تحقیقات و پژوهش های زیادی در زمینه کنترل و بهبود عوارض سلاح های شیمیایی در جانبازان صورت گرفته که  باعث افزایش سطح سلامت و کارایی این عزیزان شده است پایگاه اطلاع رسانی حیات به مشکلات ریوی جانبازان شیمیایی و آخرین دستاوردهای پژوهشگران ایرانی برای کنترل و درمان این عوارض پرداخته است و در ادامه سلسله گفتگوهایش به مناسبت 8  تیر روز مبارزه با سلاح های شیمیایی و میکروبی به سراغ دکتر مصطفی قانعی، فوق تخصص بیماری های ریه، استاد دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله الاعظم(عج) و رئیس انستیتو پاستور رفته است. مطلب پیش رو حاصل این گفتگو است :   پرسش: مصدومین شیمیایی دارای چه عوارض ریوی هستند، چه پژوهش هایی در زمینه کنترل و درمان این عوارض انجام شده است؟ پاسخ: مصدومین شیمیایی از ناحیه دستگاه تنفسی بیشترین درد و رنج را تحمل می کنند. سرفه های ممتد، خلط، نفس تنگی، گاهی خلط خونی، بیداری از خواب و احساس فشار در قفسه سینه در این عزیزان ناشی از نوعی بیماری انسدادی ریوی است که حاصل تنفس گازهای شیمیایی می باشد. مطالعات انجام شده نشان داد بروز این علایم ناشی از مشکلات دریچه بین مری و معده است. خوشبختانه با کشف علت این مشکل و درمانش، عارضه رنج آور بسیاری از مصدومین شیمیایی که به طور مداوم با سرفه های شدید از خواب شبانه بیدار می شدند درمان شد. پژوهش بعدی در زمینه بیماری برونشیولیت انسدادی، مربوط به درمان آن با کورتن با دوز بالا بود که در کتاب های پزشکی ذکر شده بود. تحقیقات ما نشان داد این درمان موثر نیست و "استیل سیسته این" به عنوان یک داروی بسیار کم ضرر یا بی ضرر، پیشنهاد ما بود که موجب کنترل این بیماری شد و از بسیاری از عوارضی که می توانست با مصرف کورتن سرعت و شدت بیشتری پیدا کند پیشگیری شد. پژوهش دیگر ما در خصوص درمان طولانی مدت عوارض ریوی مصدومین شیمیایی بود. نتیجه تحقیقات نشان داد، بهترین درمان در کنار درمان های دارویی، استفاده از توان بخشی ریوی است. این درمان مکمل از یکماه قبل در بیمارستان خاتم الانبیا شروع شده است و ان شاء الله با حصول نتیجه مطلوب، در کل کشور اجرا خواهد شد. آخرین شیوه درمانی عوارض ریوی در دنیا، استفاده از سلول های بنیادی بود که طی یکسال گذشته این شیوه در ایران به کار گرفته و نتایج  حاصل از عمل 10 بیمار برای تحقیقات بیشتراستخراج  شد، پژوهش ها در این زمینه برای بهره وری از شیوه های نوین همچنان ادامه دارد. پرسش: برای مصدومینی که قادر به تنفس نیستند چه کاری انجام شده است؟ پاسخ: به جانبازان با مصدومیت شدید شیمیایی که خودشان قادر به  تنفس نبودند و بستری های مکرر داشتند دستگاه های تهویه کمکی داده شد تا به محض ایجاد اشکال در تنفس، از این دستگاه استفاده کنند.خوشبختانه این راهکار باعث بهبود بعضی عوارض و کاهش فوت این عزیزان شد. ساخت دستگاه اکسیژن ساز بهترین کاری بود که در سال گذشته انجام شد. تعداد زیادی از مصدومین شیمیایی در شب دچار افت اکسیژن می شدند و این باعث بیداری مکرر آنها می شد تحقیقات ما نشان داد که افت اکسیژن با دستگاه اکسیژن ساز قابل درمان است و این دستگاه از خارج از کشور وارد می شد و علاوه بر این که بسیار گران بود خدمات پشتیبانی هم نداشت با تلاش پژوهشگران در دانشگاه بقیه الله این دستگاه ساخته شد که کیفیت آن از نمونه خارجی بهتر و قیمت آن یک سوم  آن می باشد و بنابراین در حال حاضر همه مصدومین شیمیایی می توانند این دستگاه را درمنزل داشته باشند. در مجموع خدمات توان بخشی، دارویی، تجهیزات تنفسی و اکسیژن توانسته است با کاهش آلام این عزیزان، کیفیت زندگی شان را ارتقا بخشد و زندگی نسبتا مناسبی را برایشان فراهم کند. تحقیقات جدیدی هم در حال انجام است که ان شاء الله وقتی به نتیجه برسد اعلام می شود. پرسش: با توجه به اینکه گفته شده برخی از این عوامل شیمیایی با دی ان ای ترکیب می شوند آیا احتمال انتقال برخی از عوارض به فرزندان این عزیزان وجود دارد یا نه؟ پاسخ: ساکنین شهر ربط(از شهرهای بخش مرکزی شهرستان سردشت) و سردشت هر دو از یک نژاد هستند و ما برای پی بردن به این که آیا عوارض شیمیایی گاز خردل قابلیت انتقال به نسل بعد را دارد یا خیر، مطالعه تحقیقاتی  روی بچه های شهر ربط و  سردشت(با پدر و مادر سالم و والدین شیمیایی شده) انجام دادیم و پس از مقایسه  متوجه شدیم بچه های مصدومان شیمیایی مشکل نقص تولد ندارند. بنابراین مصدومین شیمیایی با اطمینان و بدون نگرانی و نیاز به هیچ تست و آزمایشی در این زمینه می توانند صاحب فرزند شوند. همچنین تحقیقات ما نشان داد مصدومیت شیمیایی نمی تواند عامل ناباروری باشد. پرسش: کدام عوامل شیمیایی در جنگ بر علیه ایران استفاده شد؟ پاسخ: درجنگ عراق علیه ایران دو نوع گاز اعصاب و خردل استفاده شد،گاز اعصاب عارضه دراز مدت ندارد و رزمندگانی که با این گاز مواجه نشدند و سلامت ماندند هم اکنون زندگی عادی خود را می گذرانند اما گاز خردل باعث ایجاد عوارض کوتاه مدت و درازمدت پوستی، چشمی و ریوی می شود که ماندگار ولی قابل کنترل است. پرسش: این عوارض چه مشکلات روحی، روانی ایجاد می کند؟ پاسخ: تمام بیماری هایی که دارای عوارض طولانی مدت هستند و فرد باید برای کنترل بیماری دارو مصرف کند باعث ایجاد افسردگی و اضطراب می شود یعنی این مشکلات روحی، روانی واکنشی به بیماری مزمن است بنابراین در مصدومین شیمیایی که از عوارض درازمدت آن رنج می برند مشکلات روحی روانی ناشی از مزمن شدن بیماری ایجاد می شود.در مصدومینی که تحصیلات و آگاهی بیشتر و روحیه قویتری دارند این عوارض کمتر مشاهده می شود و یا کمتر نمود پیدا می کند و هر قدر آمادگی فرد برای مواجهه با مشکل و مصیبت کمتر باشد عوارض روحی، روانی و حتی جسمانی بیشتر می شود. پرسش: توانبخشی ریه چیست؟ پاسخ: یکی از تصوراتی که در مورد بیماری های ریه وجود داشت این بود که علت تنگی نفس فقط در اثر بیماری ریوی به وجود می آید و در صورتی رفع می شود که بیماری بهبود یابد اما شواهد علمی در چند سال اخیر نشان داد کاهش مصرف اکسیژن توسط عضلات هم می تواند باعث ایجاد نفس تنگی  شود به عبارتی حتی اگر ریه از نظر اکسیژن رسانی مشکلی نداشته باشد ولی عضلات نتوانند اکسیژن را مصرف کنند تنگی نفس فعالیتی ایجاد می شود و فرد قادر به فعالیت قابل انتظار نیست.در مصدومین شیمیایی ریه کارایی یک ریه سالم را ندارد و اکسیژن کمتری وارد خون می کند ولی اگر عضلات از همین اکسیژن کم خون حداکثر استفاده را کنند فرد می تواند فعالیتهای روزمره اش را انجام دهد. در حقیقت توانبخشی ریه با افزایش میزان مصرف اکسیژن توسط عضلات و بافت ها امکان پذیر می شود و مصدوم شیمیایی را که ریه اش درصدی ازکارافتادگی دارد قادر می سازد با افزایش برداشت اکسیژن توسط عضلات مشکلاتش تا حدی رفع شود.  گفتگو از : طاهره ساعدی