چهل روز از فاجعه غم بار و حیرت انگیز سرزمین منا که هزاران نفر از ضیوف الرحمن در سرزمین امن الهی مظلومانه به خاک و خون غلطیدند سپری شد لیکن گذشت زمان نتوانست غم جانکاه این ثلمه را از دل وجان جهان اسلام بزداید. ابعاد غیر قابل باور این فاجعه چه در مقام وقوع و چه در مدیریت امداد رسانی به آسیب دیدگان به حدی است که خبرگزاری فرانسه از آن به عنوان مرگبارترین فاجعه حج در تاریخ نام برده است. علت وقوع این فاجعه – به میزانی که تا کنون مشخص شده - بی تدبیری، سهل انگاری و بی کفایتی دولت عربستان سعودی و هم چنین عدم آمادگی آنان برای مدیریت پس از حادثه بوده است. اگرچه با تلاش سیاسی حاکمان سعودی و به مدد استفاده از ابزارهای سه گانه رسانه، قدرت و دلارهای نفتی امکان بروز و ظهور احساسات واقعی مسلمانان جهان در قبال این فاجعه کم نظیر میسر نگردید لیکن بغض فرو خورده وآه برآمده از سینه سوزان آنان، اثرات خود را بر توسعه نفرت نسبت به خاندانی که هیچگونه صلاحیتی برای اداره حرمین شریفین ندارند برجای خواهد گذارد. در این میان رهبر معظم انقلاب اسلامی به عنوان چشم بینا و رهبری هوشمند برای جهان اسلام در مقاطع مهمی پس از وقوع این فاجعه ، درد مندانه زبان گویای داغداران این مصیبت اندوه بار شدند وپس از ایشان نیز روسای سه قوه و مراجع عظام تقلید ضمن ابراز تاسف و تالم شدید نسبت به این حادثه حتی در مواردی جان باختگان فاجعه منا را در ردیف شهدا دانستند. رهبر معظم انقلاب اسلامی در کنار اظهار تاسف نسبت به بروز این فاجعه در جریان دیدار با مسئولان و دست اندرکاران حج سال 94 رهنمودها ودستورات قابل توجهی را مطرح نمودند که توجه دقیق مسئولین ذیربط به رعایت آن و اجرای اقدامات مد نظر معظم له ملزم می کند. ضمن آن که موجب کاهش تألم خانواده های داغدیده خواهد شد اثرات بازدارنده ای در جلوگیری از وقایع مشابه را بدنبال خواهد داشت. یکی از مهم ترین قسمت های فرمایشات ایشان که بسیار مهم و قابل پیگیری دقیق می باشد در بخشی است که فرمودند: «فاجعه بسیار تلخ و حیرت انگیز منا نباید فراموش شود و وظیفه دستگاه دیپلماسی و سازمان حج دنبال کردن قاطعانه ماجراست». پیگیری مطالبات مقام معظم رهبری از حیث چرایی وچگونگی دارای مراتبی است که ذیلاً مورد اشاره قرار می گیرد: الف)چرایی: اول/ بدون تعیین دلایل وعوامل بروز این فاجعه تلخ و تلاش مستمر برای اصلاح وضع موجود در اداره مراسم حج تمتع ومسئولیت پذیر نمودن دولت عربستان سعودی نمی توان از احتمال تکرار حوادثی از این دست اطمینان یافت. دوم/ بی شک برای تبیین و تاکید بر بی کفایتی جاهلیت مدرن در اداره حرمین شریفین می بایست این رسوایی بزرگ که عید بزرگ مسلمانان را با حوادث خونین سرزمین منا تبدیل به عزا نمود باید همیشه در ذهن و یاد نه تنها مسلمانان بلکه همه ملل جهان باقی بماند. سوم/ کنگره عظیم حج مقدس ترین و بزرگترین ایین مذهبی مشترک مسلمانان جهان بوده ومی بایست به عنوان الگویی برای سایر ملل و ادیان تبیین ومعرفی گردد. به طورقطع بروز وقایع تلخی از این دست که موجب وهن چهره رحمانی دین حنیف اسلام می گردد باید از ساحت دین جدا شده و به عوامل واقعی آن یعنی بی کفایتی دولت سعودی منتسب گردد. چهارم/خانواده های ایرانی که عزیزان خودر ا در این فاجعه از دست داده اند دارای حقوق قانونی هستند که دولت جمهوری اسلامی باید از همه ظرفیتها وابزارهای قانونی برای استیفای آن بهره گیرد. ب)چگونگی: اول/فعال سازی بیش از پیش ظرفیت دستگاه دیپلماسی کشور و همچنین استفاده از ظرفیت حقوقی وکنوانسیونهای بین المللی به عنوان مسیرهای قانونی پیگیری فاجعه منا گام اول دررسیدگی به دلایل شکل گیری حادثه واستیفای حقوق جانباختگان است. دوم/ بی شک تدبیر شایسته مقام معظم رهبری در اعلام سه روز عزای عمومی در کشور وهمچنین موافقت با دفن پیکر جانباختگان فاجعه منا در گلزارهای شهدا که به تعبیر امام راحل "تا ابد میعادگاه عاشقان و عارفان و دارالشفای آزادگان و دلسوختگان خواهد بود"، دارای رمز وراز پرمعنایی است که خود جاودانه شدن این عزیزان را که مهاجر الی الله بوده اند در کنار شهدای انقلاب اسلامی تضمین می نماید. سوم/فعال سازی ظرفیتهای جهان اسلام بویژه گروههای مردم نهاد ومستقل از سوی دستگاههای ذیربط کشور وتبدیل نمودن رسیدگی به فاجعه منا در قالب مطالبه جهان اسلام می تواند در زنده نگاه داشتن این فاجعه غمبار در جهان اسلام و به تبع آن فشار به دولت عربستان سعودی برای پاسخگویی تاثیر گذار باشد. چهارم/ بهره گیری از ظرفیت سازمانهای بین المللی مدافع حقوق بشر که برای وقوع کوچک ترین مسئله غیر مرتبط، دهها بیانیه و نامه اعتراضی صادر می کنند وتلاش برای به صحنه آوردن آنان – حتی به صورت شکلی- اقدامی است که می تواند در کنار سایر عوامل ذکر شده مورد توجه قرار گیرد. در کنار اقدامات ذکر شده، توجه به خسارت های روحی وعاطفی وارد شده به خانواده های داغدار وتلاش برای کاهش آلام انان وظیفه ملی واعتقادی مهمی است که نباید به فراموشی سپرده شود. نامگذاری نمادین یکی از میادین شهرهایی که تعداد قابل توجهی از حجاج اعزامی آنان در فاجعه منا به دیار باقی شتافته اند وهمچنین نامگذاری مناسب برای روز وقوع فاجعه در منا توسط شورای فرهنگ عمومی کشور و توجه ویژه ی دستگاه های فرهنگی و تبلیغی به این فاجعه ی بزرگ در تولیدات فرهنگی و هنرمندان با استفاده از هنر متعهد، این حادثه را در ذهن جهانیان به خصوص ملل مسلمان زنده نگه دارند. از طرف دیگر بررسی اتخاذ نظام حمایتی برای خانواده هایی که سرپرستان خود را از دست داده اند بی شک تاثیر قابل توجهی در تسلی خاطر خانواده های داغدار بدنبال خواهد داشت. فراموش نکنیم که هنوز بیش از سی نفر از حجاج عزیز مان در ردیف مفقودین هستند، تعیین تکلیف مفقودین این فاجعه وظیفه غیر قابل اجتناب دولت عربستان سعودی است و این مطالبه با جدیت از سوی دستگاه های ذی ربط در دولت جمهوری اسلامی ایران در حال پیگیری است. نویسنده:محسن انصاری