثار اجتماعی» اندکی در مورد این واژه توضیحی عرض کنم؛
بررسی تراث ارزشمند معارف اسلامی حاکی از آن است که مفهوم متعالی «ایثار» مفهومی گسترده و به صورت یک شبکه و دارای اجزا گوناگون قابل استخراج و کشف است. به عبارت دیگر با بررسی متون دینی در خصوص مفهوم ایثار، می توان یک شبکه مفهومی و پازل کامل معرفتی- عملی را استنباط کرد. در تراث اسلامی، مفهوم ایثار با نهادهای همچون سخاوت،  جود، انعام، انفاق و مواسات پیوند خورده است و در برخی مراحل اتحاد عینی و خارجی پیدا کرده اند و بر مفاهیم پیش گفته اطلاق «ایثار» شده است. در حقیقت می توان گفت این نهادها همگی مصادیق و جلوه های از ایثار اجتماعی هستند، بنابراین مقوله ایثار اجتماعی یکی از مقولات دارای مصادیق فراوان و گسترده است. پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، بزرگترین ایثار اجتماعی، انجام فعالیت های مبارزاتی بود. در حقیقت هم کسانی که مبارزه می کردند و هم کسانی که از آنها پشتیبانی می کردند در حال ایثار اجتماعی بودند زیرا آنها برای آزادی، استقلال و رفاه مردم و در صدر آنها بازگشت معنویت به مردم و جامعه کوشش می کردند. از راحتی خود و خانواده می گذشتند و رنج شکنجه و تبعید را به جان می خریدند تا دیگران و همنوعان آنان از یوغ ظلم و تاریکی نجات پیدا کنند آیا اینها چیزی غیر از ایثار اجتماعی است. حضرت امام و سایر رهبران مبارزه مانند مقام معظم رهبری نیز چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن در این مسیر بزرگ ایثار اجتماعی بوده اند بنابراین در نیم قرن معاصر باید گفت انقلاب اسلامی احیا کننده و مبدع گفتمان «ایثار اجتماعی» بوده است و نه تنها مبنای این انقلاب ایثار اجتماعی بوده است بلکه عمل انقلابیون و انقلاب اسلامی هم بر ایثار اجتماعی استوار است.  

نمود این ایثار را بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بفرمایید.
در دهه اول انقلاب اسلامی، ایثار اجتماعی نمودهای بسیاری داشت که از بزرگترین آنها دفاع مقدس و شهادت فی سبیل الله بود. البته مردم پشت صحنه هم که حامی رزمندگان اسلام بودند در حال ایثار اجتماعی بودند. در در آن دوران، روحیه ایثار و از خودگذشتگی چه در رزمنده در خط مقدم چه در عموم مردم بروز و ظهور بسیاری داشت و این ها سبب می شود که دوران طلایی را بتوانیم این زمان معرفی کنیم. 
دهه های بعدی انقلاب نیز مردم و مسئولین با نصب العین قرار دادن ایثار اجتماعی به محرومیت زدایی و خدمت رسانی به مردم همت گماشتند و امکانات مختلف و گسترده در خدمت آحاد مردم قرار گرفت.


در این دوران چه مصادیقی را می توان برای ایثار اجتماعی تعریف کرد.
در دهه کنونی نیز که  از سوی مقام معظم رهبری دهه «پیشرفت و عدالت» نامیده شده است نیز کارهای بزرگی در حوزه ایثار اجتماعی شده است که بهترین و بارزترین آنها تشکیل گروه های جهادی است. 
به نظرم امروز خدمت به محرومین، فقر زدایی، محرومیت زدایی، ساخت مدرسه و درمانگاه و خانه، تهیه جهیزیه، پرداخت هزینه تحصیل دانش آموزان و دانشجویان، کمک به ازدواج جوانان و کمک به اشتغال از مهمترین مصادیق ایثار اجتماعی در دوران کنونی ایران معاصر است.


استادعوامل گسترش فرهنگ ایثار و ایثارگری در جامعه کدام است؟
به نظر می رسد در این زمینه در گام اول باید جایگاه و اهمیت ایثار و ایثارگری را به جامعه معرفی کرد. از ارزش های دنیوی و اخروی ایثار برای مردم صحبت کرد و دانش و فرهنگ عموم مردم را در این زمینه ارتقا داد. از نظر فقه اسلامی حکم ایثار در اکثر موارد استحباب است و صبر و اجر بزرگی برای آن بیان شده است. البته در برخی موارد نیز ایثارگری واجب می شود مثل حفاظت از وطن، ناموس و مال. یا جایی که انسان اطلاع دارد افراد محرومی هستند که در شدت گرسنگی به سر می برند اینجا چنان چه برخی فقها تصریح کرده اند حتی واجب است از غذای خود به آن شخص بدهید تا وی زنده بماند. البته نهادهای دیگری مثل زکات و خمس و انفاق هم با مبنای ایثارگری و گذشتن برای دیگران در دین قرار داده شده است. 
تاریخ پرافتخار این سرزمین نشان داده است که «ایثار» و ایثارگری در عمق فرهنگ ایرانی جای دارد البته گاه گاهی برخی رفتارها از برخی افراد رخ می دهد که با ایثار و ایثارگری هم خوانی ندارد. مثلا خودخواهی، تجمل خواهی، تکاثر و جمع ثروت بدون اینکه برای بقیه ثروت آفرین و اشتغال آفرین باشد، اینها با ایثار و ایثارگری نمی خواند.
همچنین در این زمینه باید روی حس نوع دوستی بیشتر کار کرد. ارزش انسان بما هو انسان و کرامت انسانی که مد نظر ادیان الهی نیز هست باید بیشتر تبیین شود .وقتی انسان ها، جایگاه انسان و انسانیت را بشناسند حاضرند برای دیگری جانفشانی و از خود گذشتگی کنند و در عین حالی که خود نیاز دارند امکانات را در اختیار دیگران بگذارند. همانطور که انصار(اهل مدینه) با اینکه خود نیازمند بودند ولی خانه ها و امکانات خود را در اختیار مهاجرین از مکه آمده بودند قرار دادند و قرآن درباره آنها می فرماید : « وَیُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ (حشر: 9) و آنان را بر خود ترجیح می دهند، گرچه خودشان را نیاز شدیدی [به مال و متاع] باشد. و کسانی را که از بخل و حرصشان بازداشته اند، اینان همان رستگارانند.»
یکی از نکات جالب در این آیه آن است که بخل و حرص را نقطه مقابل ایثارگری می داند. بنابراین یکی از راهکارهای گسترش فرهنگ ایثارگری آن است که بخل و حرص را در نفس خود از بین ببریم و در اینصورت حس دگر خواهی و ایثارگری در ما شکوفا می شود.
البته مسائل اقتصادی و بحران های اقتصادی هم در عدم شکوفایی ایثارگری نقش دارد که در مورد آن مطالبی خواهم عرض کرد.

 موانع گسترش فرهنگ ایثار در جامعه کدام است  و راه کار های مقابله با آن چیست؟
در خصوص موانع یک سری موانع فردی و درونی است و یک سری موانع بیرونی و خارجی. مهمترین مانع درونی همان است که عرض شد: بخل و حرص، طمع، نشناختن جایگاه و قدر انسان ها و خود خواهی. در خصوص موانع بیرونی و خارجی نیز باید گفت: فرهنگ جامعه و آنچه در اجتماع اتفاق می افتد روی انسان ها ناخودآگاه تاثیر می گذارد. وقتی بحران های اقتصادی وجود داشت، وقتی بی رحمی در جامعه وجود دارد، وقتی فاصله طبقاتی شدت می گیرد، در اینجا افراد ناخودآگاه تاثیر منفی می گیردند و با خود می گویند وقتی هر کس به فکر خود و رفاه خود است چرا من به فکر خودم نباشم! و این اولین جرقه خطرناک در ذهن افراد است که پژواک رفتارهای منفی جامعه در ذهن او ایجاد کرده است. وقتی فرد چنین احساسی کند که هیچ کس به فکر او نیست دیگر از این فرد نباید توقع ایثار داشته باشیم. البته در این خصوص مثال های نقض هم وجود دارد. یعنی افرادی هستند که در محرومیت و سختی های زیاد بدون حمایت جامعه و با تلاش و کوشش فراوان به موفقیت های بزرگ رسیده اند و امروز به فکر کمک و ایثار برای دیگران هستند. اینها در حقیقت در مقابل آن موج منفی جامعه ایستاده اند و قهرمانانی هستند که می خواهند آن جو منفی را بشکند و نشان دهند هنوز هم انسان های بسیار زیادی هستند که دلشان برای دیگران و خوشبختی و سعادت دیگران می تپد.
بنابراین باید بر خلاف جهتی که در برخی موارد از رفتارهای اجتماع به ما می رسد حرکت کنیم و اینجا با شهامت بگوییم اگر فردی چنین خودخواه است من نباید خود خواه باشم و من باید به ارزش های انسانی پایبند باشم. البته قوت و قدرت تصمیم گیری در اینجا مهم است و انسان های ضعیف النفس و منفعل نمی توانند اقدام درستی انجام دهند. انسان های که فقط شهامت رفتارهای انسانی و اسلامی دارند در اینجا موفق می شوند.
تبلیغات سوء هم از جمله موانع است. متاسفانه برخی افراد مرتب به بروبچه های گروه های جهادی می گویند رها کنید این کارها را بروید دنبال پول درآوردن، بروید دنبال آینده و از این حرف ها. اینها هم سم مهلکی است. 

به نظر شما نقش دولت، حاکمیت و نهاد های ذیربط در گسترش و نهادینه سازی فرهنگ ایثار اجتماعی چیست؟
اولین نقش حاکمیت و دولت ها به خصوص حاکمیت و دولت اسلامی آن است که در صحنه عمل نشان دهند که خودش ایثارگر است و به فکر رفاه و سعادت دنیوی و اخروی مردم است. رفتار حاکمان و دولتمردان چه در زندگی شخصی و چه در صحنه عمل، قانون گذاری و اجرا باید همگی گواه آن باشد که به فکر مردم هستند. اگر کارگزاران نظام برای مردم و سعادت دنیوی و اخروی آنها دلسوزی نکنند، حس ایثار اجتماعی در مردم هم کمرنگ می شود هرچند آنکه راه خود را پیدا کرده است و به ارزش های انسانی و الهی دلبسته است در انتظار عمل دیگران باقی نمی ماند و ایثار و خدمت به دیگران را سرلوحه کارهای خود قرار داده است. 
نکته بعدی آن است که حاکمیت و دولت از فعالیت های ایثارگری حمایت کند. از گروه های جهادی حمایت کند و آنچه که برای خدمت به مردم به خصوص محرومین اتفاق می افتد حمایت کند. البته الحق و الانصاف کارنامه جمهوری اسلامی در این زمینه بسیار درخشان است و اقداماتی زیادی و نهادهای خدمت رسانی خوبی در این زمینه تشکیل شده اند که البته نیاز به ارتقا و تکمیل فعالیت ها دارند.  


در این رابطه چه نقشی برای سازمان های مردم نهاد قائلید؟
هویت اصلی و فلسفه وجودی و تشکیل سازمان های مردم نهاد، کمک به انسان ها در زمینه های گوناگون است. بنابراین با هدایت صحیح و تقسیم کار ملی باید فعالیت های این گروه ها ساماندهی شود و هریک از آنها در یک حوزه تخصصی به خدمت به مردم مشغول شوند. در این زمینه  از آنچا که توفیق  فعالیت در یکی از این تشکل ها  را دارم باید عرض کنم فعالیت تشکل ها به شکل یک شبکه ملی در نیامده است و هنوز تشکل ها نتوانسته اند با هم ارتباط بگیرند و به هم افزایی و هم فکری بپردازند این مهم بر عهده وزارت کشور و استانداری ها است که تشکل ها را ساماندهی کند و در سطح ملی با ایجاد یک شبکه ارتباطی توفیقات آن ها را افزون کند. البته دبیران و اعضای تشکل ها هم باید خود پیشقدم شوند و اقدام به شناسایی ظرفیت تشکل های همسو  شوند و منتظر ننشینند. تشکل ها می توانند با تشکیل نشست های علمی و همایش ها به دانش افزایی عمومی درزمینه ایثار اجتماعی بپردازند و در سطح دیگر در ساحت عمل به ایثارگری اجتماعی بپردازند یعنی هم گفتمان سازی نمایند و هم وارد عمل شوند و ایثار را در مقام عمل نشان دهند همانطور که در این زمینه تاکنون کارهای بسیار خوبی انجام داده اند.

برچسب‌ها