سیاست ˈنوسازیˈ روابط مسکو و واشنگتن در پایان راه
سیاست ˈنوسازیˈ روابط مسکو و واشنگتن که در سال های اخیر به نماد سیاست خارجی دمیتری مدودیف رییس جمهوری قبلی روسیه و باراک اوباما همتای آمریکایی وی در نخستین دور ریاست جمهوری اش تبدیل شده بود، این روزها از عرصه دیپلماسی دو کشور خارج شده و به پایان راه رسیده است.
به گزارش حیات، هر چند دور جدید تشدید تنش ها در مناسبات شکننده کرملین و کاخ سفید اواخر سال 2011 میلادی و به دنبال اذعان مقام های روس به بن بست در مذاکرات مربوط به استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در قاره اروپا کلید خورد، اما سردی در روابط دوجانبه در ماه های اخیر به دنبال تصویب قوانین ضدروسی و ضدآمریکایی در دوما و سنا وارد مرحله جدیدی شد.طرح نوسازی روابط روسیه و آمریکا موسوم به ˈری ستˈ مارس 2009 در نخستین ماه های دور اول ریاست جمهوری باراک اوباما و دوران ریاست جمهوری دیمیتری مدودیف در دیدار وزرای خارجه دو کشور در ژنو و با فشار دادن یک کلید قرمز رنگ به صورت نمادین آغاز شد.البته ماه عسل نوسازی در مناسبات دو رقیب دیرینه دوران جنگ سرد دوام چندانی نداشت و پس از آگاهی روس ها از ماهیت اصلی سیاست های بلند مدت آمریکا مبنی بر استقرار خزنده سپر دفاع موشکی در شرق اروپا با هدف تضعیف توانمندی های هسته ای مسکو، مناسبات دو کشور به شکلی ناگهانی وارد رکود شد. این وضعیت تا برگزاری انتخابات اخیر ریاست جمهوری آمریکا ادامه داشت و لابی طرفدار صهیونیست ها در روسیه و نیروهای غربگرای این کشور که در برداشته شدن گام های دوستانه به سوی غرب در دوران ریاست جمهوری مدودیف نقش مهمی بر عهده داشتند، همچنان به بهبود روابط مسکو و واشنگتن پس از تحلیف دوباره اوباما امیدوار بودند.برگزاری آیین تحلیف باراک اوباما در آغاز دومین دوره ریاست جمهوری خود نیز خبر خوشی در زمینه امکان بهبود روابط متشنج برای طرفداران اردوگاه غرب در سرزمین اسلاوها نداشت و این رویداد با زنجیره ای از اقدامات متقابل مسکو و واشنگتن در قالب تصویب قانون ضدآمریکایی ˈدیاکولوفˈ در دوما و قانون ضد روسیˈ ماگنیتسکیˈ در سنا تحت الشعاع قرار گرفت. ˈ الکساندر گابویوفˈ تحلیلگر روس در این ارتباط می گوید: آیین تحلیف 21 ژانویه باراک اوباما می توانست سرآغاز مرحله جدید نوسازی روابط با روسیه شود، ولی چنین نشد.وی اضافه می کند: در ماه های اخیر اصطلاح ˈنوسازی روابطˈ از ادبیات کارکنان وزارت امور خارجه روسیه حذف و با یک مفهوم منفور مترادف شد. وی با اشاره به اینکه شخص سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه فدراسیون روسیه مبتکر طرد این واژه از قاموس سیاسی کشورش بود، ادامه داد: لاوروف اکتبر سال 2012 در مصاحبه با روزنامه ˈکمرسانتˈ اعلام کرد که واژه ˈنوسازیˈ در اصل یک اصطلاح رایانه ای است و همین امر نشان می دهد که این روند نمی تواند بی پایان باشد.به عقیده گابویوف بعد از اظهارات لاوروف در این مورد همه دیپلمات های روس سعی کردند این واژه ناباب را از قاموس خود حذف کنند، به طوری که یکی از مسوولان وزارت امور خارجه روسیه در هر فرصت مناسبی به همکاران اش یادآوری می کند که ˈهرگز از این اصطلاح نامناسب استفاده نکرده استˈ. تحلیلگر روس می گوید: بعد از سال نوی میلادی دیپلمات ها و مسولان دولتی در ارزیابی روابط با ایالات متحده به لحن سردتری متوسل شده اند، به طوری که یک منبع آگاه در دولت فدراسیون در این باره گفته است که ˈاین دیگر بازسازی (روابط) نیست، بلکه بیشتر به از کارافتادگی شباهت داردˈ. وی افزود: البته مقام های آمریکایی نیز با این دیدگاه (از کار افتادگی روابط) موافق اند، به طوری که یک مقام آمریکایی متخصص در حوه روابط با روسیه اعلام کرده است که ˈ نوسازی جدید در روابط اتفاق نخواهد افتادˈ.ˈیلنا چرننکوˈ تحلیلگر مسایل سیاسی روس نیز معتقد است که در دوره جدید ریاست جمهوری اوباما در روابط روسیه با بزرگ ترین قدرت جهانی چیزی تغییر نخواهد داد و روابط بین دو کشور مانند سابق رو به وخامت خواهد گذاشت.وی افزود: این در حالی است که مقام های روسیه اوایل سال 2012 به هر وسیله ممکن تمایل به تداوم روند نوسازی روابط با آمریکا بعد از بازگشت ولادیمیر پوتین به سمت ریاست جمهوری را از خود نشان می دادند. وی یادآور شد: در آن زمان یک دیپلمات بلندپایه روس گفته بود که ˈ ما در حال حاضر نه گزینه های استعفای بشار اسد از مقام ریاست جمهوری سوریه، بلکه احتمال پیروزی یک جمهوری خواه در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را بررسی می کنیم، زیرا این امر برای ما بسیار تأسف آور خواهد بودˈ.چرننکو اضافه کرد: علاوه بر این خود باراک اوباما هم در صورت پیروزی در انتخابات قصد داشت به روند نوسازی روابط با مسکو جان تازه ای بدهد.نوسازی روابط با روسیه در حالی این روزها در محاق فراموشی است که این ایده به عنوان یکی از موفق ترین طرح های باراک اوباما در عرصه تصمیم سازی سیاست خارجی آمریکا و در شرایط ناکامی واشنگتن در آسیا و خاورمیانه در سانه های خبری غربی تبلیغ می شد.تحلیلگران می گویند که شکوفایی مناسبات مسکو و واشنگتن با تکیه بر دیدگاه های غربگرایانه مدودیف و امیدهای سراب گونه وی مبنی بر امتیازدهی به غرب در قبال دریافت فناوری های پیشرفته از آن نمی توانست بر بنیان خصومت های هفت دهه ای بر جای مانده از دوران جنگ سرد و نظام دو قطبی حاکم بر جهان بیش از این دوام داشته باشد. آنان با اشاره به فریب مدودیف رییس جمهوری قبلی روسیه و تیم مدیریتی غربگرای حامی وی در قبال اعطای امتیازهای کوچک واشنگتن به مسکو همچون متوقف کردن استقرار اجزای سامانه سپر دفاع موشکی آمریکایی در خاک جمهوری چک و لهستان به عنوان یک اقدام تاکتیکی و از سرگیری آن از سال گذشته بر این باورند که کاخ سفید و کرملین به عنوان میراث داران جنگ سرد در نهایت نمی توانند روابط حسنه ای با همدیگر داشته باشند.** ایده ˈنوسازیˈ، تاکتیک واشنگتن برای حمایت از رویکردهای غربگرایانه مددیفˈنوسازیˈ (ری ست) روابط مسکو و واشنگتن که برای نخستین بار توسط ˈبایدنˈ معاون رئیس جمهوری آمریکا به کار گرفته شد، در اوایل سرعت خوبی داشت، به طوری که تا پایان سال 2009 اوباما به مسکو سفر و امتناع از استقرار عناصر سپر ضد موشکی در لهستان و چک را اعلام کرد؛ اقدامی که با حمایت مسکو از تحریم های ضد ایرانی پشتیبانی شد و روسیه اجازه ترانزیت محموله های ناتو به افغانستان از طریق قلمروی خود را داد. در سال 2010 روسای جمهوری روسیه و آمریکا قرارداد جدید محدود کردن تسلیحات راهبردی تهاجمی مسوم به ˈاستارت -2ˈ را امضا کردند. امضای این سند نیز از شگردهای طراحان سیاست خارجی آمریکا بود و باراک اوباما با استناد به آن جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. توسعه همکاری های اقتصادی نیز بخش دیگری از ˈنوسازیˈ روابط بود که در قالب کمک اوباما به عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی به اوج خود رسید و رئیس جمهوری آمریکا در سال 2011 در این کار نقش کلیدی ایفا کرد.یک دیپلمات اروپایی در گفت و گو با مجله ˈکامرسانت ولاستˈ پرده از ماهیت اصلی حمایت واشنگتن از پایان دادن به 18 سال انتظار روس ها برای عضویت در سازمات تجارت جهانی پرده برداشت و اعلام کرد: آمریکایی ها با قاطعیت تمام در این زمینه ورود کرده و با میانجی گری آنها آخرین اختلاف نظرهای روسیه با اتحادیه اروپا و گرجستان برطرف شد. وی افزود: باراک اوباما می خواست به روسیه کمک کند که تا پایان دوره ریاست جمهوری دمیتری مدودف عضو سازمان تجارت جهانی شود، زیرا احتمال داشت بعد از بازگشت پوتین مواضع مسکو تغییر یابد. کارشناسان مسایل اقتصادی با اشاره به اینکه در پشت پرده حمایت آمریکا از عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی منافع کلان شرکت های چندملیتی آمریکایی نهفته بود، می گویند که ˈکاخ سفید همزمان برای پیشبرد منافع شرکت های آمریکایی در بازار 142 میلیون نفری روسیه و 300 میلیون نفری کشورهای همسود تحت سلطه مسکو تلاش کرد به تحقق برنامه های غرب محور دمیتری مدودیف در راستای نوسازی اقتصاد روسیه با شاخص های غربی مساعدت کندˈ. تجزیه و تحلیل ابعاد گوناگون سیاست ˈنوسازیˈ روابط مسکو و واشنگتن با لحاظ عامل ˈگذشت زمانˈ نشان داد که آمریکایی ها در این زمینه در اصل در قالب رویکردهای تاکتیکی حمایتی از مدودیف غربگرا به دنبال وقت کشی برای اخذ امتیازهای لازم از روسیه و پیشبرد خزنده استقرار سپر دفاع موشکی در مرزهای غربی بودند. ** افشا شدن پشت پرده سیاست نوسازی بهار نوسازی روابط آمریکا و روسیه خیلی زود به خزان تبدیل شد و تشدید در مناسبات دو قدرت با مداخله جویی غرب به سرکردگی واشنگتن در امور داخلی روسیه و حمایت از گروه های مخالف دولت روسیه در انتخابات دوما و ریاست جمهوری در اواخر سال گذشته وارد مرحله جدیدی شد.حمایت مالی و رسانه ای غرب از گروه های مخالف دولت روسیه برای برپایی انقلاب رنگی با نماد ˈروبان سفیدˈ از یک سو و خودداری واشنگتن از دادن هر گونه تضمین حقوقی مبنی بر هدف قرار نگرفتن توانمندی های هسته ای روسیه از سوی سپر دفاع موشکی آمریکایی در اروپا از سوی دیگر موجب شد که آگاهان سیاسی از آغاز مرگ سیاست ˈنوسازیˈ سخن بگویند.در همین زمان ˈدمیتری مدودیفˈ رییس جمهوری وقت روسیه بعد از اجلاس ماه نوامبر 2011 سران آسیا و اقیانوسیه در جزیره ˈروسکیˈ هشدار داد که اگر توافقی درباره سپر ضد موشکی حاصل نشود، مسکو به اقدامات شدید متقابل مانند خروج از قرارداد کاهش سلاح های راهبردی و استقرار موشک های تاکتیکی ˈاسکندرˈ در کالینینگراد متوسل خواهد شد. به دنبال آن پرده جدیدی از مداخله غرب در امور داخلی روسیه در قالب برپایی اعتراضات خیابانی علیه دولت روسیه شروع شد و ولادیمیر پوتین در دیدار با طرفداران خود در ˈجبهه مردمی سراسر روسیهˈ اعلام کرد که ˈمخالفان از هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه آمریکا دستور گرفته اندˈ. در همین حال ˈمک فالˈ متخصص انقلاب های رنگی که توسط باراک اوباما به مقام سفیر این کشور در روسیه منصوب و در ظاهر برای توسعه روند نوسازی روابط به مسکو فرستاده شد، به دلیل دیدار با چهره های مخالف کرملین و به اتهام دخالت در امور داخلی روسیه با انتقادهای تند رسانه ها و شخصیت های سیاسی روس مواجه شد. اجتناب ˈولادیمیر پوتینˈ از شرکت در نشست گروه ˈهشتˈ در کمپ دیوید پس از پیروزی در سومین دوره ریاست جمهوری اش پرده دیگر سناریوی مرگ سیاست ˈنوسازیˈ روابط مسکو و واشنگتن بود که با اقدام متقابل همتای آمریکای به شکل خودداری از شرکت در نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری های آسیا و اقیانوس آرام مواجه شد. تشدید تنش در مناسبات کرملین و کاخ سفید در تابستان 2012 نیز در قالب اقدام دومای روسیه در تصویب قوانین محدود کردن فعالیت سازمان های غیر تجاری خارجی در خاک این کشور ادامه یافت و مسکو شهریور ماه سال جاری در اقدامی غافلگیرکننده از واشنگتن خواست به فعالیت آژانس مداخله گرˈUSAIDˈ در روسیه پایان دهد. با تمامی این اوصاف هنوز امیدها برای عادی سازی روابط به طور کامل بر باد نرفته بود و باراک اوباما بعد از پیروزی مجدد در انتخابات نوامبر ریاست جمهوری آمریکا از علاقه مندی خود برای ˈ نوسازی-2ˈ سخن گفت و قرار بود ماه دسامبر (آذر) ˈتام دانیلونˈ دستیار امنیت ملی وی با پیام شخصی برای ولادیمیر پوتین راهی مسکو شود. تحلیلگران سیاسی می گویند باراک اوباما می خواست با اعزام دانیلون به مسکو به پوتین پیام دهد که واشنگتن قصد ندارد جلوی تقویت نفوذ روسیه در پهنه شوروی سابق را بگیرد و می خواهد با مسکو درباره سوریه و ایران به توافق برسد.اما تصویب قانون ضدروسیˈماگنیتسکیˈ در سنای آمریکا با محور تحریم شماری از مقام های روس و پاسخ قاطع دومای روسیه به آن با تصویب قانون ضدآمریکایی ˈیاکولوفˈ با محور ممنوعیت فرزندخواندگی کودکان بی سرپرست روس توسط خانواده های آمریکایی به امیدها برای بهبود مناسبات خط بطلان کشید. تنش در روابط مسکو و واشنگتن به عنوان خط پایانی بر سیاست نوسازی پس از آن نیز در قالب اقدامات متقابل دو کشور مانند توقف اجرای توافق نامه کاهش سلاح های راهبردی موسوم به ˈنان-لوگارˈ از سوی روسیه و خروج آمریکا از کمیسیون فرعی همکاری های دو کشور بعد تازه ای یافت. در این شرایط سفر ˈدانیلونˈ دستیار رئیس جمهوری آمریکا به روسیه نیز به ابتدا ماه ژانویه موکول شد و در نهایت تحلیلگران مسایل سیاسی اعلام کردند که با توجه به وضعیت حاکم بر روابط دو کشور، امکان سفر وی در آینده نزدیک به روسیه میسر نخواهد شد. هفته نامه ˈکامرسانت ولاستˈ در مقاله ای در تبیین دلایل شکست در پیشبرد سیاست نوسازی نوشت: واشنگتن دلایل متعددی برای اهمیت ندان به نوسازی روابط با روسیه در دست دارد. نخست اینکه دو طرف در سال های گذشته بدون مشکل خاصی در باره مسایل مورد اختلاف به توافق دست یافته اند.در مقاله هفته نامه روسی افزوده شده است: دوم اینکه اهمیت روسیه امروزی برای واشنگتن رو به کاهش است. با توجه به توسعه تولید گاز شیستی در آمریکا حتی نفوذ روسیه در بازار انرژی نیز دیگر برای آمریکایی ها چندان مهم نیست. در مقاله اضافه شده است: از سوی دیگر در شرایط جاری برای باراک اوباما بسیار مهم است که با جمهوری خواهان در کنگره به توافق برسد تا مسایل مربوط به افزایش سطح بدهی دولتی و مالیات ها را حل کند. اوباما حاضر نیست روابط با جمهوری خواهان را به خاطر نوسازی مناسبات با روسیه تیره بکند. بنا بر دیدگاه نویسنده مقاله ˈکامرسانت ولاستˈ، توافق با روسیه در شورای امنیت سازمان ملل متحد شرط مهم حل و فصل مناقشات بین المللی است، ولی تجربه عملیات در عراق و لیبی نشان داد که بدون روسیه هم می توان اقدام کرد.از دید نویسنده مقاله، روسیه و آمریکا طی سال های گذشته موفق نشدهاند مبادلات بازرگانی خود را به سطح کافی برسانند تا وابستگی متقابل اقتصادی دو کشور را از مناقشه های متقابل باز دارد. روسیه بیستمین شریک بازرگانی آمریکا می باشد.از دیدگاه تحلیلگران مسایل سیاسی، باراک اوباما با لغو سفر دانیلون به مسکو نشان داد که روابط با روسیه در آینده نزدیک برای او به اندازه دوره اول ریاست جمهوری اش مهم نخواهد بود. بدیهی است که مسکو نیز دلایل خاص خود را برای کنار گذاشتن سیاست ˈنوسازیˈ دارد. ˈفئودور لوکیانوفˈ رییس شورای سیاسی و دفاعی روسیه می گوید: مسکو اصلاح روابط با ایالات متحده در سال های اخیر را یک معامله پاکتی محسوب می کرد و حاضر بود به توافق تن دهد. ایران، سوریه و کره شمالی از جمله موضوعات مناسب برای بحث بودند. ولی صدور قانون ماگنیتسکی همه برنامه ها را بر هم زد. وی افزود: کرملین این قانون را به عنوان بی حرمتی و بی میلی به گفتگو تعبیر کرد. با وجود اینکه باراک اوباما نمی توانست جلوی صدور این قانون را بگیرد، مسکو تمام ایالات متحده را مقصر این کار غیر سازنده دانست که حالا ما شاهد عواقب این امر هستیم.ˈلئون آرونˈ مدیر برنامه های روسی انستیتو ˈانترپرایزˈ نیز معتقد است که سیاست نوسازی روابط با وجود اختلاف نظرها درباره طیفی از مسایل به خاطر مطابقت مقطعی منافع ژئوپلتیکی آمریکا و روسیه شروع شد.وی نوشت: در حال حاضر ساختار منافع ملی دو کشور تغییری نکرده، ولی تعبیر منافع کلیدی ملی آنها در چارچوب روابط دوجانبه دگرگون شده است. در پی اعتراضات اواخر سال 2011 و اوایل سال 2012 مخالفان دولت روسیه در خیابان های مسکو، ذهنیت جنگ سرد احیا شد و شکل ضد آمریکایی پیدا کرد. ** سیاست ˈنوسازیˈ؛ طرحی از قبل شکست خوردهˈویتالی ترتیاکوفˈ تحلیلگر سرشناس روس با اشاره به قابل پیش بینی بودن نتایج سیاست ˈنوسازیˈ در روابط مسکو و واشنگتن می گوید: این طرح از ابتدا شکست خورده بود، زیرا سودی برای دو طرف نداشت.وی افزود: امیدی به بهسازی روابط روسیه و آمریکا نیست و واشنگتن با طرح این موضوع در سه سال گذشته تلاش کرد از این فرصت برای نفوذ در ساختارهای اجتماعی و سیاسی و دخالت در امور داخلی روسیه استفاده کند .ˈویکتور کوآلدینˈ دیگر کارشناس روس نیز معتقد است که عاقبت طرح ˈری ستˈ ( سیاست نوسازی روابط ) هم مانند طرح ˈاستارتˈ (پیمان کاهش سلا ح های راهبردی) شد. اگر میان روسیه و آمریکا ˈری ستˈ 2 و 3 نیز توافق شود هیچ امیدی به اعتمادسازی میان دو کشور نخواهد بود .ˈسرگئی مارکوفˈ تحلیلگر مسایل سیاسی روس با اشاره به اینکه آمریکا عامل اصلی بیشتر مناقشه های بین المللی است، می گوید: در بیشتر مناقشه های منطقه ای و بین المللی از جمله مناقشه چین و ژاپن تا تشدید تنش های در سوریه رد پای مداخله های آمریکا دیده می شود، زیرا آمریکا می خواهد مشکلات اقتصادی و اجتماعی داخلی خود را پنهان و به بیرون مرزهایش منتقل کند. به عقیده کارشناسان مسایل سیاسی، آمریکا با بی توجهی به مواضع روسیه بویژه در توسعه سپر موشکی و همچنین حمایت و تحریک مخالفان کرملین، مداخله در امور داخلی روسیه را در پیش گرفت و نشان داد که سیاست ˈنوسازیˈ در مناسبات کاخ سفید و کرملین پایانی جز شکست ندارد.در نهایت می توان گفت که سیاست ˈنوسازیˈ روابط با روسیه که از سوی اتاق های فکر آمریکایی و در راستای تامین اهداف بلندمدت منطقه ای و بین المللی آمریکا با تکیه بر رویکردهای غربگرایانه مدودیف بنیان گذاشته بود، به دلیل عمق ریشه های اختلاف دو کشور نمی توانست بیش از این جلو برود.
