دکتر محمد اسمائیل علیپور، مدیرکل پیشگیری و سلامت روان بنیاد شهید و امور ایثارگران در گفتگو با پایگاه خبری حیات به نحوه خدمات رسانی این اداره کل به جامعه ایثارگر پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می خوانید:   جنگ تحمیلی چه تاثیرات روانی بر رزمندگان داشت؟   جنگ همیشه با مشکلات روانی زیادی همراه بوده است و یکی از اختلالات روانی که به طور مستقیم با جنگ ارتباط دارد، بیماری "اختلال فشار روانی پس از سانحه" یا (پی.تی.اس.دی) است، این اختلال پیش تر با عنوان اختلال موج انفجار یا موج گرفتگی از آن نام برده می شد، ولی پس از مدتی پی بردند، این اختلال صرفا ناشی از موج انفجار نیست وهر حادثه بسیار تلخ، مثل حوادث طبیعی می تواند، عامل ایجاد این اختلال شود، به ویژه زمانی که شدت حادثه یا سانحه به وجود آمده بیش از قدرت تحمل انسان و خارج از توان او باشد، این مشکل بروز پیدا می کند. زلزله، سیل، تصادفات و هر حادثه دلخراش دیگری می تواند باعث بروز این بیماری شود، به همین دلیل در هر نوع حادثه ای نیاز به اعزام و حضور روانپزشک در کنار بازماندگان از واقعه ضروری است، ما در زلزله های رودبار و بم با مشکل (پی تی اس دی) مواجه بودیم.   عوارض این اختلال چیست؟   بررسی های  زیادی برای شناسایی عوارض ایجاد شده از این تروما(شوک بحرانی) در کشورهایی که درگیر جنگ بوده اند و همینطور کشور ما که جنگ تحمیلی هشت ساله را پشت سر گذاشت، صورت گرفته است.  یکی از عوارض ناشی از این تروما اعتیاد است، طبق بررسی های انجام شده در کشورهای غربی 40 تا 70 درصد مبتلایان (پی تی اس دی) برای کاهش الام و فشارهای روحی ناشی از این بیماری به سمت اعتیاد می روند که این عارضه در میان جانبازان مبتلا به این تروما بسیار کمتر از گروه مشابه در کشورهای غربی و حتی کمتراز آمار اعتیاد در میان مردم عادی کشور است که دلیل آن ایمان و اعتقادی است که رزمندگان ما داشتند، عارضه دیگر افسردگی است، بروز مشکلات روحی و روانی در خانواده به خاطر مراقبت و تعامل طولانی مدت با این عزیزان نیز، عارضه دیگر حاصل از این تروما است. مشکل دیگر خودکشی است، میزان خودکشی در میان مبتلایان به بیماری های روانی و از جمله پی تی اس دی بالاتر از افراد عادی جامعه است.   آیا هر کسی که در جنگ شرکت می کند و یا در هنگام وقوع یک حادثه طبیعی حضور دارد، این مشکل برایش پیدا می شود؟   نه اینطور نیست، بستگی به آستانه تحمل و توان روانی فرد دارد، آستانه تحمل روانی طبق بررسی های صورت گرفته در کشورهای غربی حدود 30 درصد از کسانی که در جنگ شرکت می کنند دچار این عارضه روانی می شوند، اما پژوهش های انجام شده در ایران آمار را بسیار کمتر و 16 درصد نشان می دهد، در مقایسه می توان گفت بروز ترومای حاصل از جنگ در کشور ما درمقایسه با کشورهای دیگر تقریبا نصف می باشد.   چرا بروز ترومای ناشی از جنگ در کشور ما بسیار کمتر از دیگر کشورها است؟   نتایج حاصل از پژوهش های ما نشان داد: کسانی نگاه ارزشی به جنگ دارند و به خواست خود و به صورت داوطلبانه به جنگ می روند، تروما و آسیب روحی کمتری متحمل می شوند. یکی از نشانه های این  بیماری این است که افراد با دیدن مستقیم یا غیر مستقیم یا حتی شنیدن صحنه های دلخراش به شدت حالشان بد می شود. این افراد از حضور در صحنه و یا دیدن این حوادث اجتناب می کنند. یعنی کسانی که دارای ساختار روانی با آستانه تحمل بالا هستند یا با آمادگی کامل و پذیرش به این مناطق می روند، مسلما کمتر مبتلا به این تروما می شوند، اما در کشورهای دیگر که رفتن به جنگ اجباری است، شیوع این بیماری بیشتر می شود.   بنیاد شهید چه خدماتی به جانبازان اعصاب و روان ارائه می دهد؟   خدمات درمانی به همه عزیزان دارای مشکلات روانپزشکی و از جمله ترومای ناشی از جنگ، کاملا رایگان است. بنیاد در 10 بیمارستان روانپزشکی با 950 تختی که در کشور دارد، خدمات را رایگان در اختیار این عزیزان می گذارد و در بقیه بیمارستان های روانپزشکی طرف قرار داد، بیمه های پایه و مکمل هزینه ای دریافت نمی شود و مراکز یا روانپزشکانی که طرف قرار داد نیستند، بنیاد هزینه ویزیت و دارو را پرداخت می کند.   در مورد درمان های غیر دارویی مانند: خدمات مشاوره ای و روان شناسی و بهداشت روانی نیز، جانباز و یا خانوده  او در 90 مرکز مشاوره و مددکاری بنیاد به صورت کاملا رایگان  تحت درمان قرار می گیرند.   بیماری های روانی دارای پیچیدگی زیادی است که هم فرد و هم خانواده و اطرافیان را درگیر می کند، بنابراین فقط با درمان های دارویی و مشاوره ای قابل معالجه نیست، بلکه مسایل آموزشی و پیگیری های مددکاری ضروری است. در این راستا، اولیت در بنیاد شهید آموزش همسر جانبازان عزیز است که تاکنون 70 هزار نفر از این همسران آموزش دیده اند. البته این آموزش ها، صرفا برای همسران جانبازان اعصاب و روان نیست، بلکه همسران جانبازان شیمیایی و ضایعات نخاعی را نیز شامل می شود.آشنایی با بیماری های روانپزشکی، آشنایی با آسیب های اجتماعی مانند: اعتیاد و سایر آسیب ها و نحوه تعامل با آن، آموزش فرزند پروری، مهارت های زندگی، ارتباط زوجین، تاب آوری در مقابل مشکلات و شادکامی از جمله این آموزش ها است که برای ایجاد احساس شادکامی(نه به معنای لذت زودگذر) تمرکز ویژه ای صورت گرفته است. کتابچه های خود آموزی نیز، برای بهره برداری همسرانی که نمی توانند در کلاس های آموزشی شرکت کنند، تهیه شده است.همچنین، مسابقات اینترنتی برای تشویق بیشترهمسر جانبازان برای مطالعه این کتابچه ها در کل کشور برگزار می شود.   توانبخشی و بازگرداندن این جانبازان عزیز به جامعه از دیگر اهداف بنیاد است، جانبازانی که 30 سال یا بیشتر با بیماری های روانی مواجه هستند، ازحضور طولانی مدت در  بیمارستان یا مراجعات متعدد به آن خسته می شوند و همچنین، ماندن طولانی در خانه مشکلاتی هم برای خود و هم اعضای خانواده شان پیش می آورد، بنابراین، توانبخشی یک امر ضروری برای این عزیزان است. در همین راستا، طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه و خانواده با همکاری استادان دانشگاه علوم پزشکی ایران آغاز شده است تا نقشه راهی برای توانبخشی و ممانعت از خانه نشینی این عزیزان تدوین و اجرا شود و ایشان وارد جامعه و زندگی عادی شوند.   یکی دیگر از برنامه های ما قرار داد با مراکز خصوصی روانپزشکی برای پذیرش روزانه این عزیزان است، تاکنون بیشتر بیمارستان های روانپزشکی و آسایشگاه ها، این عزیزان را به صورت شبانه روزی، کوتاه مدت یا درازمدت بستری می کردند که در توانبخشی آن ها اثر مثبتی ندارد. سازمان بهزیستی در حال راه اندازی مراکزی با همکاری بخش خصوصی است که در این مراکز بیماران به صورت روزانه بستری می شوند، به عبارتی: بیماران روزانه مراجعه و خدمات درمانی مانند کاردرمانی و مشاوره را دریافت و نهایتا  شب به خانه مراجعه می کنند و در کنار خانواده شب را به صبح می رسانند که تاثیر بسیار مثبتی در فرایند درمان دارد، ما در چند استان مراکز روزانه تاسیس کرده ایم ولی برای تسریع و افزایش  پذیرش با مراکز خصوصی نیز قرار داد می بندیم.   مصاحبه از طاهره ساعدی