زمینه اجرای عملیات بیتالمقدس متأثر از نتیجه سلسله عملیاتهای پیشین بود که با شکستن حصر آبادان آغاز شد و پس از آن نیز ادامه یافت. در طراحی عملیات، عملیات تهاجم از طریق عبور رودخانه کارون و پیش روی به سوی مرز بینالمللی و سپس آزادسازی شهر خرمشهر مد نظر گرفته شده بود و چنین استدلال شده بود که حمله به جناح دشمن که عمدتاً به سوی شمال آرایش گرفته بود، عامل موفقیت عملیات است. همچنین شکستن خطوط اولیه دشمن و عبور از رودخانه و گرفتن سرپل در غرب کارون تا جاده آسفالته اهواز – خرمشهر به عنوان اهداف مرحله اول و ادامه پیش روی به سمت مرز و تأمین خرمشهر به عنوان مرحله دوم تأمین شد.
سازمان رزم عملیات بیتالمقدس
قرارگاه مرکزی کربلا با فرماندهی مشترک سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران هدایت عملیات را با سه قرارگاه اصلی قدس، فتح و نصر و یک قرارگاه پشتیبان فجر بر عهده داشت.
قرارگاه قدس: سپاه پاسداران تیپهای 31 عاشورا، 21 امام رضا، 37 نور و 41 ثارا...
ارتش جمهوری اسلامی ایران، لشکر 61 زرهی و تیپ مستقل 58 ذوالفقار
قرارگاه فتح: سپاه پاسداران، تیپهای 14 امام حسین (ع)، 8 نجف اشرف و 25 کربلا
ارتش جمهوری اسلامی ایران، لشکر 92 زرهی و تیپهای مستقل 55 هوابرد و 37 زرهی
قرارگاه نصر: سپاه پاسداران، تیپهای 7 ولی عصر، 27 محمد رسولا... (ص)، 46 فجر و 22 بدر. ارتش جمهوری اسلامی، 21 حمزه و تیپ مستقل 23 نوحه
قرارگاه فجر: سپاه پاسداران،تیپهای 33 المهدی و 17 علیبن ابیطالب و امام سجاد (ع)
ارتش جمهوری اسلامی، تیپ 3 لشگر 77 پیاده، تیپ 3 زرهی سپاه پاسداران به عنوان احتیاط تحت امر قرارگاه مرکزی کربلا
استعداد دشمن
لشکر 5 مکانیزه، لشکر 6 زرهی، لشکر 3 زرهی، لشکر 9 زرهی، لشکر 10 زرهی، لشکر 11 پیاده، لشکر 12 پیاده، لشکر 7 پیاده، تیپ مستقل 10 زرهی، تیپهای مستقل 109، 409، 416، 90، 417، 601، 602، 605، 606، 409، 238 و 501 پیاده. تیپهای 31، 32 و 33 نیروی مخصوص و همچنین توپخانههای دشمن نیز از 530 قبضه توپ در انواع مختلف تشکیل شده بود. که به طور تقریبی عبارت بودند از 30 گردان.
هدف
آزادسازی شهرهای خرمشهر و هویزه و جاده اهواز – خرمشهر، خارج ساختن شهرهای اهواز، حمیدیه و سوسنگرد و نیز جاده اهواز – آبادان از برد توپخانه دشمن وتأمین مرز بینالمللی .
عملیات در بامداد 10 اردیبهشت ماه سال 61 با سه قرارگاه عملیاتی قدس، فتح و نصر به فرماندهی قرارگاه مرکزی کربلا آغاز شد و رزمندگان با عبور از کارون موفق شدند به جاده اهواز – خرمشهر دست یابند.
مرحله دوم عملیات
در این مرحله که در ساعت 22 و 30 دقیقه، 16 اردیبهشت 61 آغاز شد رزمندگان قرارگاههای فتح و نصر در محور حسینیه به نوار مرزی رسیدند. بنابراین دشمن مجبور شد از هویزه و جفیر عقبنشینی کند.
مرحله سوم عملیات
در ساعت 22، 19 اردیبهشت آغاز وهر چند تلفات و خسارات سنگین بر دشمن وارد آمد, لیکن هوشیاری و تمرکز نیروهای عراقی در خطوط پدافندی موجب شد رزمندگان نتوانند بر اهداف تعیین شده دست یابند.
مرحله چهارم عملیات
در این مرحله که با سه قرارگاه عملیاتی فتح، فجر و نصر در ساعت 22 و 30 اول خرداد 1361 آغاز شد. قرارگاه نصر توانست جاده خرمشهر – شلمچه را مسدود کند و قرارگاه فجر نیز موفق شد ضمن تأمین پل نو در محور نهر ارائض نیروهای خود را به اروند برساند.
در این میان قرارگاه فتح به دلیل حساسیت و هوشیاری فوقالعاده دشمن نتوانست به اهداف مورد نظر دست یابد. دشمن برای خارج کردن نیروهای خود از محاصره، در اطراف نهر ارایض و پل نو از سمت غرب شملچه و شرق خرمشهر پاتکهای شدیدی را آغاز کرد. لیکن با مقاومت یگانهای خودی مستقر در منطقه مزبور این پاتکها به شکست انجامید. سپس نیروهای دشمن مستقر در شمال شرقی خرمشهر برای دفاع هر چه بهتر از شهر به داخل شهر خوانده شدند. پس از این عقبنشینی نیروهای عراقی در حالیکه با کمبود آب، غذا و مهمات مواجه بوده و در نتیجه مقاومت خود را بیتأثیر میدانستند، صبح روز سوم خرداد 61حلقه محاصره خرمشهر تنگتر شد وانبوه نیروهای دشمن که 2 روز محاصره در هوای گرم طاقتشان را به سر آورده بود، مقاومت را بیتأثیر دانستند و با خروج از مواضع خود در تمام شهر در چند ستون طولانی و کنار هم به سوی پلیس راه آمدند و در حالیکه تکبیر میگفتند و شعار الموت صدام ودخیل الخمینی سر میدادند، خود را تسلیم کردند.
به این ترتیب خرمشهر که پس از 34 روز مقاومت، در برابر دشمن، در تاریخ 4 آبان ماه 1359 اشغال شده بود بعد از 575 روز وطی 25 روز عملیات در ساعت 11 صبح روز سوم خرداد آزاد شد و خط پدافند مناسبی از طلاییه تا کوشک و شلمچه وحاشیه شمال اروند برقرار گردید.
همچنین در این عملیات که به آزادسازی 538 کیلومتر مربع از اراضی اشغال شده انجامید هویزه، پادگان حمیدیه و جاده اهواز خرمشهر نیز آزاد شد و در اختیار رزمندگان جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. در این عملیات 19 هزار تن از نیروهای عراق اسیر و 16 هزار تن دیگر کشته و یا زخمی شدند. همچنین 55 دستگاه تانک و نفربر، 50 دستگاه خودرو، دهها قبضه توپ، 53 فروند هواپیما و 3 فروند هلیکوپتر دشمن نیز منهدم شد. فتح خرمشهر موجب انفعال ارتش عراق شد. به گونهای که نظامیان عراق تا مدت زیادی نتوانستند از لاک دفاعی خود خارج شدند.
رشته عملیاتهای بیتالمقدس موجب شد تا کشورهای عرب منطقه به تقویت مالی ونظامی عراق مبادرت ورزند.
