به گزارش حیات، کوه های سر به فلک کشیده و دره های عمیق تو را به جایی می برد که مهندسان، متخصصان و کارگران مسلمان ایرانی دست به کاری باورنکردنی زده اند. آن چنان که زبان به تحسین «کار ایرانی» می گشایی و از این که فرزندان ایران و هموطنان تو چنین جسور و بی پروا به انجام کارهای نشدنی اقدام کرده اند غرق در غرور می شوی. این جا سیاه بیشه است، عرصه اراده و سخت کوشی فرزندان ملت ایران و تبلور «کار ایرانی». همان که رهبر معظم انقلاب در ابتدای سال نهیب حمایت از آن را زدند. در محل اجرای پروژه که روزهای پایانی خود را طی می کند، متخصصان و کارگران در جوش و خروش اند و توکل و امید، در سراسر کارگاه این پروژه بزرگ موج می زند.اهمیت فوق العاده پروژه «نیروگاه تلمبه ذخیره ای» نظیر آنچه در سیاه بیشه ساخته شده است، وظیفه مهم و حیاتی ایجاد توازن در شبکه برق سراسری را برعهده دارد. طبق استانداردهای جهانی به ازای هر 30 تا 40 هزار مگاوات تولید برق، هزار مگاوات ظرفیت تلمبه ذخیره ای باید وجود داشته باشد. در صورت نبود این نیروگاه ها، امکان خاموشی گسترده در کشور وجود دارد. اکنون میزان تولید برق در ایران 70 هزار مگاوات است که برای ایجاد توازن در شبکه به 2 نیروگاه تلمبه ذخیره ای نیاز داریم که یکی از نیروگاه ها ساخته شده و واحد دیگر هم در دست اقدام است. دلیل اصلی تاخیر در اجرای این نیروگاه ها نیز فناوری بالای آن ها و مهندسی بسیار پیچیده ای است که تاکنون کشورهای صاحب این فناوری، آن را از ایران دریغ کرده اند.شیرین و شنیدنی... حرف های مهندس اصفهانی مدیر پروژه «سد و نیروگاه تلمبه ذخیره ای سیاه بیشه» و مشاور طرح این پروژه، به قدری شیرین و شنیدنی است که مجال طرح سوال جدید را از من می گیرد.مهندس اصفهانی ابتدا درباره اهمیت واحدهای سد و تلمبه خانه ذخیره ای می گوید: همه شبکه های برق در دنیا، در ساعاتی از شبانه روز با اوج مصرف (پیک) و در ساعاتی با کاهش مصرف و اضافه تولید روبه رو هستند. در ایران از ساعت 6 بعدازظهر وارد ساعات اوج مصرف می شویم که تا ساعت حدود 11 شب ادامه دارد و از ساعت 24 به بعد، با اضافه تولید مواجهیم و هر روز این قضیه تکرار می شود. در ساعات اوج مصرف اگر میزان مصرف از میزان تولید بالاتر باشد، خاموشی خواهیم داشت و در ساعات اضافه تولید هم نمی توان نیروگاه ها را خاموش کرد زیرا خاموش کردن نیروگاه های بزرگ حرارتی و حتی هسته ای اصلاً اقتصادی نیست.نیروگاه های تلمبه ذخیره ای بین این دو شرایط، توازن ایجاد می کنند مثلاً در سیاه بیشه ما دو سد بالا و پایین داریم که هر کدام حدود 6 میلیون مترمکعب آب دارد. سد بالا حدود 500 متر با سد پایین اختلاف سطح دارد یعنی یک سد روی کوه و یک سد در عمق دره واقع است.در ساعات پیک مصرف برق در شبکه سراسری، مسیر آب از سد بالا به سد پایین باز می شود. این آب در کانال هایی که شیب بسیار تندی دارد جریان پیدا می کند و توربین های 4 واحد نیروگاهی 250 مگاواتی را می چرخاند. یعنی طی 4 ساعت 1000مگاوات برق تولید می کند و برای کمک به شبکه وارد شبکه می شود. از ساعت 12 شب به بعد که ساعات اضافه تولید نیروگاه هاست واحدهای توربین سد و تلمبه خانه سیاه بیشه به صورت تلمبه کار می کند و آب را از سد پایین به سد بالا می فرستد. در این کار از برق اضافه تولیدی شبکه استفاده می شود بنابراین مشکل پیک مصرف و اضافه تولید واحدهای نیروگاهی را به طور کلی برطرف می کند و باعث توازن شبکه برق سراسری می شود. اتفاقات دیگری هم ممکن است رخ دهد که در صورت نبود نیروگاه های تلمبه ذخیره ای خسارات و خاموشی های بزرگی ایجاد می شود. مثلاً چند سال قبل یک خاموشی بزرگ در نیمی از کشور رخ داد که به اصطلاح می گویند شبکه رفت. اگر در آن زمان ما این نیروگاه های تلمبه ذخیره ای را داشتیم ظرف 30 ثانیه این نیروگاه تلمبه ذخیره ای وارد مدار می شد و از آن اتفاق جلوگیری می کرد.سیاه بیشه چگونه ساخته شد داستان اجرای پروژه نیروگاه تلمبه ذخیره ای سیاه بیشه داستانی شنیدنی و درس آموز است که مهندس اصفهانی آن را این گونه بازگو می کند: این پروژه از سال های قبل از انقلاب کلید خورد. آن زمان مطالعات این پروژه توسط یک شرکت بلژیکی به نام «تراکسیونل» انجام شد که با پیروزی انقلاب اسلامی کار تعطیل شد و بلژیکی ها رفتند. سال 61- 1360 شرکت توانیر مطالعات این طرح را دوباره در دستور کار قرارداد. مشاور جدید این پروژه شرکت خدمات مهندسی برق مشانیر بودو یک شرکت آلمانی به نام «لامایر بین الملل» در کنار مشانیر فعال شد و بالاخره در سال 64 - 1363 کلنگ سیستم های انحراف سدهای این پروژه به زمین زده شد. اواخر اجرای سیستم انحراف بود که پروژه به دلایلی تعطیل شد. 10 سال بعد یعنی حدود سال های 80- 1379 یک شرکت جدید به نام شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، به عنوان کارفرما به میدان آمد و دوباره پروژه به جریان افتاد. برای این که مطالعات به روز شود چون فناوری تاسیسات این نوع پروژه ها پیشرفت کرده بود یک بازنگری در کارهای قبلی انجام شد و درسال 82 شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، این پروژه را به مناقصه گذاشت و پیمانکاران مختلف انتخاب شدند. اواخر سال 82 عملیات اجرایی آغاز شد.لازم است این نکته را یادآوری کنم که قبل از انقلاب در پروژه های بزرگ که چند تا هم بیشتر نبود، کارشناسان ایرانی هم در کنار خارجی ها بودند اما کار اصلی توسط شرکت های خارجی انجام می شد و نقش ایرانی ها خیلی کمرنگ بود. به طوری که حتی مدارک فنی پروژه های آن زمان را شرکت های خارجی وقتی از ایران رفتند با خودشان بردند. در پروژه سیاه بیشه حتی آن زمانی که ما با آلمانی ها کار می کردیم دست ما کاملا باز بود. رئیس ما بودیم و مهم ترین کار متخصصان ما کسب تجربه بود.حتی بعد از بیست و چند سال که سیاه بیشه را دوباره شروع کردیم باز هم یک شرکت سوئیسی در کنار ما بود. اما این بار رئیس و مسئول کار ایرانی بود. از سال 85 هم به طور کلی خارجی ها را از قرارداد خارج کردیم و الان به جرأت می توانم بگویم که ما در هیچ زمینه ای در این کار پیچیده و تخصصی سطح بالا در دنیا، هیچ گونه نیازی به لحاظ فنی و مهندسی به خارجی ها نداریم. هر مشکل فنی و هر کار سختی که در طول اجرای پروژه پیش آمد متخصصان ایرانی آن را انجام دادند به طوری که در حال حاضر ما می توانیم پروژه های مشابه را در ایران به طور کامل اجرا کنیم و در خارج کشور هم با همان شرکت های آلمانی و غیره رقابت می کنیم. البته ممکن است برای برخی قطعات به خارج نیاز داشته باشیم. اما 90 درصد را خودمان می سازیم و این اصل قضیه ای است که مقام معظم رهبری فرمودند. الان این اتکای به نفس قوی به وجود آمده است. در پروژه سیاه بیشه حتی 10 تا 15 مهندس خانم داشتیم که بسیار فعال بودند.جوانان متخصص ایرانی در حال حاضر اراده انجام کارهای بزرگ را پیدا کرده اند که این خیلی لذت بخش است و من بزرگترین ثمره اجرای این پروژه را تربیت یک گروه بزرگ کارشناسی مجرب، ورزیده و فنی در سطح اول دنیا می دانم که در ایران به وجود آمد و آنچه ماندگار و همیشگی است همین است.تلخ و شیرین... مهندس اصفهانی به اتفاقی اشاره می کند که در طول اجرای این پروژه رخ داد و به قول خودش او را تا مرز سکته برد.«اولاً این را بگویم که ما در پروژه سیاه بیشه 2 سد اجرا کرده ایم که با سنگریزه و روکش بتنی ساخته شده است. این نوع کار برای اولین بار در ایران اجرا شده که فناوری خاصی دارد و اکنون این فناوری را بومی کرده ایم. اما اتفاقی که در حین اجرا رخ داد و مرا تا مرز سکته برد این بود که در حال اجرای دو تونلی بودیم که مسیر انتقال آب ازسد بالا به سد پایین است این تونل ها هر کدام به قطر 6 متر احداث شد هر کدام از این تونل ها ابتدا 2 کیلومتر افقی و سپس با شیب 70 درجه یعنی نزدیک به قائم 500 پایین می روند بعد دوباره افقی می شوند و به داخل نیروگاه ها می روند. سپس به سد پایین هدایت می شوند. نیروگاه ها هم کاملاً زیرزمین هستند یعنی نیروگاه ها در عمق 300 متری زمین احداث شده اند. محوطه ای حفر کرده ایم با ارتفاع 50 متر و عرض 30 متر وطول 150 مترو داخل آن نیروگاهی ساخته ایم که ارتفاع آن 50 متر است یعنی یک ساختمان 50 متری در عمق 300 متری زمین!احداث این تونل ها یکی از 10 کار سخت تونلی دنیاست. در حال اجرای این تونل ها بودیم که تونل سمت چپ در عمق 300 متری ریزش کرد و دستگاه حفاری را کند و با خود به پایین برد. همه ما 3 روز در شوک بودیم و به طور کامل ناامید شدیم ولی بعد از چند روز دست به زانو گرفتیم و با توکل به خدا دوباره شروع کردیم و راه هایی را پیدا کردیم که خارجی ها وقتی شنیدند انگشت به دهان مانده بودند. مهندسان و متخصصان مسلمان ایرانی ظرف یک سال پروژه را زنده و کاری کردند کارستان و به شکل بی نظیری، این بخش از پروژه را به نحو احسن اجرا کردیم.